Фернандо Маттей: Чили Әуе Күштерінің Генералы және Әскери Хунта Мүшесі

Кіріспе

Чили әуе күштері генералы Фернандо Маттей Аубель (11 шілде 1925 – 19 қараша 2017) – Чили әуе күштерінің генералы, 1973 жылдан 1990 жылға дейін Чилиді басқарған әскери хунтаның құрамына кірген. Ол 1978 жылдың 24 шілдесінде Чили әуе күштерінің бас қолбасшысы лауазымынан алынған Густаво Лидің орнына тағайындалды. 1978 жылдан 1990 жылға дейін хунта мүшесі болды, ал 1976 жылдан 1978 жылға дейін денсаулық сақтау министрі қызметін атқарды. 1991 жылдың шілдесінде әуе күштерінен зейнетке шықты.

Әскери мансап

Фернандо Маттей Аубел Гункель мен Луиза Гункель Ренцтің ұлы, Маттей 1945 жылы авиация мектебіне түсті. Келесі жылы ол Кондорс әуе базасына тағайындалды, онда ол истребитель ұшқышы болып тағайындалды. 1948 жылы ол кіші лейтенант атағын алды. 4-ші бомбалаушылар тобында Колинада қызмет етті, сонымен бірге Авиация және офицерлер мектебінде ұшу нұсқаушысы болып жұмыс істеді. 1951 жылы лейтенант атағына көтерілді. Сол жылы ол Эльда Форнетке үйленді, олардың бес баласы болды: Фернандо, Эвелин, Роберт, Хеди Жакелин және Виктор Алехандро. 1953 жылы ол Алабама штатындағы Крейг әуе базасында ұшуды оқыту үшін АҚШ-қа барды. 1954 жылы ұшқыштар капитаны болып тағайындалды, Авиация мектебінде қару-жарақ бойынша сабақтар оқыды. 1957 жылы Антофагастадағы Серро Морено базасындағы 1-ші эскадрильяға тағайындалды. 1960 жылы Сантьягоға жіберілді, ол эскадрилья командирі болып тағайындалды және Авиация мектебіне жіберілді. Келесі жылы ол әуе күштерінің бас қолбасшысы, генерал Эдуардо Иенсеннің адъютанты болды. 1966 жылы топ командирі болып тағайындалды және 1968-1969 жылдары №7 авиациялық топтың командирі болды, сол кезде ол Корольдік әуе күштеріне (RAF) сапармен жіберілді. Отанға оралғаннан кейін Әуе соғыс академиясының профессоры болып тағайындалды. 1969 жылдың қазан айынан бастап №7 авиациялық топтағы тактикалық Hawker Hunter ұшақтарының ұшқыштар курсының профессоры болды. 1971 жылдың қараша айында Ұлыбритания мен Швециядағы Чили елшіліктерінде әуе атташесі қызметін атқарды, ол Лондонда орналасқан. 1973 жылдың 12 қазанында Лондондағы Чили әуе миссиясының бастығы болып тағайындалды. 1973 жылғы Чили төңкерісінен кейін ол Чилиге Әуе күштері академиясының директоры болып оралды. 1975 жылдың қаңтарында Маттей әуе бригадасының генералы болып тағайындалды. 1976 жылдың 19 наурызында ол Денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды. 1978 жылдың 24 шілдесінде генерал Густаво Лей және мекеменің көптеген генералдары қызметтен босатылғаннан кейін Маттей әуе генералына көтеріліп, әуе күштерінің қолбасшысы және әскери хунта мүшесі болып тағайындалды. Бразилиядан құпияға алынған құжаттар 1979 және 1980 жылдар аралығында саяси қуғын-сүргін және Перу мен Аргентинамен шекарадағы шиеленіс аясында Маттейді Сан-Паулудағы Бутантан институтынан Чилиге бактериологиялық қару (Clostridium botulinum штаммдары) тасымалдаумен байланыстырады. Бұл бактериялар Сантьяго түрмесінің саяси тұтқындарына сыналып, екі адам қайтыс болды, ал бесеуі ауыр жарақат алды. Маттей 1979 жылы FACH делегациясымен Бутантан институтына құпия сапар жасады, ол Бразилия мұрағаттарында 2024 жылы табылған фотосуреттерде тіркелді.

The son of Fernando Matthei Aubel Gunkel and Luisa Gunkel Renz, Matthei entered the Aviation School in 1945 and the following year he was assigned to the Condors Air Base, where he obtained his appointment as a fighter pilot. In 1948, he was commissioned as a sublieutenant and was assigned to the No. 4 Bomber Group in Colina, serving concurrently as a flight instructor at the School of Aviation and Officers. He was promoted to lieutenant in 1951. That same year he married Elda Fornet, with whom he had five children: Fernando, Evelyn, Robert, Hedy Jaqueline and Victor Alejandro. In 1953 he traveled to the United States to study flight instruction at Craig Air Force Base in Alabama. He was promoted to flight captain in 1954, teaching classes in arms at the Aviation School. In 1957, he was assigned to Wing 1 in the Antofagasta Cerro Moreno Base. Posted to Santiago in 1960, he was promoted to squadron commander and sent to the School of Aviation. He became the adjutant to the air force commander in chief, General Eduardo Iensen, the following year. In 1966 he was promoted to group commander and served as commander of Aviation Group Nº7 between 1968 and 1969, when he was sent to visit facilities of the Royal Air Force (RAF). On his return home, he was appointed professor at the Air War Academy. From October 1969 he was a professor of the Pilots Course for Tactical Hawker Hunter Aircraft in Aviation Group No. 7. In November 1971, he served as air attaché in the Chilean embassies in Britain and Sweden, based in London. On 12 October 1973, he was appointed Chief of the Air Mission of Chile in London. After the 1973 Chilean coup d'état, he returned to Chile as director of the Air Force Academy. In January 1975, Matthei was promoted to air brigade general. On 19 March 1976 he was appointed Minister of Health. The 24 July 1978, after the dismissal of General Gustavo Leigh and of most generals of the institution, Matthei was promoted to air general and appointed commander of the air force and a member of the military junta, occupying the Second Legislative Committee chair. Declassified documents from Brazil link Matthei, between 1979 and 1980, within the framework of political repression and border tensions with Peru and Argentina, with the trafficking of bacteriological weapons (strains of Clostridium botulinum) from the Butantan Institute of Sao Paulo to Chile. These bacteria were tested in political prisoners of the Santiago Public Prison, when two died and five were seriously injured. Matthei made a secret visit to the Butantan Institute with a FACH delegation in 1979, which was recorded in photos found in 2024 in the Brazilian archives.

Саяси мансап

Хунта мүшесі болғанға дейін Маттей әскери үкіметте денсаулық сақтау министрі болды. 1988 жылдың қазанында Маттей Пиночеттің тағы бір билікті басып алуын болдырмауда шешуші рөл атқарды, өйткені диктатор оны жаңа сегіз жылдық президенттік мерзімге сайлауда жеңіліс тапты. Маттей Пиночетпен кездесу үшін Ла Монедаға кіргенде, Пиночеттің плебисцитте жеңілгенін баспасөзге ашық мойындаған хунтаның алғашқы мүшесі болды. Сайлаудағы жеңілістен кейін Пиночет өзінің хунтасының отырысын Ла Монедада өткізді, онда ол оған әскерилердің астананы басып алуы үшін ерекше өкілеттіктер беруін сұрады. Маттей бұған қарсылық білдіріп, мұндай нәрсеге ешқандай жағдайда келіспейтінін айтты, ал хунтаның қалған мүшелері оның үлгісін ұстанды. Сол күні үкімет референдум нәтижесіне құрметпен қарайтынын және 1980 жылғы Конституция арқылы демократияға жол ашатынын мәлімдеді. Пиночет шегініп, нәтижеге мойын бұрды. Конституциялық процестің нәтижесінде келесі жылы президенттік және заң шығарушы органдардың сайлаулары өтті. 1990 жылы демократияның қайта орнатуымен Маттей әскери хунтаның құрамынан шықты, бірақ әуе күштерінің бас қолбасшысы лауазымын сақтап қалды. Ол 1991 жылдың 31 шілдесінде өз еркімен зейнеткерлікке шықты (бірақ Пиночет сияқты, ол 1998 жылға дейін қызметін жалғастыра берген болар еді) және зейнеткерлікке шығуы әуе күштерінің демократияға толық бейімделуіне мүмкіндік беретінін атап өтті. 2003 жылы чили тарихшылары Патрисия Арансибия мен Изабел де ла Маза жазған "Маттей. Менің куәлігім" атты кітап жарық көрді, онда Маттей өзінің қоғамдық өмірін еске алады. 2005 жылдың қыркүйегінде телеарнадағы бір бағдарламада Маттей 1982 жылғы Фолкленд соғысында Аргентинаның Ұлыбританияға жеңілуі үшін "бар күшін салғанын" мойындады. Чилидің Ұлыбританияға көрсеткен көмегінің көлемі зейнеткерлікке шыққан Корольдік әуе күштерінің командирі Сидни Эдвардстың "Менің құпия Фолкленд соғысым" атты кітабында сипатталған, ол соғыс кезінде Чили және Ұлыбритания үкіметтері арасында байланыс жасау үшін Ұлыбритания үкіметі тарапынан Чилиге жіберілген. Маттей Чилидің оңтүстігіндегі неміс чилиліктерінің қауымдастығында дүниеге келген. Маттей чили сенаторы, 2013 жылғы президенттікке үміткер және қазіргі Провиденсия қаласының әкімі Эвелин Маттейдің әкесі болды. Ол 2017 жылы қайтыс болды және Сантьяго қаласындағы Parque del Recuerdo зиратында жерленді.

Before becoming a junta member, Matthei was Minister of Health of the military government. In October 1988, Matthei was pivotal in preventing another power grab by Pinochet after the dictator lost the referendum to elect him for a new eight year presidential term. Matthei was the first member of the junta to publicly admit to the press, while entering La Moneda to meet Pinochet, that Pinochet had lost the plebiscite. In the wake of his electoral defeat, Pinochet had convened a meeting of his junta at La Moneda, in which he requested that they give him extraordinary powers to have the military seize the capital. Matthei refused, saying that he would not agree to such a thing under any circumstances, and the rest of the junta followed his lead. Later the same day, the government stated that the referendum result would be respected and that the 1980 Constitution path to democracy would be strictly followed. Pinochet backed down and accepted the result. The ensuing Constitutional process led to presidential and legislative elections the following year. In 1990, with the return of democracy, Matthei ceased to be a member of the military junta, but retained his position as the commander in chief of the Air Force. He retired voluntarily on 31 July 1991 (although, as Pinochet, he could have continued to serve until 1998) and noted that with his retirement, the air force could fully adapt to democracy. 2003 saw the publishing of the book Matthei. Mi testimonio, written by Chilean historians Patricia Arancibia and Isabel de la Maza, in which Matthei recounts his public life. In September 2005, Matthei admitted in a television program that he "did everything possible so that Argentina would lose" the 1982 Falklands War with Britain. The extent of Chilean assistance to the UK is documented in a book, My Secret Falklands War, by retired Royal Air Force Wing Commander Sidney Edwards, who was sent to Chile by the British government to act as a liaison between the Chilean and British governments during the conflict. Matthei was born among a community of German Chileans in Southern Chile. Matthei was the father of Chilean senator and 2013 presidential candidate and current mayor of Providencia Evelyn Matthei. He died in 2017 and was buried in Parque del Recuerdo, Santiago de Chile.