Кіріспе

Онлайн тәжірибелік қауымдастық (OCoP), сонымен қатар виртуалды тәжірибелік қауымдастық (VCoP) деп аталады, – интернетте құрылып, осы ортада қолдауға алынатын тәжірибелік қауымдастық (CoP). OCoP ретінде танылуы үшін Лаве мен Венгер сипаттаған тәжірибелік қауымдастықтың (CoP) ерекшеліктеріне сай болуы қажет. Осы мақсатта, OCoP-қа белгілі бір сала бойынша тәжірибелі немесе «сарапшы» белсенді мүшелер кіруі керек. Мүшелер өздерінің салаларындағы ұжымдық оқу процесіне қатысуы тиіс. Сонымен қатар, қауымдастықта білімді құру мен бөлісуге көмектесетін әлеуметтік құрылымдар жасалуы керек. Білім бөлісіліп, мағынасы тиісті контексте талқылануы керек. Қауымдастық мүшелері оқу-әдістемелік оқыту және топтық пікір алмасу арқылы білім алуы керек. Сондай-ақ, қолдаудың ұзақ мерзімді басқаруын жеңілдету және дереу синхронды өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін бірнеше өлшемдер болуы керек. Кейбір мамандар VCoP терминін дұрыс емес деп санайды, себебі CoP тұжырымдамасы бастапқыда бір орында орналасқан оқуға негізделген. Дегенмен, жаһанданудың күшеюі және интернеттің дамуымен қатар көптеген виртуалды қауымдастықтар бар екенін мойындау үрдісі жүруде (мысалы, Dubé, Bourhis & Jacob, 2005; Murillo, 2006; Zarb, 2006; Hara & Hew, 2007; Murillo, 2008). Мысалы, кейбіреулер вики (Википедия сияқты) виртуалды CoP екенін айтады (Bryant, Forte & Bruckman, 2005), ал басқалары қауымдастықтың мәні оның географиялық орналасуында екенін көрсетеді – ол орынға негізделген қауымдастық. Бұл терминнің өзі де талқылауға түседі, себебі қауымдастық нақты, бірақ байланыс формасы көбінесе, тіпті толығымен компьютер арқылы жүзеге асырылады. Көптеген адамдар тәжірибелік қауымдастықтың кез келген жеке кездесусіз құрылуы мүмкін емес деп санайды. Шындығында, көптеген жетекші CoP саршындары мұндай кездесулердің маңыздылығын атап көрсетеді. Алайда, кейбір зерттеушілер VCoP-тың АКТ-ны кеңінен пайдалануы оның кейбір ерекшеліктерін өзгертеді және жаңа күрделіліктер мен түсініксіздіктерді енгізеді, осылайша терминнің пайда болуын және оны зерттеудің қажеттілігін негіздейді (Kim, 2004; Zarb, 2006). Бұрын қолданылған басқа терминдер (хронологиялық ретпен): онлайн, компьютерлік делдалдық (Etzioni & Etzioni, 1999), электрондық (Wasko & Faraj, 2000) және таратылған (Hildreth, Kimble & Wright, 1998). Wenger және басқалар, 2002; Kimble & Hildreth, 2005). Байланыс құралдары бетке бет, телефон және хаттарды қамтуы мүмкін, бірақ оның ерекшелігі – таратылғандығы. Виртуалды оқу қауымдастықтары (VLC) мен таратылған тәжірибелік қауымдастықтар (DCoP) арасындағы салыстыру үшін Couros & Kesten (2003) еңбегін қараңыз. Жақындағы зерттеулер CoP теориясындағы жасырын білімді бөлісудің артуы, тіпті мұндай жүйелер жазбаша сөзді қолданса да, VCoP жағдайында белгілі бір деңгейде болатынын көрсетеді (Zarb, 2006). Бұл кейде қауымдастыққа бағытталған білімді басқару немесе қауымдастыққа негізделген білімді басқару деп аталатын нәрсеге қызығушылықты арттырады, онда CoP және VCoP теориясы кең ауқымды ұйымдық ортада қолданылады, дамытылады және қолдау табады.

Онлайн тәжірибелік қауымдастықтар

Тәжірибелік қауымдастықтар, мысалы, SAP-тің SDN әзірлеушілер желісі, Adobe-дің XMP форумы, дәрігерлерге арналған Sermo немесе HP сияқты компаниялардағы салалық ішкі қауымдастықтар, адамдардың кәсіби немесе кәсіптік қажеттіліктері – байланыс, ақпарат, жеке ерекшелік және жамағатқа тиесілілік сезімі – төңірегінде құрылады. Тәжірибелік қауымдастықтар адамдардың өмірлік қызметімен айналысады. Олар адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандырады, оларды телеарналар, ресми жарияланымдар, академиялық орта және кездейсоқ қауымдастықтар немесе қарым-қатынастар сияқты дәстүрлі ресурстармен оңай шеше алмайды. Онлайн тәжірибелік қауымдастықтар форумдардан, жиі қойылатын сұрақтардан бастап электрондық пошта тізімдеріне дейін алуан түрлі болады. Офлайн тәжірибелік қауымдастықтарға ASUG және eBay-дің жыл сайынғы «Live» іс-шарасы сияқты пайдаланушылар тобы кіреді. Тәжірибелік қауымдастықтар маманға ұсынымдар, нұсқаулар, кеңестер, ең жақсы тәжірибелер, жаңа түсініктер мен инновациялар қажет болғанда маңызды көмек көрсетеді. Тәжірибелік қауымдастықтың күшті болуының бір бөлігі – өзектіліктің жинақталуы, яғни, белгілі бір адамдарға қызықты, пайдалы және ықтимал табыс әкелетін тақырыптарға байланысты адамдар мен ақпарат. Тәжірибелік қауымдастықтар бізді қолдайды, көтеріп, мақсаттарымызға жетуге, армандарымызды орындауға және пайдалы болуға көмектеседі. Виртуалды қауымдастықтар қауымдастық туралы ойлау жолымызды өзгертеді және технологияны басқару виртуалды тәжірибелік қауымдастықтардың негізгі элементі болып табылады, өйткені ол виртуалды қауымдастықтарды кез келген технологиядан тәуелсіз етеді.

Қазіргі зерттеулер

Зерттеулер көрсеткендей, ұзаққа созылған байланыстар, ойлармен бөлісу және онлайн-талқылаулар арқылы ОКОП-тар қауымдастық мүшелері арасындағы ортақ сезімнің қалыптасуына жағдай жасайды. ОКОП-тар мүшелері әдетте ешқашан кездеспейтін адамдардың бірге жиналып, оқиғалар мен тәжірибелерін бөлісіп, домендік қызығушылықтарына қатысты мәселелерді шешуге мүмкіндік беретін виртуалды кеңістік ұсынады. Интернет технологиясының дамуы дәстүрлі қауымдастықтарды географиялық және мәдени тұрғыдан кеңейтуге мүмкіндік береді, шекаралар мен тілдерді кесіп, әлемнің түкпір-түкпірінен келген сарапшыларды қамтиды. Онлайн қауымдастыққа қатысудың қандай деңгейі OCoP-қа толыққанды мүшелік құқығын береді деген сұрақтар әлі де қарастырылуда. Іс-әрекет деңгейлерін ажырату үшін қатысудың екі түрі анықталған. Белсенді қатысу – қауымдастық талқылауларына мүшелердің үнемі үлес қосуы. Перифериялық қатысу, сондай-ақ "көріп отыру" деп те аталады, мүшелердің өзі үлес қоспай оқуымен байланысты. Белсенді қатысуға басымдық берілгенімен, кейбір соңғы зерттеулер онлайн қауымдастықтарда перифериялық қатысудың қалыпты құбылыс екенін көрсетті. Бұл мүшелер қауымдастық талқылауларына тікелей үлес қоспаса да, бақылау арқылы білім алады және осылайша толыққанды қатысушылар болып саналады.

Әлеуметтік желілер

Веб 2.0 қолданбалары мен әлеуметтік желілер ОКО-ларды құру мен оларды қолдауды жеңілдетті. Практикалық қауымдастықтың құрылымдық ерекшеліктеріне ортақ қызығушылық саласы, қауымдастық түсінігі және сонымен қатар тәжірибелілер болып табылатын мүшелер жатады. Әлеуметтік желілер диалог пен өзара әрекеттесу арқылы ортақ және тіркелген тарихы бар қауымдастықтар құруға мүмкіндік беретін, нақты анықталған қызығушылық салаларын жасауға мүмкіндік береді. Әлеуметтік желі құралдары ОКОП мүшелеріне білімді құруға, бөлісуге және мәдени-тарихи процестерді дамытуға көмектеседі. Басқа тәжірибелілермен байланыс болмаса, қатысу нашарлайды. Көптеген форумдардың икемділігі қатысушыларға кез келген уақытта үлес қосуға мүмкіндік береді, сонымен қатар одан толығымен бас тартуды да жеңілдетеді. ОКОП форумының модераторлары қатысуды ынталандыру үшін іс-шаралар, оқиғалар және жағдайлар арқылы ОКОП-тың бар екенін қайтадан нығайтуы керек. Бірнеше уақыт бойы қатыспаған, кейін оралған адамдар ақпарат пен жазбалардың көптігінен шаршап, көңілі тоюы мүмкін. Олар бүкіл әлемдегі мүшелердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін әзірленген, практикалық қауымдастықтарға арналған онлайн құралдарды немесе ОКОП-та қол жетімді және пайдаланылатын басқа құралдар мен форумдарды қамтуы мүмкін.