Кіріспе

Теңіз келіцераттарының қатары Автоматты таксополе. Таксон = Xiphosura. Қазбалық қалдықтардың мерзімі = Ерте Хирнантиан – қазіргі уақытқа дейін. Сурет = 20200813 Lunataspis aurora.png │ суреттің сипаттамасы = Лунатаспистің қалпына келтірілуі, ең ерте белгілі шифосура. │ сурет2 = Limulus polyphemus (Атлантикалық атқұйрықты шаян) ересектің төменгі жағы (26923436154).jpg │ сурет2 сипаттамасы = Қазіргі Атлантикалық атқұйрықты шаян (Limulus polyphemus). Автор = Latreille, 1802. Подразделениелер = Топтар. Подразделение = * †Lunataspis (оның қылыш тәрізді құйрығына сілтеме жасап) – бұл арахнидтерге жақын бунақденелілердің қатары. Олар көбінесе атқұйрықты шаяндар деп аталады (бұл атау ең соңғы тірі туысқа, Limulidae-ге ғана қатысты қолданылады). Олар алғаш рет Хирнантиан дәуірінде (соңғы ордовик) пайда болды. Қазіргі уақытта бар болғаны төрт түрі ғана тірі. Xiphosura бір субқатарын, Xiphosurida, және бірнеше бастапқы туыстарды қамтиды. Бұл топ жүздеген миллион жыл бойы сыртқы түрінде көп өзгермеген; қазіргі атқұйрықты шаяндардың сыртқы пішіні ежелгі туыстарға ұқсас және тірі қазбалар саналады. Ежелгі және қазіргі формалар арасындағы ең басты айырмашылық – қазіргі түрлердегі ішек сегменттері ересектерде біртұтасқа біріккен. Xiphosura бұрын Merostomata класына жатқызылған, бірақ бұл термин эвриптеридтерді де қамтуға тиіс болған, сондықтан ол қазір табиғи емес (парафилетикалық) топ деп танылды (бірақ бұл кейбір соңғы кладистік талдауларда қайта қалпына келтірілген топ). Merostomata атауы әлі де оқулықтарда кездеседі, бірақ эвриптеридтерге сілтеме жасалмайды, сондықтан кейбіреулер осы қолданысты тоқтатуға шақырады. Merostomata атауы бастапқыда эвриптеридтерді қамтымаған, бірақ олар жойылған топты жақсырақ түсіну үшін қосылды. Қазір эвриптеридтер арахнидтермен бірге Sclerophorata қатарына жатқызылады, сондықтан Merostomata қазір Xiphosura-ның синонимі болып табылады. Соңғы филогеномдық зерттеулер Xiphosura-ны арахнидтерге жақын, көбінесе Ricinulei-дің туыс тобы ретінде орналастырады; олардың арасында морфология мен геномдардың жан-жақты таксономиялық талдауы бар, ол Merostomata-ны арахнидтердің туынды клады ретінде қалпына келтірді.

Сипаттама

Қазіргі шифосурандар ересек күйде 1,5 метрге дейін жетеді, бірақ палеозойлық түрлер көбінесе әлдеқайда кішіді, кейбіреулері 5 сантиметрдей шағын болған. Олардың денелері алдыңғы просома және артқы опистосома, яғни құрсаққа бөлінеді. Просоманың үстіңгі бетін жартылай дөңгелек қабық жабады, ал астыңғы жағында бес жұп жүріп-тұру аяқтары және қысқыш тәрізді жұп шелицералары орналасқан. Ауыз просоманың ортасының астыңғы жағында, жүріп-тұру аяқтарының табандары арасында орналасқан және лабрум деп аталатын ерін тәрізді құрылымның артында жатыр. Экзоскелет берік қабықшадан тұрады, бірақ кристалды биоминералдарды қамтымайды. Скорпиондар сияқты, шифосурандарда да ультракүлгін сәулеленуді көрсететін экзокутикулярлық гиалин қабаты бар. Шифосурандардың қабығында төртке дейін көз орналасқан. Екі күрделі көз просоманың бүйірінде, ал алдыңғы жағында бір немесе екі орталық оцелли көздері болады. Күрделі көздер басқа буынтық аяқтыларға қарағанда қарапайым құрылымға ие, жеке омматидиялар тығыз орналаспаған. Олар қозғалысты сезе алады, бірақ нақты бейне құра алмайды. Оцеллилердің алдында, химиялық рецептор ретінде жұмыс істейтін қосымша орган бар. Бұл – сіңірілген бірінші опистосома сегментінің мүшелерінің қалдықтары деп саналады. Опистосоманың астыңғы жағында жыныс ашылулары және бес жұп қанат тәрізді желбезшектер орналасқан. Бірнеше рет түлеу арқылы личинка қосымша желбезшектерді дамытады, құйрық омыртқасының ұзындығын арттырады және біртіндеп ересек нысанына айналады. Қазіргі шифосурандар шамамен үш жыл өскеннен кейін жыныстық жағынан жетіледі. Силурдан кейінгі кезде шифосурандардың табылуы белгісіз. Ксифосуридалар алғаш рет девонның соңында пайда болды. Көміртек кезеңінен белгілі болған балқыма су шифосуридтерінің ірі радиациясы – Белинуриделер, ал қазіргі лимулиделердің ең көне өкілдері де осы кезеңде пайда болған болуы мүмкін, бірақ олар тек триас кезеңінде көптеп кездеседі. Перм және триас кезеңдерінен белгілі таза су шифосурандарының тағы бір ірі радиациясы – Austrolimulidae. Қазіргі кездегі барлық түрлер шамамен 135 миллион жыл бұрын, ерте креда кезеңінде өмір сүрген ортақ атадан тараған деп есептеледі. Олар түрлердің әртүрлілігімен ерекшеленген емес. Көміртек кезеңінен 50-ден аз қазба түрлері белгілі, ол кезде олардың саны ең көп болған.

Кладограмма

Ласмедлдің 2020 жылғы кладограммасы.