Кіріспе

Минималды инвазивті білім беру (МИБ) – балалар бақылаусыз ортада оқуға мүмкіндік беретін оқу түрі. Бұл әдістеме 1999 жылы NIIT институтында Сугата Митра жасаған тәжірибеден туындады, ол көбінесе «Қабырғадағы тесік» деп аталады. Оқушыларға тиісті есептеу құрылғысына қол жеткізілсе, ойын-сауық пен ынталандыратын контент және минималды (адам) көмек көрсетілсе, кез келген балалар тобы негізгі есептеу дағдыларын кездейсоқ оқыту арқылы меңгере алады. TED веб-сайтындағы келесі түсіндірмесінде Митра осы тәжірибедегі компьютерді балаларға ғана қолжетімді ету үшін не істегенін айтады: «Біз компьютерлерді жерден 3 фут (шамамен 90 см) биіктікке орналастырып, үстіне көлеңке жаптық, сондықтан егер біреу бойы биік болса, басын соғып алатын еді. Содан кейін пернетақтаның үстіне кішкентай қолдар кіре алатындай етіп ашық қалдырылған қорғаныш пластмасса қаптама жаптық. Одан кейін қабырғаға жақын орналасқан орындық таяғын қойдық, егер ересек адам отырса, аяқтары жайылып отыруға ыңғайлы болмас еді. Содан кейін бәрін жарқын түстермен бояп, "15 жасқа дейінгі балаларға арналған" деген жазу іліп қойдық. Осы факторлар ересектердің кіруіне көп дәрежеде кедергі келтірді».

Нәтижелер

Митра өз экспериментінің нәтижелерін былайша қорытындылады. Компьютерлер мен Интернетке тегін және еркін қолжетімділік болғанда, балалар тобы өздігінен компьютерлік сауаттылыққа ие бола алады, яғни компьютер мен Интернетті қарапайым пайдаланушылардың көптеген тапсырмаларын орындау үшін қолдануды үйрене алады. Электрондық пошта, чат және іздеу жүйелерін пайдалану үшін өздеріне жететін деңгейде ағылшын тілін үйрене алады. Бірнеше айдың ішінде сұрақтарға жауап табу үшін Интернетті қолдануды үйренеді. Өздерінің ағылшын тіліндегі айтылуын жақсарта алады. Мектепте математика және ғылым пәндерінен үлгерімдерін көтере алады. Емтихан сұрақтарына бірнеше жыл бұрын жауап бере алады. Әлеуметтік өзара әрекеттесу дағдыларын және құндылықтар жүйесін өзгерте алады. Тәуелсіз пікір қалыптастырып, идеологиялық ықпалды анықтай алады.

Қазіргі жағдайы және Үндістаннан тыс жерлерде кеңінен таралуы

Бұл идеяны алғаш рет Ұлттық астаналық Дели үкіметі қабылдады. 2000 жылы Дели үкіметі көшіп келгендердің қонысында 30 оқу стансасын құрды. Бұл жоба әлі де жалғасуда және маңызды нәтижелерге қол жеткізіп отыр. Калкаджи экспериментінің бастапқы табысынан шабыттанғаннан кейін, Шивпуриде (Мадхья-Прадеш штатындағы қала) және Мадантусиде (Уттар-Прадеш штатындағы ауыл) тегін қол жетімді компьютерлер орнатылды. Бұл тәжірибелер «Қабырғадағы тесік» эксперименттері деп аталды. Шивпури мен Мадантусиден алынған нәтижелер Калкаджи эксперименттерінің нәтижелерін растады. Осы екі жердегі балалар компьютерлік дағдыларды өздігінен үйренгендіктерін көрсетті. Доктор Митра мұны «Ең аз араласумен білім беру» деп атап, жаңа оқу тәсілі екенін айтты. Осы кезде Халықаралық қаржы корпорациясы NIIT компаниясымен бірлесіп Hole in the Wall Education Ltd (HiWEL) компаниясын құрды. Мақсат – эксперименттердің ауқымын кеңейту және «Қабырғадағы тесік» әдісін дәлелдеу және жетілдіру үшін зерттеулер жүргізу болды. Нәтижелер көрсеткендей, балалар ең аз көмекпен компьютерді пайдалануды және ойнауды үйренеді. Олар өздерінің оқу ортасын құру арқылы біліктер мен тапсырмаларды меңгерді. Бүгінгі күні соңғы 8 жылда 300 «Қабырғадағы тесік» стансасы арқылы 300 мыңнан астам бала пайда тапты. Үндістанда Сухотра Банерджи (Үкіметтік қатынастар жөніндегі жетекші) HiWEL оқу стансаларының Нагаланд, Жаркханд және Андхра-Прадеш штаттарындағы жеделдетуін қамтамасыз етіп, олардың санын біртіндеп арттыруда.

HiWEL

Hole in the Wall Education Ltd. (HiWEL) – NIIT және Халықаралық қаржы корпорациясының бірлескен кәсіпорны. 2001 жылы құрылған HiWEL, NIIT-тің бас ғалымы Митра жасаған, инновациялық оқу әдістемесі – "Қабырғадағы тесік" идеясын зерттеу және тарату үшін құрылған.

Марапаттар мен мойындау

2008 жылы Дүниежүзілік ақпараттық технологиялар және қызметтер альянсы (WITSA) берген «Цифрлық мүмкіндік» сыйлығы. Негізгі себебі: «Компьютерлік сауаттылықты дамыту және білім беру сапасын халық деңгейінде жақсартудағы жаңаша жұмыс». Business Week, CNN, Reuters басылымдарында жарияланды, сондай-ақ 2007 жылы жылдық TED конференциясында таныстырылды. Жоба халықаралық деңгейде танымал болды, себебі ол «Q & A» кітабының, ал ол «Оскар» сыйлығын жеңіп алған «Slumdog Millionaire» фильмінің идеясы болды. HiWEL туралы «Үндістанның оқырмандар журналы» жариялады.

Мектепте

Мектептегі ең аз инвазивті білім беру балалардың оқуда қиындықтарға тап болуының көптеген себептерін көрсетеді, әсіресе оқыту талап етілгенде және оқушыға пән қызықсыз болғанда, бұл қазіргі мектептерде жиі кездеседі. Мектептер балаларды «оқу қабілеті бұзылған» деп белгілейді және оларды арнайы білім беруге жібереді, тіпті баланың оқу қабілеті бұзылмаса да, себебі мектептер балаларды негізгі дағдыларға үйретуде сәтсіздікке ұшырайды. Мектептегі ең аз инвазивті білім беру оқу мен үйренудің көптеген жолдары бар екенін мәлімдейді. Оқу – сізге жасалатын емес, сіз жасайтын процесс екенін көрсетеді. Осы тәсілді қолданатын мектептердің тәжірибесі көрсеткендей, оқытудың араласуынсыз, яғни мұғалімнің тікелей араласуынсыз үйренудің көптеген жолдары бар. Мысалы, оқу кезінде кейбір балалар оқып беру арқылы үйренеді, әңгімелерді жаттап, содан кейін оларды өздігінен оқиды. Басқалары дәнді дақылдардың қораптарынан, ойын нұсқауларынан, көше белгілерінен үйренеді. Кейбіреулері әріптерді, кейбіреулері сөз тіркестерін, ал енді біреулері бүкіл сөздерді өздігінен үйренеді. Олардың мектептерінде ешбір баланы оқуға, жазуға мәжбүрлемеген, ынталандырмаған, көндірмеген, пара бермеген және оқу-жазу қабілеттері бұзылмаған дейді. Олардың түлектерінің ешқайсысы шын мәнінде сауатсыз емес, ал олардың үлкен оқушыларымен кездескен адам олардың алғаш оқуға және жазуға қай жаста үйренгенін болжап айта алмайды. Осы мектептерде оқушылар барлық пәндерді, техникаларды және дағдыларды ұқсас жолмен үйренеді. Әр адам, балалар мен жастарды қоса алғанда, әртүрлі оқу стиліне және қарқынына ие, және әр адам бірегей, оқуға ғана емес, сонымен қатар сәттілікке де қабілетті. Бұл мектептер проблеманы шешудің медициналық моделін жеке балаларға, мектеп жүйесіндегі оқушыларға қолдану және осы балаларды мүгедек деп белгілеу – стандартты емес балалардың бүкіл буынын дисфункционалды деп атау, тіпті олар сыныпта орташа оқушыдан өзгеше жауап беруден басқа ештеңеден зардап шекпесе де – оқушылардың табысына және қазіргі білім беру жүйесін жақсартуға жүйелі түрде кедергі келтіреді, сондықтан араласу арқылы академиялық сәтсіздіктің алдын алу қажет. Олар бұл белгілі бір кемістігі бар адамдарға қатысты емес екенін түсіндіреді, олардың құлшынысына әсер етеді; сондай-ақ білім туралы айтқан және жазған нәрселері белгілі бір психикалық бұзылыстары бар адамдарға қатысты емес, олармен арнайы клиникалық жолдармен жұмыс істеу қажет болуы мүмкін. Қазіргі оқыту әдістерін гомогендеу және қадамдық стандарттау деп сипаттап, балама тәсілдер ұсынылады, мысалы, Садбери моделі мектептері, онда балалар жеке еркіндікке ие болып, өз әрекеттеріне жеке жауапкершілікті жүзеге асыруға ынталандырылады, хронологиялық негізделген оқу бағдарламасын емес, өз қарқынымен үйренеді. Бұл мектептер оқушылардың күнделікті өміріне ересектердің араласуынсыз бостандық беру үшін ұйымдастырылған. Балалар басқаларға зиян келтірмегенше, мектепте өз уақыттарын қалай қаласа солай өткізе алады. Басқа мектептердегі ересектер оқу бағдарламасын жоспарлайды, оқушыларға материалды үйретеді, содан кейін олардың білгендерін тексереді және бағалайды. Садбери мектептеріндегі ересектер «балалардың өз мүдделерін іздеу және қалаған нәрселерін үйрену бостандығының сақшылары» болып табылады, балаларға қамқорлық сезімі тудыратын және олардың ішкі жан-дүниесін зерттеу және ашу уақытын тартып алмайтын ортаны жасайды және сақтайды. Олар сондай-ақ сұрақтарға жауап беруге және оқушылар сұраған кезде белгілі бір дағдыларды немесе білімді беруге дайын. Садбери мектептері сияқты, мектептен шығаруды жақтаушылар да осы әдіспен тәрбиеленген балалар оқу қабілеттері бұзылмайды деп мәлімдейді, сондықтан араласу арқылы академиялық сәтсіздіктің алдын алу қажет емес. «Егер оқыту жаңадан пайда болатын құбылыс болса, онда мұғалім оны ынталандыруы керек, көптеген «үлкен» сұрақтар түрінде. Бұл сұрақтар мұғалімнің өзінің немесе басқа біреудің жауабы болмайтын сұрақтарды қамтуы керек. Бұл балалардың ойын мәңгілік түрде мазалайтын сұрақтар болуы керек. Мұғалім әр балаға болашаққа көзқарас қалыптастыруға көмектесуі керек. Осылайша, жаңа бастауыш сынып оқу бағдарламасында тек үш дағдыға үйрету қажет: 1. Оқып түсіну: Бұл баланың өсіп келе жатқанда меңгеруі керек ең маңызды дағды. 2. Ақпаратты іздеу және талдау: 1990 жылдардың басында Үндістандағы Ұлттық Технология институтында профессор Дж. Р. Исаак алғаш айтқан – оның заманынан бұрынғы – бұл дағды жиынтығы шексіз кибер кеңістікте жауаптар іздеп жүрген балалар үшін өте маңызды. 3. Ұқсас сенім жүйесі: Егер балалар қалай іздеуге болатынын білсе және олар оқуды білсе, онда олар сенуге қалай болатынын үйренуі керек. Әрбір адамның сенім жүйесі бар. Бала оны қаншалықта ерте меңгере алады? Ұқсас сенім жүйесі біздің балаларымызды догмадан қорғайды. Осы дағдыларға ие балалар бүгінгі күнде біз анықтайтын мектептерге шамалы ғана мұқтаж. Оларға оқу ортасы және бай, үлкен сұрақтардың көзі қажет. Компьютерлер жауап бере алады, бірақ әзірге сұрақтар қоя алмайды. Сондықтан мұғалімнің рөлі бұрынғыдан гөрі үлкен және ерекше болады: Ол өзі білмейтін нәрселер туралы «оқушыларынан» сұрауы керек. Содан кейін ол артқа қарай тұрып, оқу қалай пайда болатынын көре алады».