Кіріспе
Горацио Страттон "Райч" Картер (21 желтоқсан 1913 – 9 қазан 1994) – ағылшын футболшысы және крикетші. Ол "Сандерленд", "Дерби Каунти" және "Халл Сити" клубтарында футбол ойнаған, сондай-ақ 13 рет Англия құрама командасының құрамына кірген. 1946 жылы ол Дербишир үшін бірінші сыныпты крикетте де ойнады. Кейін футбол жаттықтырушысы болды. 2013 жылы Англия футбол Даңқына енгізілді.
Horatio Stratton "Raich" Carter (21 December 1913 – 9 October 1994) was an English sportsman who played football for Sunderland, Derby County and Hull City, as well as representing England on thirteen occasions. He also played first class cricket for Derbyshire in 1946. He later became a football manager. In 2013 he was inducted into the English Football Hall of Fame.
Өмірбаян
Картер Хендон қаласында, Сандерлендте, «Порт-Вейл», «Фулхэм» және «Саутгемптон» клубтарында футбол ойнаған Роберт Картердің ұлы болып дүниеге келді. Оның христиандық есімдері анасының әкесінен және анасының бойжеткен кездегі тегінен алынған. Оның кішкентай кезінде қайтыс болған үлкен інісі мен екі қарындасы болған. Бала кезінде Картер Хендон мектеп-интернатына қатысты. Ол футбол, крикет және жеңіл атлетиканы қоса алғанда, көптеген спорт түрлерінде өте жақсы нәтижелер көрсетті. Отбасылық аңыз бойынша, 3 жасында Райчке 17 жасқа келгенде «Лестер Сити» клубымен сынақтан өтуге мүмкіндік беріледі деп, олардың скауты, бұрынғы «Саут-Шилдс» ойыншысы Джордж Меткалф уәде берген. 1927 жылдың 23 сәуірінде ол Англия мектеп құрамасы сапында дебют жасап, «Бристоль Роверс» клубының үй стадионы Иствиллде Уэльске қарсы өткен матчта 6:1 есебімен жеңіске жетіп, бір гол соқты. Ол келесі маусымдағы екі ойында да құрамда қалды және соңғы матчында, Суонсиде Уэльске қарсы 3:2 есебімен жеңіске жеткен кезде команда капитаны болды (және екі гол соқты). 1928 жылдың жазында мектепті бітірген Картерге Англия футболы мен мектеп крикеті жетістіктері туралы мәліметтер жазылған алтын сағат сыйланды. Оған «Сандерленд» клубынан әуесқой шарттар мен кеңседе жұмыс ұсынылды. Бірақ оның ағасы Тед, әкесінің 1928 жылдың наурыз айында қайтыс болғаннан бері оның қамқоршысы болғандықтан, бұл ұсыныстан әсерленбеді. Ол Картердің кәсіби футболға әлі де тым кішкентай және жеңіл екенін айтты және оған мамандық үйренуді талап етті, сондай-ақ оның кәсіби футболдан басқа да білімі болуын қалады. Картер «Сандерленд Фордж энд Механикал Компани» компаниясында электрик болып жұмыс істеді. Ол олардың командасы үшін де, сондай-ақ «Уитберн Сент-Мэри» клубы үшін де футбол ойнады, онда «Сандерлендтің» көптеген жас таланттары бар еді. 17 жасқа толған күні Картер көршісі Джордж Меткалфқа оның көптен бері берген уәдесін еске салды. Бірнеше күннен кейін «Лестер Сити» «Сандерлендке» келгенде, Меткалф Картер үшін олармен сынақтан өтуге мүмкіндік ұйымдастырды. 1931 жылдың 27 желтоқсанында, ауыр жағдайда өткен матчта Картер өзін көрсетпеді және «Лестер Сити» клубының бас жаттықтырушысы Уилли Орр оған тым кішкентай екенін айтты.
Футбол мансабы
1931 жылдың жазында Картер Сандерлендпен әуесқой шартқа қол қойды. Талапкерлік сынақтан кейін ол кәсіби футболшы болуға әлі де тым жас саналды. Ол жергілікті әуесқой команда – Эш Виннингке ауысты. 1931 жылдың 10 қазанында Картер Сандерлендтің резервтік құрамында «Уокер Селтикке» қарсы тұңғыш рет өнер көрсетті. Ол бір аптадан кейін де құрамда қалды. 1931 жылдың 12 қарашасында ол кәсіби келісімшартқа қол қойды. Бұл жарты күндік келісімшарт (аптасына 2 күн жаттығу) болды, жалақысы аптасына 3 фунт стерлинг, сонымен қатар резервтік команданың әр ойыны үшін 1 фунт стерлинг қосымша төленді. Бұл электршінің шәкірттік кезеңіндегі апталық 45 пенстен әлдеқайда көп сома еді. 9 ойыннан кейін оның жалақысы аптасына 8 фунтқа дейін өсті. Картер 1936 жылы Сандерлендтің капитаны ретінде Футбол лигасының чемпионы атанды, сол кезде ол Бірінші дивизионда жеңіске жеткен команданың ең жас капитаны болды. 1936 жылдың 28 наурызында Картер Миддлсбродамен өткен 5:0 есебімен аяқталған ойында карьерасындағы тұңғыш рет алаңнан қуылды. 1936 жылдың желтоқсанында Картер клубтағы 5 жылдық қызметі үшін 650 фунт стерлинг көлеміндегі әдеттегі жәрдемақысын алды. Оның ұзақ еңбек жолына қарамастан, бұл оның алған жалғыз жәрдемақысы болды, себебі ол ешқашан 5 жыл үздіксіз қызмет етпеді. Одан кейін ол 1937 жылғы ФА кубогының финалында жеңіске жетіп, «Престон Норт-Эндке» қарсы өткен 3:1 есебімен Сандерлендтің екінші голын соқты. Екінші дүниежүзілік соғыс оның жас шағының көп бөлігінен айырды, осыған ұқсас жағдайда көптеген ұлы футболшылар да қиындыққа тап болды. Содан кейін ол 1946 жылы «Дерби» сапында тағы бір Кубок жеңімпаздарының медалін жеңіп алды, соғыстан бұрын да, соғыстан кейін де Кубок жеңімпаздарының медалін жеңген жалғыз футболшы атанды. 1945 жылдың қарашасында Сандерленд клубы Картердің 10 жылдық келісімшартқа қол қою туралы өтінішін қабылдамағаннан кейін оны трансферлік тізімге енгізді. Бірнеше клуб оған қызығушылық танытты. 1945 жылдың 21 желтоқсанында Картер ФА кубогының трансферлік мерзімі аяқталуға бір минут қалғанда 6000 фунт стерлингке «Дерби Каунти» клубына қосылды. 1946 жылдың 31 тамызында Картер «Дерби» сапында Футбол лигасының ойынында Сандерлендке қарсы тұңғыш рет өнер көрсетті. Кейін ол «Халл Сити» және «Корк Атлетик» клубтарында ойнады. 1953 жылдың ақпан айында Картер «Корк Атлетик» клубымен қысқа мерзімді ойын келісімшартына қол қойды. Келісімшарт бойынша матч сайын 50 фунт стерлинг және шығындар төленді, бұл Англиядағы ең жоғары жалақы 14 фунттан әлдеқайда көп еді. Ол Халл қаласында тұрып, әр апта сайын Ирландияға матчтарға ұшып баратын. 1953 жылдың 8 ақпанында «Уотерфордқа» қарсы өткен дебюттік ойында ол екі гол соқты және жаңа клубына ФАИ кубогы мен Мунстер аға кубогын жеңіп, екі кубокты бірдей ұтуға көмектесті. «Корк Атлетик» сапында ойнаған кезде ол Ирландия лигасынан Англия футбол лигасына қарсы ойнауға шақырылды. Картер Англия құрамасында 13 рет ішкі шабуылшы ретінде ойнады. 1934 жылдың 14 сәуірінде ол Вембли стадионында Шотландияға қарсы халықаралық дебютін өткізді. Картер өзінің соңғы матчын 1947 жылдың 18 мамырында Швейцарияға қарсы 1:0 есебімен жеңіліске ұшыраған ойында Цюрихтің Хардтурм стадионында өткізді. Ол сондай-ақ 17 халықаралық матхта жеңіске жетті және RAF және Біріккен күштер құрамасы үшін ойнады. Оның көптеген жанкүйерлерінің арасында ұлы Стэнли Мэтьюс те болды, ол оның туралы былай деді: «Менің ойымша, ол мен үшін идеалды серіктес болды. Картер – бұл керемет ойыншы, ол жалтарып, дриблинг жасап, бұрылып, қарсыластарды жаңылыстырып, сол жақ жартылай қорғаушыларды жалған жолмен шатастыратын. Жартылай алаңда доппен жүргенде, оның аяқтарына екі-үш қорғаушы шабуыл жасағанда, ол қақпаға соққы беру үшін кеңістік табатын. Өте тапқыр, құрылымдық, қақпа алдында өте тиімді, бірақ өзімшіл емес. Ол маған жиі допты кеңінен өткізіп беретін, мен де осындай қызметтен ләззаттанатынмын». 1937 жылдың 20 сәуірінде ол Мадам Тюссоның мүсіншісіне отырды. 1952 жылдың 20 қыркүйегінде «Raich Carter's Soccer Star» атты апталық ұлттық журналдың бірінші саны жарық көрді, оның есімі 1955 жылы тақырыптан алынып тасталды, ал журнал 1970 жылы World Soccer журналына енгізілді.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Ол көмекші өрт сөндіру бригадасына қосылды және 1940 жылғы 19 наурызда өрт сөндіру қызметіне қабылдануы сұралды. Екі тағайындама да баршаға бірдей жақсы қабылданылмады, себебі кейбіреулер мұны Ұлттық қызметтен қашудың жолы деп есептеді, ал басқалары 240 үміткердің ішінде өрт сөндіру қызметіне тек ол ғана тағайындалғанын ескеріп, жақын туыстық сезімге негізделген таңдау жасалғанын айтты. 1941 жылғы 2 қазанда Картер RAF қатарына қосылды. Ол дене шынықтыру нұсқаушысы болып жұмыс істеді және бірнеше орын ауыстырудан кейін Лофборо оңалту орталығына жіберілді, онда Дэн Маскелл оның эскадрилья командирі болды, көптеген жарақат алған, гипстегі әуешілерге дене күшін қайтаруға және жалпы денсаулығын жақсартуға көмектесті. Картер соғыс жылдары 17 халықаралық матчқа қатысты, сондай-ақ RAF және Біріккен күштер үшін басқа да көрсетпелік ойындарда ойнады. Ол «Хаддерсфилд Таун», «Хартпул Юнайтед», «Йорк Сити», «Дерби Каунти» және «Ноттингем Форест» командаларында шаршаудан қалған ойыншылардың орнына шығып ойнады.
Крикет мансабы
Мектеп шағындағы футбол мен крикетпен бірдей айналысу туралы ойлары Картердің екі спортқа толыққанды көңіл бөлмейтініне және крикетке байланысты үйден, жесір анасы мен қарындастарынан алыстап, бірінші сыныпты команда үшін ойнауға лайықты болу үшін тұрғын үй жағдайында белгілі бір мерзім өткізуіне байланысты ескерілмеді. 1933 жылдың шілдесінде ол Хеджинглиде Йоркширдің екінші құрамына қарсы Дархам округінің крикет клубы үшін Екінші он бірлер чемпионатында дебют жасады. Он бірінші нөмірде соққан ол 145 ұпайдың ішінде 44 ұпай жинап, келесі ойында Дурхам Садерлендтегі Эшбрукте Вест-Индия құрамын жеңген кезде орнын сақтап қалды, бірақ ол 0 ұпайға шығарылды. 1934 жылдың шілдесінде ол қайтадан Дурхам үшін Йоркширдің екінші құрамына қарсы ойнауға шақырылды; ол 4/22 нәтиже көрсетіп, 10 ұпай жинады және келесі ойында саяхаттаушы австралиялықтарға қарсы командаға қосылды. Дербиде жүргенде Картер Дербишир округінің крикет клубы үшін бірінші сыныпты крикет ойнады. Ол округтік чемпионаттағы алғашқы ойынын 1946 жылдың маусымында Ворчестерширге қарсы өткізді. Ол оң жамбаспен ойнайтын және үш бірінші сыныпты матчында төрт иннингте қатысты. Ол сол жамбаспен баяу, дәл доп беретін және екі қақпаны иеленді. Жаз бойы Картер клубтың тұрақты ойыншысы болды, негізінен Дурхамның жоғары лигасы үшін Хендон және Сандерленд полициясы үшін ойнады. 1936 жылдың жазында Хендонға адалдығының арқасында, оны жұмысқа алуды көздеген бірнеше клубтардың ұсынысын қабылдамады. Дербиге көшкеннен кейін Чэдсден үшін ойнады. Ол Дерби Каунти және Халл Сити командаларының тұрақты ойыншысы болды. Картер Англияның кейбір жейделерін сақтап, белгішесі бар қалтасын алып тастап, оларды крикетке пайдаланды. Күшті соққы беруші Картер "Дурхамның Гилберт Джессопы" деп танылды.
Басқарушылық мансап
1948 жылдың ақпан айында Картердің Лидс Юнайтедке өтуі туралы әңгімелер тарала бастады. Картер лауазымға қатысты сұхбаттан өтті, бірақ екі мәселе туды: келісімшарт мерзімі және Лидстің маусым соңында тағайындауды қалауы. 1948 жылдың 1 сәуірінде Картер 6000 фунт стерлингке Халл Сити клубына ойыншы/көмекші бапкер ретінде қосылды. Ол басқа ұсыныстарды қабылдаудан бас тартты, себебі бас бапкер майор Фрэнк Баклиден көп нәрсе үйренетініне және Халл Сити бапкерлік лауазымға ең жылдам жол ұсынатынына сенді. Бакли отставкаға кеткеннен кейін 1948 жылдың 23 сәуірінде Картер ойыншы-бапкер болып тағайындалды. Картер Халл Ситиде ойыншылық мансабын жалғастырды, алғашқы маусымында үшінші дивизионның Солтүстік тобында жеңіске жетіп, ФА кубогының 6-шы турындағы кезеңге өтті және жас Дон Ревиді сатып алды. Келесі екі маусымда команда екінші дивизионда 7-ші және 10-шы орындарда қалды. 1951 жылдың 5 қыркүйегінде Картер отставкаға кетті. Директорлар 1951 жылдың 12 қыркүйегінде оны қабылдады, себебі көрсетілмеді және ешқандай келіспеушілік байқалған жоқ. Бірнеше клуб онымен келісімшарт жасауға қызығушылық танытты, бірақ ол директорлар одан сұрағанға дейін Халл Ситимен жаттығуды жалғастырды, олар оның ойыншылық келісімшартын сақтап қалды. Ол Леконфилдтегі жергілікті әуесқойлық футбол ойнау арқылы матчтық жағдайын сақтап тұрды. Халықтың күшті қолдауынан кейін, бірақ барлық директорлар қолдау көрсетпегенімен, ол 1951 жылдың 8 желтоқсанында Халл Ситиге ойыншы ретінде қайта оралды және маусым соңына дейін ойнады, содан кейін ойыншылық мансабын аяқтады. 1953 жылдың мамырында Картер Лидс Юнайтедтің бапкері болып тағайындалды; ол тек бапкер ретінде келетінін мәлімдеді, бірақ бірнеше жолдастық ойында ойнады. Оның алғашқы екі маусымында команда екінші дивизионда 10-шы және 4-ші орындарда қалды. 1955 жылдың мамырында Картер Дерби Каунтиге бапкер ретінде қайта оралу ұсынысынан бас тартты. Ол бұрынғы екі бір жылдық келісімшарттың орнына жаңа 3 жылдық келісімшартпен марапатталды. 1956 жылы Лидс Юнайтед екінші орынды алып, тоғыз жылдық үзілістен кейін бірінші дивизионға көтерілді. Келесі маусымда Джон Чарльз 38 гол соғып, команда жоғары лигада 8-ші орынды иеленді. Жазда ол «Ювентусқа» ауысты. Келесі маусымда оның голдарысыз Лидс Юнайтед 17-ші орында қалды. 1958 жылдың 9 мамырында төраға Сэм Болтон Картердің келісімшарты жаңартылмайтынын жариялады, «шешімге өкінішпен келдік» деді және оны айтқанда көздерінен жас шықты. Бұл шешім Картерді таң қалдырды. 1960 жылдың ақпан айында Картер Мэнсфилд Таунның бапкері болып тағайындалды. Ол алғашқы маусымда команданы төртінші дивизионға түсуден сақтай алмады. Жаңартылған жас команда келесі екі маусымда 20-шы және 15-ші орындарда қалды. 1962/63 маусымының жақсы бастамасынан кейін ол 1962 жылдың қазан айында Кардифф Сити клубымен байланысты болды. 1963 жылдың 11 қаңтарында ол екінші дивизиондағы «Мидлсбро» клубының бапкері болу үшін кетті. 1964 жылы Райх жас Филип Лоуриге Стоктон Таун футбол клубының қалалық түстерін табыс етті. Ол қалдырған жас команда сол маусымның соңында үшінші дивизионға қайта көтерілді. «Мидлсброда» оның командасы 4-ші, 10-шы және 17-ші орындарда қалды, содан кейін 1966 жылдың 12 ақпанында 20-шы орында тұрғанда Картермен жолдары ажырасты. Содан кейін команда төмендеу аймағына түсіп, маусым соңында төмендеді.
Ойын стилі мен басқару
Картер ойыншы ретінде "Картер ыңғырауымен" танымал болды; кейбір адамдар оны Картер өзінің қателіктері үшін басқаларды кінәлайтынын ойлады. Картер командаластарына дауыстап, қысқа да нақты нұсқаулар беруді қажет деп есептеді, себебі көрерменнің шуылында оларды естірту керек болды. Картер өз ойыншыларының "көңіл күйлеріне қарай ойнауын" қалаған және оларды тым көп баптаудан сақтағысы келді. 1949 жылғы ақпан айында Hull Daily Mail газетіне берген сұхбатында Картер: "Бұрын мен мақтанқор едім, бірақ қазір жетілдім және көбірек төзімділік танытамын; енді мен жай ғана өзімшемін" деді. Бапкер ретінде Картердің баптауға қызығушылығы болған жоқ, ол мықты командалық рухты дамытуға, ойыншыларын қолдауға және оларды тәрбиелеуге сенді. Ол талапкер болуға және билік жүргізуге дайын еді, сондай-ақ ақымақтыққа жол бермейтін. Ол заңсыз немесе жасырын төлемдерге рұқсат бермеді.
As a manager, Carter was a traditionalist with no real interest in coaching, believing in fostering a strong team spirit, being nurturing and, supportive of his players. He could be demanding and authoritative and didn't suffer fools gladly. He refused to sanction any illegal or underhand payments.
Жеке өмір
Картер 1934 жылы маусымдық жаттығуларға келгенде, оның бойы 5 фут 8 дюйм, салмағы 10 тас 7 фунт болды. Алдыңғы 12 айда ол 1 дюйм бойына және 15 фунт салмақ қосты. Одан кейін ол тағы өспеді. Картер «Дерби Каунти» кезінде «күміс шашты» деп танылды және «Халл Сити» клубында Nufix шаш кремін жарнамалады. 1937 жылдың 26 сәуірінде Картер Дербиде ұзақ уақыттан бері көрмеген мектеп досы Роза Маршқа үйленді. Тойдан кейін ол және куәгері Бобби Гурни, «Сандерленд» командасымен бірге «Буши-Холл» қонақ үйінде (Уотфорд) ФА кубогының финалына дайындалу үшін дереу кетіп қалды. 1943 жылдың 19 наурызында олардың қызы Дженнифер дүниеге келді. Кейін Розаның денсаулығы нашарлап, отбасы Розаның ата-анасына жақын болу үшін Дербиге көшті. 1951 жылдың 19 қарашасында Картер мен Роза Халл қаласындағы Джордж-стритте тәтті және темекі дүкенін ашты. 1953 жылдың 27 маусымында Роза Картер Халл ауруханасында қайтыс болды. Ол бала кезінде ревматизмге шалдыққан және туғаннан кейін жүрегі әлсіз болған. Дженнифер Сандерлендтегі анасының анасымен бірге тұруға кетті. 1955 жылдың 3 қаңтарында Картер бұрынғы «Халл Сити» кеңсе қызметкері және Йоркшир нетболшысы Патриция Диксонға үйленді. 1956 жылдың 18 маусымында олардың қызы Джейн дүниеге келді. 1969 жылы Райч Картер есімді ұлдары дүниеге келді. 1958 жылдың соңында Картерлер Халлдағы Анлаби жолында, «Вест Парк» саябағының қарама-қарсысында газет-журнал сататын дүкен ашты. Бастапқыда баспагерлердің ереуіліне байланысты бизнес жай жүрді, бірақ 1959 жылдың жазында олар дүкендегі бос бөлмеде балмұздақ сата бастағанда жақсарды. Басқарушылық қызметтер арасында Картер Халл қаласына қайта оралып, ақырында Уиллербиде қоныстанды. «Миддлсброудан» кеткеннен кейін Картер «Sunday Mirror» газетінде матч туралы репортер болып жұмыс істеді, көбінесе бұрынғы клубтарының ойындары туралы жазды.
Өлім
1992 жылдың 4 шілдесінде Картер жеңіл инсульт алды, ал 1993 жылдың 3 қыркүйегінде тағы бір инсульт оны толыққанды мүгедек етті. 1994 жылдың қазанында Уиллербидегі үйінде қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін оның әйелі Пэт оның медальдар жинағын Сандерленд қалалық кеңесіне қалада көрнекті орын беру үшін сатуға ұйымдастырды. «Дерби Каунти» клубының оның сапындағы 4 затты өздерінің Даңқ залына беру туралы өтініші қабылданды. 2001 жылдың қазан айында Хендонда Райх Картер атындағы спорт орталығы ашылды.