Кемел саяхаттары және яхтинг тарихы

Кіріспе

Демалыс үшін қайықпен саяхаттау
яхтамен круиз

Круиз – су кемесінің тұрақты жылдамдықпен суда жүріп жатқанда, кемеде ұзақ уақыт болуды қамтитын теңіз шарасы. Круиздер көбінесе яхталармен және сәнді круиздік кемелермен жасалатын демалыс сапарларын білдіреді, олардың ұзақтығы бір күндік саяхаттардан бастап, бірнеше айға созылатын әлемді аралау сапарларына дейін жетеді.

Тарих

Кайықтардың XIX ғасырға дейін негізгі қолданысы жұмыс мақсатында болған. 1857 жылы философ Генри Дэвид Торо, «Мэн елінің шөл даласында каноэмен саяхат» кітабында круиздің рухани және өмір салтының қызықты аспектілерін алғаш рет баяндағандықтан, круиздік саяхаттың алғашқы уақытындағы өкілі саналады. Круиздік саяхаттың қазіргі түсінігін алғаш рет шотланд зерттеушісі және спортшы Джон Макгрегор танымал етті. Ол 1858 жылы кемпингке барғанда американдықтардың каноэлерімен және каяктарымен танысты, ал Ұлыбританияға оралғаннан кейін Ламбетте өзінің «қос ұшты» каноэсін жасады. Оның танымал туысы Роб Ройдің атымен аталған қайық, кеудесі кеудесі қайықталған емен тақтайшаларынан, самырсынмен жабылған, резеңкеленген матамен қапталған және ортасында ашық кабинасы бар еді. Ол Ұлыбритания, Еуропа және Таяу Шығыстың су жолдарымен саяхаттап, өзінің тәжірибесі туралы «Роб Рой каноэсімен мың шақырым» атты танымал кітап жазды. 1866 жылы Макгрегор «Royal Canoe Club» клубын құруға белсенді түрде атсалысты, ол әлемдегі круиздік саяхатты насихаттауға арналған алғашқы клуб болды. Бірінші ресми регата 1867 жылдың 27 сәуірінде өткізілді және 1873 жылы Корольдік демеушілік алды. Ғасырдың соңғы бөлігінде демалыс үшін круиздік саяхат орта таптың арасында кең тарады. Автор Роберт Луис Стивенсон 1877 жылы Франция мен Бельгия арқылы каноэмен саяхаттаған саяхатнамасы «Ішкі саяхат» кітабын жазды. Стивенсон мен оның серігі сэр Уолтер Гриндлей Симпсон Оза өзенімен екі «Роб Рой» каноэсінде саяхаттап, Еуропаның ауылдық аймандарының романтикалық сұлулығына куә болды. Канадалық-американдық Джошуа Слокум 1895 және 1898 жылдар аралығында әлемді айналып, ләззат үшін ұзақ қашықтыққа жүзуді жүзеге асырған алғашқы адамдардың бірі болды. Мұндай сапар мүмкін емес деген пікірге қарамастан, Слокум 11 метрлік (37 фут) «Спрей» шлюптерін жөндеп, оны жалғыз өзі әлемді айналып жүзді. Оның «Жалғыз әлемді айналып жүзу» кітабы классикалық шығарма болды және көптеген адамдарды теңізге шығуға шабыттандырды. Басқа круиздік саяхат авторлары болашақ саяхатшыларға шабыт пен нұсқаулар берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңдегі маңызды тұлғалар – Электа мен Ирвинг Джонсон, Майлз мен Берил Смитон, Бернард Мойтессиер, Питер Пай және Эрик пен Сьюзан Хискок. 1970-1990 жылдары Робин Ли Грэм, Лин және Ларри Парди, Энни Хилл, Херб Пейсон, Линда және Стив Дашу, Маргарет және Хэл Рот, Бет Леонард және Эванс Старцингер саяхатқа шығуға адамдарға шабыт берді. Мұхитты кесіп өту раллилерінің дамуы, ең танымал ARC (Атлантикалық круиздік ралли), аз тәжірибелі теңізшілерді мұхитты кесіп өтуге ынталандырды. Бұл раллилер бір уақытта бір мұхитты кесіп өтетін теңізшілер тобына қауіпсіздік тексерулерін, ауа райы туралы ақпаратты және әлеуметтік іс-шараларды ұсынады.

Boats were almost exclusively used for working purposes prior to the nineteenth century. In 1857, the philosopher Henry David Thoreau, with his book Canoeing in Wilderness chronicling his canoe voyaging in the wilderness of Maine, is considered the first to convey the enjoyment of spiritual and lifestyle aspects of cruising. The modern conception of cruising for pleasure was first popularised by the Scottish explorer and sportsman John MacGregor. He was introduced to the canoes and kayaks of the Native Americans on a camping trip in 1858, and on his return to the United Kingdom constructed his own 'double ended' canoe in Lambeth. The boat, nicknamed 'Rob Roy' after a famous relative of his, was built of lapstrake oak planking, decked in cedar covered with rubberized canvas with an open cockpit in the center. He cruised around the waterways of Britain, Europe and the Middle East and wrote a popular book about his experiences, A Thousand Miles in the Rob Roy Canoe. In 1866, Macgregor was a moving force behind the establishment of the Royal Canoe Club, the first club in the world to promote pleasure cruising. The first recorded regatta was held on April 27, 1867, and it received Royal patronage in 1873. The latter part of the century saw cruising for leisure being enthusiastically taken up by the middle class. The author Robert Louis Stevenson wrote An Inland Voyage in 1877 as a travelogue on his canoeing trip through France and Belgium. Stevenson and his companion, Sir Walter Grindlay Simpson travelled in two 'Rob Roys' along the Oise River and witnessed the Romantic beauty of rural Europe. The Canadian American Joshua Slocum was one of the first people to carry out a long distance sailing voyage for pleasure, circumnavigating the world between 1895 and 1898. Despite opinion that such a voyage was impossible, Slocum rebuilt a derelict 37 feet (11 m) sloop Spray and sailed her single handed around the world. His book Sailing Alone Around the World was a classic adventure, and inspired many others to take to the seas. Other cruising authors have provided both inspiration and instruction to prospective cruisers. Key among these during the post World War II period are Electa and Irving Johnson, Miles and Beryl Smeeton, Bernard Moitessier, Peter Pye, and Eric and Susan Hiscock. During the 1970s 1990s Robin Lee Graham, Lin and Larry Pardey, Annie Hill, Herb Payson, Linda and Steve Dashew, Margaret and Hal Roth, and Beth Leonard & Evans Starzinger have provided inspiration for people to set off voyaging. The development of ocean crossing rallies, most notably the ARC (Atlantic Rally for Cruisers), have encouraged less experienced sailors to undertake ocean crossings. These rallies provide a group of sailors crossing the same ocean at the same time with safety inspections, weather information and social functions.

Пайдаланылатын қайықтардың түрлері

Круиздік сапар желкенді де, моторлы қайықтарда да, монокорпусты да, көпкорпусты да жүргізіледі, бірақ ұзақ қашықтықтарда желкенді қайықтар басым, себебі мұхитқа шығатын моторлы қайықтарды сатып алу және пайдалану әлдеқайда қымбат. Көбінесе круиздік қайықтардың көлемі жылдар бойына артқан, қазіргі таңда 10-15 метр (33-50 фут) аралығында болады, бірақ әлемді айналып өту үшін кішірек қайықтар да қолданылған, алайда қауіптіліктерін ескере келе, көбінесе ұсынылмайды. Көптеген круизерлер "ұзақ мерзімді" болып, жылдар бойы саяхаттайды, ең батылдары үштен он жылға дейін жер шарын айналып шығады. Ал көптеген адамдар жұмыстан және оқудан бір-екі жыл үзіліс алып, қысқа сапарлар жасап, круиздік өмір салтын сезінуге мүмкіндік алады.

Көк су және жағалаудағы круиздер

Көк су круизі, ұзақ мерзімді ашық теңіздегі круиз ретінде анықталған, жағалау круизіне қарағанда күрделірек және қауіптірек. Ашық теңізге саяхатқа шығу алдында жоспарлау және дайындыққа маршрут бойынша карталарды, ауа райы хабарларын/ескертулерін, альманахтар мен навигациялық нұсқаулықтарды зерттеу кіреді. Сонымен қатар, жабдықтарды (таза су және отын қоса) жинау, навигациялық құралдарды тексеру, кеменің өзін тексеру және экипажға олардың атқаруы тиіс жұмыстар туралы нақты нұсқаулар беру қажет (мысалы, қарауыл, әдетте 4 сағат жұмыс, 4 сағат демалыс, навигация, рульдік басқару, желкендерді орнату және т.б.). Экипаж бірлесіп жұмыс істеуге және аталған кемемен жұмыс істеуге жақсы дайын болуы керек. Сонымен қатар, теңізші қиын жағдайларға психологиялық тұрғыдан дайын болуы тиіс. Теңізшілердің жеткілікті дайындықтан өтпегендігіне (теңізшілер де, кеме де) немесе кәсіби тәжірибесінің жетіспеуіне байланысты құтқарылуына тура келген көптеген жақсы құжатталған жағдайлар бар, соның салдарынан олар қиындықтарға тап болды. Жағалауға жақын жүзу (жағалау круизі) белгілі бір деңгейде қауіпсіздік береді. Кемеге елдің аумағы арқылы "бейтарап өту" құқығы беріледі (көптеген елдер жағалаудан белгілі бір қашықтыққа дейін осы құқықты талап етеді). Алайда, егер кеме тоқтау қажет болса (мысалы, жөндеу үшін), паспорттарды тексеру үшін кедендік бақылау бекетіне бару қажет болады.

Өзенде жүзу

Ішкі су жолдарымен саяхаттау өзен круиздері деп аталады, олар көбінесе жол бойында бірнеше портта тоқтап өтеді. Көптеген қалалар мен елді мекендер өзендердің жанында салынған және тарихи түрде су көлігіне тәуелді болғандықтан, өзен круиздері үшін арналған кемежайлар көбінесе қалалар мен елді мекендердің орталығында орналасқан. Дуглас Уордтың айтуынша, "Өзен круизі – өмірдің ақырын жылдамдығын көрсетеді, ол тыныш жүріп, айналаның көркіне тоюға, сондай-ақ жол бойындағы өзен жағалауындағы қалалар мен елді мекендерді зерттеуге көптеген мүмкіндіктер береді. Бұл – керемет тыныштама беретін тәжірибе, қарбалас өмірдің қысымына қарсы құрал, ыңғайлы, бірақ әрі кетіп, жоғары бағалы емес, дәмді тағам мен жағымды серіктермен бірге". Өзен круиздері әлемнің көптеген аймақтарында туризм индустриясының маңызды бөлігі болып табылады.

Жабдық

Крейсерлер өз сапарларын мүмкін ету немесе жай ғана ыңғайлырақ ету үшін әртүрлі жабдықтар мен техникаларды пайдаланады. Ұзақ қашықтықтағы круиздік яхталарда желдің өзіндік басқаруы жиі қолданылатын, бірақ қазір оны электрлік автопилоттармен толықтыру немесе алмастыру үрдісі күшейіп келеді. Бұрын көптеген крейсерлерде кемеде электр қуатын өндіруге мүмкіндік болмаған және керосин мен құрғақ батареяларға тәуелді болған, бірақ бүгінде электрге деген қажеттілік артып, барлық крейсерлерде шамдар, байланыс құралдары және тоңазытқыштар сияқты электр құрылғылары бар. Көптеген қайықтар өздерінің ішкі қозғалтқыштары арқылы қуат өндіре алады, бірақ көбінесе қосымша генераторлар да орнатылады. Ұзақ сапарда қозғалтқыш пен генераторды қуаттандыру үшін жеткілікті отын тасымалдау қиындық тудыруы мүмкін, сондықтан көптеген круиздік қайықтар күн панельдері, жел турбиналары және сүйретілетін турбиналар сияқты қосымша қуат өндіру құрылғыларымен жабдықталған. Крейсерлер теңіз суын ішуге жарамды таза суға айналдыратын су тазарту қондырғыларын (кері осмос теңіз суын тұщыландыру қондырғылары) орнатуға дайын болуы мүмкін. Круиздік кемелерде спутниктік байланыс кеңінен таралған. Көптеген қайықтар спутниктік телефон жүйелерімен жабдықталған, бірақ оларды пайдалану қымбатқа түсуі мүмкін және тек белгілі бір аймақтарда ғана жұмыс істейді. Көптеген крейсерлер әлі де қысқа толқындық теңіз SSB және әуесқой радио байланысын пайдаланады, олардың пайдалануы ақысыз. Бұл радиолар екі жақты дауыстық байланыс мүмкіндігін қамтамасыз етеді, ноутбук арқылы ауа райының факс графикасын немесе GRIB файлдарын қабылдайды және үйлесімді модем (мысалы, PACTOR) арқылы өте баяу жылдамдықпен электрондық пошта жіберуге және қабылдауға болады. Мұндай электрондық пошта көбінесе HTML пішімдеуі немесе қосымшалары жоқ қарапайым мәтінді пайдалана отырып, негізгі байланысқа шектеледі. Алдағы ауа райы жағдайларын білу, әсіресе қауіпсіз бейіштерден алыс жүрген және қауіпті ауа райынан сақтануы керек крейсерлер үшін өте маңызды. Көптеген круиздік қайықтар барометрмен немесе ауа райы станциясымен жабдықталған, олар барометрлік қысымды және температураны тіркейді және қарапайым болжамдар жасайды. Нақтырақ ауа райы болжамдары үшін крейсерлер радио, телефон немесе спутник арқылы ақпарат алуға мүмкіндіктеріне сенеді. Басқа кемелермен соқтығысудан сақтану үшін крейсерлер тұрақты қарау кестесін сақтайды. Түнде түрлі түсті шамдар кемелердің орналасуын және бағытын анықтауға көмектеседі. Радар және AIS жүйелері кез келген жағдайда (күндіз, түнде, жаңбыр мен тұман) кемелердің орналасуын және қозғалысын анықтау үшін жиі қолданылады. Крейсерлер қағаз карталар мен радарларды пайдаланады. Қазіргі заманғы яхталар көбінесе электрондық карталарды пайдалануға мүмкіндік беретін карталық графикпен жабдықталған және GPS спутниктеріне байланысты болады, олар орналасу туралы ақпарат береді. Кейбір карталық графиктер карталар мен радар суреттерін біріктіруге мүмкіндік береді. Дәстүрлі карталармен де, GPS-пен де жұмыс істегісі келетіндер Yeoman Plotter арқылы оны іске асыра алады. Кейбір жетілген желкенді кемелерде толық автоматтандырылған жүріс жүйесі бар, ол графиктерден, сондай-ақ кеменің басқару органдарымен (мысалы, желкендер, винт) байланыс арқылы бағытты түзетуден тұрады. Мұндай құрылғылардың бірін Maltese Falcon-да табуға болады.

Cruisers use a variety of equipment and techniques to make their voyages possible, or simply more comfortable. The use of wind vane self steering was common on long distance cruising yachts but is increasingly being supplemented or replaced by electrical auto pilots. Though in the past many cruisers had no means of generating electricity on board and depended on kerosene and dry cell batteries, today electrical demands are much higher and nearly all cruisers have electrical devices such as lights, communications equipment and refrigeration. Although most boats can generate power from their inboard engines, an increasing number carry auxiliary generators. Carrying sufficient fuel to power engine and generator over a long voyage can be a problem, so many cruising boats are equipped with other ancillary generating devices such as solar panels, wind turbines and towed turbines. Cruisers choosing to spend extended time in very remote locations with minimal access to marinas can opt to equip their vessels with watermakers (reverse osmosis seawater desalination units) used to convert sea water to potable fresh water. Satellite communications are becoming more common on cruising boats. Many boats are now equipped with satellite telephone systems; however, these systems can be expensive to use, and may operate only in certain areas. Many cruisers still use short wave maritime SSB and amateur radio, which has no running costs. These radios provide two way voice communications, can receive weather fax graphics or GRIB files via a laptop computer, and with a compatible modem (e. g. PACTOR) can send and receive email at very slow speed. Such emails are usually limited to basic communication using plain text, without HTML formatting or attachments. Awareness of impending weather conditions is particularly important to cruising sailors who are often far from safe harbours and need to steer clear of dangerous weather conditions. Most cruising boats are equipped with a barometer or a weather station that records barometric pressure as well as temperature and provides rudimentary forecasting. For more sophisticated weather forecasting, cruisers rely on their ability to receive forecasts by radio, phone or satellite. In order to avoid collisions with other vessels, cruisers rely on a maintaining a regular watch schedule. At night, color coded running lights help determine the position and orientation of vessels. Radar and AIS systems are often employed to detect vessels positions and movement in all conditions (day, night, rain and fog). Cruisers navigate using paper charts and radar. Modern yachts are often also equipped with a chartplotter which enables the use of electronic charts and is linked to GPS satellites that provide position reports. Some chartplotters have the ability to interface charts and radar images. Those that still wish to work with traditional charts as well as with GPS may do so using a Yeoman Plotter. Certain advanced sailing vessels have a completely automated sailing system which includes a plotter, as well as course correcting through a link with the ship's steering organs (e. g. sails, propeller). One such device can be found at the Maltese Falcon.

Шығын

Яхта сатып алу және күтіп ұстау қымбатқа түседі. Көптеген круиздік теңізшілер үйге ие емес және круиз барысында қайығын өз үйі деп санайды. Көптеген круиздер қайықтың бастапқы құнының 4% -ын жыл сайын күтіп ұстауға жұмсайды. Құрлықтағы дәстүрлі өмір салты сияқты, круиздің де құны өзгеріп отырады. Адамның қанша жұмсайтыны көбінесе оның шығын әдеттеріне (мысалы, сыртта жиі тамақтану және мариналарға бару, қайықта жергілікті тағамдар дайындау және тікелей тоқтауға қарсы) және қайықтың түріне байланысты (жаңа өндіріс қайықтарын сатып алу және күтіп ұстау өте қымбат, ал қарапайым круиздік қайықтар көбінесе әлдеқайда төмен шығындармен байланысты). Көптеген ұзақ мерзімді круиздер жағада тұратын адамдарға қарағанда қарапайым өмір сүруді қалайды, бұл әдетте шығындарды азайтады. Басқа бір шешім – біреудің яхтасында тегін саяхаттау. Теңізді білетіндер ұзақ сапарға қосымша экипаж іздейтін қайықтарды табуы мүмкін, ал теңізді білмейтіндер де автостоппен жүруге дайын қайықтарды таба алады. Экипаж табуға арналған сайттар, мысалы Find a Crew, кезеңдік сапарға шығуға ниеттенгендерді бос орын немесе уақытша экипаж мүшесі іздейтін яхталармен сәйкестіруге көмектеседі. Яхта табудың тағы бір кең таралған тәсілі – жергілікті яхта клубтары мен мариналарға барып, ондағы теңізшілермен танысып, біреуі бос орын ұсынуына үмітттену.

Қауіпсіздік

Су арқылы саяхаттау қауіп-қатерлерге толы: соқтығысу, ауа райының нашарлауы және жабдықтың істен шығуы кеме батып кетуіне немесе ауыр зақымданып, қауіпті жағдайға түсуіне әкелуі мүмкін. Осы себепті көптеген алыс қашықтыққа жүретін яхталар SART, EPIRB және құтқару салдары немесе дайындықтан өткен құтқару қайықтары сияқты төтенше жағдайға арналған жабдықтармен жабдықталады. Медициналық жағдайлар да маңызды мәселе, себебі ұзақ сапарда ең жақын портқа бір аптадан астам уақыт жетуі мүмкін. Сондықтан көптеген адамдар саяхаттамас бұрын алғашқы медициналық жәрдем курстарынан өтеді және медициналық жиынтықтар алып жүреді. Әлемнің кейбір аймақтарында (мысалы, Африка мүйісі маңында) қасаққұлық проблема болуы мүмкін.

Теңіздегі басқа да круиздер

Ішімдікпен саяхаттау – кемеде немесе қайықта көп мөлшерде ішімдік ішуді қамтитын демалыс. Бұл, мүмкін, тыйым салу дәуірінде пайда болған, онда американдықтар алкогольді ішу үшін «еңдемелі саяхаттарға» шығар еді, оны американдық аумақтық суларынан тыс жерде заңды түрде беруге болатын. Лагерь круизі, сондай-ақ жағажай круизі немесе шұңқыр круизі деп те аталады. Бұл круиздің бір түрі, онда теңізшілер ашық немесе жартылай жабық қайықпен бір нүктеден екінші нүктеге жүзеді, көбінесе құрлық көрінетіндей болады. Лагерь круизерлері жағада ("лагерь круизі" немесе "жағажай круизі") немесе якорьдегі қайықта орналасады. Қолданылатын қайықтар арнайы круиздік қайықтар, кішкентай келісті қайықтар, тіркемелі желкенді қайықтар немесе осы мақсатқа пайдаланылатын жалпы мақсаттағы күндізгі немесе жарыс қайықтары болуы мүмкін. Маусымдық круиздер, сонымен қатар тұрақты круиздер де жиі кездеседі. Маусымдық круизерлер бірнеше ай бойы кемеде тұрып, жаңа немесе сүйікті аймақтарды зерттейді, содан кейін кемені жаңа жерде қалдырып немесе сол жерге қайтарады, бірнеше айға үйге оралып, қолайлы маусымда круизді жалғастыру үшін кемеге қайта оралады. Бұл круиз түрі теңіз арқылы жүретін және екі түрлі өмір салтын ұстануға мүмкіндік беретін екінші үйге ие болумен салыстырылады. Күндізгі желкендеу – жарысқа немесе круизге қатыспайтын демалыс желкендеуі. Көптеген жарыскерлер барлық жарысқа қатыспайтындарды "круиздер" деп атайды, оның ішінде күндізгі желкендеуге бағытталған қайық және кішкентай келісті қайықтарды жүргізушілерді де. ЛГБТ круизі – әлемнің көптеген аймандарында круиз операторлары ұйымдастыратын арнайы демалыс кемесі круиздік туры. Бұл сапарлар ЛГБТ қауымдастығы үшін ұйымдастырылады, саяхатшыларға жаңа орындарды зерттей алатын "қауіпсіз кеңістікте" бірегей тәжірибе ұсынады. Экспедициялық круиздерде сапарлар ғалымдардың жұмысы мен туристердің серуендеуінің үйлесімі болуы мүмкін, немесе ғалымдар туристер тобын жануарларды, өсімдіктерді немесе табиғи құбылыстарды бақылау үшін жетектейді. Круиздік кемелердегі саяхатты круиз деп те атауға болады. Круиздік кемелерде жиі демалатын адамдарды круизерлер деп атайды.

A booze cruise is a pleasure outing on a ship or boat involving a significant amount of drinking. It may have originated during Prohibition, when Americans would take "cruises to nowhere" to enjoy alcohol, which could legally be served on board once outside American territorial waters. Camp cruising, also known as beach cruising or gunkhole cruising, is a form of cruising in which sailors sail from point to point in an open or semi enclosed boat, generally remaining within sight of land. Camp cruisers either camp ashore ("camp cruising" or "beach cruising"), or aboard the boat at anchor. The boats used may be specialized cruising dinghies, small keelboats, trailer sailers or general purpose daysailing or racing boats pressed into service for the purpose. Commute cruising, also known as seasonal cruising, is becoming increasingly popular. Commute cruisers live aboard and sail for a few months at a time, exploring new or favorite areas, then leave the vessel in a new location or maybe return it to the same location, travel home for a few months, and return to the vessel to continue cruising during favorable seasons. This type of cruising is somewhat akin to owning a second home that travels by sea and allows for a dual lifestyle. Daysailing is recreational sailing that does not involve racing or cruising. Many racers refer to all non racers as "cruisers", including dinghy and small keelboat sailors who primarily focus on daysailing. LGBT sailing cruising is a type of specialized recreational boat cruising tour organized by cruising operators in many regions of the world. Trips are organized for the LGBT community to provide a unique experience within a "safe space" where travelers can explore new places. Expedition cruising, where the trips can be a combination of scientists working and tourists along for the adventure, or where scientists lead a group of tourists in order for the tourists to observe animals, plants or natural phenomena. Travel on cruise ships may be referred to as cruising. Those who take frequent cruise ship vacations may be called cruisers.