Кіріспе

Амфибиялық винтпен жұмыс істейтін катамаран, қайық тәрізді корпус, кішкентай дөңгелектер және понтондық шаңғылар. Гидрокоптер – қайық тәрізді корпус, кішкентай дөңгелектер және понтондық шаңғылары бар (су ұшағы сияқты) амфибиялық винтпен жұмыс істейтін катамаран. Ұшақ қозғалтқышы, винті және ауа рулі көлік құралын су, мұз, қар және құрлық үстінде қозғалтады. Гидрокоптерлер Арктика жағалау аймақтарында, әсіресе Швеция мен Финляндияда, "менфьор" (шведше, қиын жағдай) немесе "келирико" (финше, бұзылған жағдай) (орысша "распутица" деп те аталады) кезінде қолданылады, яғни мұз еріген кезде құрлық көліктері жүре алмайтын және қайықтардың да қиындықтары болатын жағдайларда. Гидрокоптерлер көбінесе әуе кемелері мен тікұшақтарға қарағанда арзан балама ретінде пайдаланылады. Гидрокоптерлер көбінесе шағын машина жасау шеберханаларында немесе хобби талғамдарымен айналысатындар жасасады, себебі гидрокоптерлер жаппай өндірілген емес.

Құрылыс және өндіріс

Гидрокоптерлер әдетте 20 футтан кем ұзындығы және 2000 кг-дан кем салмағы бар кішкентай көлік құралдары. Гидрокоптерлер әуе кемелеріндегідей бекітілген пернелі ұшақ винтімен қоздырылады. Олардың қозғалтқыштары әуе қайықтарымен ұқсас болғанымен, әдетте олардан баяу жылдамдықпен қозғалады. Олар әдетте сағатына 12 теңіз шақырымынан төмен жылдамдықпен жүреді, ал әуе қайықтары әдетте сағатына 40 теңіз шақырымынан жоғары жылдамдықпен қозғалады. Гидрокоптерлер мұз, қар немесе құрлықта жүруге қоса, су үстінде де жүруі үшін өздерінің понтондарында шаңғыларды немесе доңғалақтарды пайдаланады. Бұл оларға су үстінде жүретін кеме сияқты, қиын жерлерде де қозғалуға мүмкіндік береді. Гидрокоптерлер көтерілу және алға жылжу үшін бір жүйені пайдаланады, ал ховеркрафт екі жүйені қолданады – біреуі көтерілу үшін, екіншісі алға жылжу үшін. Ховеркрафттарда тұрақты төмен қарайтын күш болады, ол кейбір жағдайларда ыңғайсыз болуы мүмкін. Сонымен қатар, гидрокоптерлер ховеркрафттарға қарағанда әлдеқайда арзан. Гидрокоптерлер жаппай өндірілген емес; олар жеке тапсырыс берушілер үшін шағын машина жасау шеберханаларында жасалады. Сондықтан оларды оңай бейімдеуге болады және оларға сұраныс аз болғанымен, тұрақты нарық бар. Алғашқы патенттелген гидрокоптерлердің бірі "Spider Craft" деп аталды. Бұл екі орындық кішкентай понтонды әуе қайық және ол 1965 жылы патенттелген. Одан бері гидрокоптерлер бірнеше өзгерістерден өтті. Қазіргі үлгі модульдік конструкциямен жасалған, рульдік басқару және қозғалтқыш артқы бөлігінде орналасқан, ал негізгі кабина бірінші сегментте орналасқан. Бұл екі бөлімді конструкция жылдам бұрылуға мүмкіндік береді және жолаушыларға көбірек кеңістік ұсынады. Гидрокоптерлер әдетте ұшақтар мен қайықтарға қарағанда ауыр майды пайдаланады. Майдың қатуын болдырмау үшін майға қосымша заттар қосылады. Қазіргі гидрокоптерлер негізінен вакуумдық инъекция арқылы жасалған композиттерден тұрады, олар ылғал мен суықтан зақымдануды қорғайтын жабынмен қапталған. Бұрын гидрокоптерлер алюминий қабығы мен ағаш ішкі бөлігі бар ұшақтарға немесе қайықтарға ұқсас жасалатын. Жеңіл материалдар аз отынды пайдаланады, ал композиттер қиын жағдайларда тот басуға төзімді. Қазіргі гидрокоптерлердегі понтондар көбінесе ауыр жүктерді тасымалдау үшін көбірек жүзу қабілетіне ие.

Қауіпсіздік

Гидрокоптерлер, әуе қайықтары сияқты, салмағы жоғары. Бұл айналып кету немесе құлау қаупін тудыруы мүмкін. Гидрокоптерлердің судағы жанасу нүктелері аз және ауырлық орталығы жоғары болғандықтан, әсіресе дауылды теңізде құлау қаупі артады. Дегенмен, олар әуе қайықтарына қарағанда қауіпсіз, себебі олар өте төмен жылдамдықпен қозғалады. Осының салдарынан гидрокоптерлер көбінесе ығысу режимінен шықпайды, яғни гидрокоптердің салмағының көп бөлігі сумен ұсталып тұрады. Қазіргі заманғы гидрокоптерлерде әдетте екі бөлімше болады. Арғы бөлімшеде қозғалтқыш, ал алдыңғы кабинада жолаушылар орналасқан. Бұл екі бөлімше гидрокоптерге тізгін бұрылыстар кезінде тұрақтылықты арттырады. Көптеген гидрокоптерлер енді басқа кемелерді анықтау және өздерін басқа кемелерге көрінетін ету үшін радар, GPS және/немесе AIS жабдықтарымен жабдықталған. Бұл құралдар арктикалық жағалау аймақтарында жиі кездесетін нашар көріну жағдайында жүргізушілерге көмектеседі. Гидрокоптерлер – қатты қар немесе жаңбыр жауғанда жұмыс істей алатын сирек көліктердің бірі. Гидрокоптерлер сонымен қатар қауіпсіздік құралдарымен де жабдықталған, мысалы, құтқару жилеттері, VHF радио және EPIRB (Төтенше жағдайда орнын анықтайтын радио маяктары). Гидрокоптерлерде қолданылатын қауіпсіздік ережелері сол өлшемдегі қайықтағы ережелермен сәйкес. Көптеген гидрокоптерлер іздеу және құтқару операциялары үшін жасалған және оларда қауіпсіздік құралдары көбірек жиналған. Осы гидрокоптерлердің ішкі жабдықтары жедел жәрдем машиналарын сияқты жабдықталған.

Әскери мақсатта

Финляндия шекара күзеті 1970 жылдардан 2000 жылдарға дейін гидрокоптерлерді пайдаланды. Кейіннен Финляндия шекара күзеті қатаң еңбек қауіпсіздігі стандарттарына байланысты гидрокоптерлер паркін жеңілдікпен жүретін кемелерге (hovercraft) ауыстырды. Финляндия мен Швецияның көптеген қалалары артық әскери гидрокоптерлерді пайдаланды және оларды іздеу-құтқару кемелері ретінде бүгінге дейін қолданып келеді, себебі олар жеңілдікпен жүретін кемелерге қарағанда арзан, сондай-ақ басқа көліктердің жұмыс істей алмайтын мұз және суда қауіпсіз пайдаланылуы мүмкін.