Кіріспе
Либералды партия – АҚШ-тың Юта штатында 1800-ші жылдардың екінші жартысында құрылған саяси партия. Ұлттық демократтар мен республикалықтар Ютада 1890-шы жылдардың басында бекігенге дейін Либералды партия Юта аймағында құрылған болатын. Либералды партия 1870 жылы жергілікті саясатқа үстемдік еткен Мормон дініне қарсы тұру мақсатымен құрылды. Осылайша, Либералды партия ұйымдасқан діни топтардың бақылауындағы үкіметке қарсылықты білдірді. Аз ғана өкіл болғанына қарамастан, Либералды партия қарсы пікір білдіріп, бірнеше жергілікті сайлауда жеңіске жетті. Мормондыққа қарсылық партияның басты ұстанымы болып қала берді, және 1893 жылы таратылып, ұлттық партиялардың құрамына енді.
The Liberal Party was a political party established in the latter half of the 1800s in Utah Territory before the national Democrats and Republicans established themselves in Utah in the early 1890s. The Liberal Party formed in 1870 to oppose Mormons, which dominated local politics via the People's Party. The Liberal Party thus represented opposition to government controlled by organized religious groups. Though vastly outnumbered, the Liberal Party offered an opposing voice and won several local elections. Anti Mormonism remained a central theme of the party until it disbanded in 1893 and became absorbed by the national parties.
Шығу тегі
Либералды партияның құрылуына бастама берген Уильям С. Годбе, табысты кәсіпкер және 1868 жылы «Юта журналы» деген журналға негіз салған соңғы күндердің қасиеттісі болды. Годбе және бірнеше бизнес әріптестері ай сайын жарық көретін басылымда, ЛДС шіркеуінің президенті Бригам Янгтың экономикалық саясатына қарсылық білдірді, әсіресе Янгтың кен өндірісіне қатысты ұстанымына. ЛДС басшылығына қатысты күшейе түскен айыптаулар пайда болған кезде, ЛДС шіркеуі 1869 жылдың 25 қазанында маңызды «Годбейттерді» шіркеуден шығарды. Қыс бойы хат алмасып, маңызды Годбейттер мен мормон емес адамдар аумақтағы рухани мәселелерге бақылауды жүзеге асыруға қарсылық білдіргендіктен, бейресми одақ құрды. 1870 жылдың 9 ақпанында Солт-Лейк қалалық сайлауына тәуелсіз кандидаттарды іріктеу үшін өткен жиналыстан кейін Либералды партия құрылды. Ұйымдастырушылар бұл жиналысты «халық» жиналысы деп жариялады. Жергілікті епископтар мен «Deseret Evening News» газетінің редакциялық мақаласының ынталандыруымен көптеген соңғы күндердің қасиеттілері жиналды және жиналысты өздеріне қаратуға тырысты. ЛДС көпшілігі өз кандидаттарын таңдағаннан кейін, ашуланған Годбейт Эли Б. Келси мормондарды кетуге шақырды, олар да солай істеді. Қалған мормон емес адамдар тәуелсіз муниципалды тізімді таңдап, Либералды партияны құрды. Либералды партияның басшылары өз партиясының аты реформаны білдіретінін және Ұлыбританияның Либералды партиясын еске түсіретінін күткен. Жауап ретінде соңғы күндердің қасиеттілері Халық партиясын құрды, бұл атау танымалдылықты білдіру үшін таңдалды және Либералды партияның «халық» жиналысын бұзғанына сілтеме жасады. Соңғы күндердің қасиеттілері бұрынғы сайлаулардың барлығында қарсылықсыз жеңіске жеткен. Либералды партияның алғашқы спикерлері ЛДС теологиясын немесе көп әйел алуды айыптаудан сақтанды, өйткені бірнеше Годбейттердің өзі көп әйел алуды қабылдаған. Эли Б. Келси және Генри В. Лоуренс, екеуі де Годбейттер, жаңа партияның алғашқы лауазымды тұлғалары болып сайланды. Р. Н. Баскин, Джордж Р. Максвелл және Кориннен шыққан судья Деннис Тухи сияқты мормон емес адамдар партияда белсенді рөл атқарды, бірақ бастапқыда бұрынғы мормондық Годбейттер тиімді басшылар мен кандидаттар болатынына үміттене отырып, артта қалды. Годбейттер Юта мен ЛДС шіркеуін саяси прогрессивті саясатты қабылдау үшін реформалау керек деп сенді, бірақ партияның мормон емес бөлігі жауласушылық көзқарас ұстанды. Мормон емес жақтастар, әсіресе кеншілер мен теміржол жұмысшылары партия басшылығында үстемдік ете бастады. 1870 жылдарда Либералды партия Годбейттерге деген ықыласын жоғалтты және мормондарға және көп әйел алуға ашық қарсылық білдірді. 1871 жылы либералды Деннис Тухи мен Джордж Р. Максвелл көп әйел алушыларды «алданғандар» және бұзылған сезімталдықтың қылмыскерлері деп атап, партиялық жиналыста Годбейттерді ашуландырды. Көптеген сол кездегі саяси партиялар сияқты, Либералды партия да газет шығарды, бірақ ресми емес жолмен. Годбедің «Юта журналы» «Мормон апталық трибунасына» айналды, ал 1873 жылы Канзастан келген үш мормонға қарсы адам оны сатып алып, «Солт-Лейк трибунасы» болып өзгерді. Либералды партия 1893 жылы таратылғанға дейін «Трибуна» Либералды партияның іс жүзіндегі саяси органы ретінде жұмыс істеді. Сол сияқты, ЛДС шіркеуіне тиесілі «Deseret Evening News» көбінесе Халық партиясының органы ретінде жұмыс істеді.
Таратылуы
Алайда, Либералдық партия өміршеңдігін жоғалтты. 1890 жылдың қыркүйегінде ЛДС шіркеуі көп әйел алуды тоқтатуға уәде берген, «1890 жылғы манифест» деп аталатын құжатты жариялады. Осылайша, Юта штатында көп әйел алуға қарсы болған либералдардың бұрынғы қолдауы мүлдем жойылды. 1893 жылы барлық көп әйелділерге кешірім берілді, ал Юта штатының мемлекеттік мәртебе алуы енді қол жеткізілгендей болды. Көп әйел алу, либералдардың көбінесе сынаған нәрсесі, мормондар бұл әдеттен бас тартқаннан кейін партияны маңызсыз етіп жіберді. 18 ай бұрын Халық партиясының үлгісін алған Либералдық партияның көпшілігі, Юта штатының мемлекет болуын күтіп, 1893 жылдың басында ұлттық партияларға қосылды. 1896 жылдың 4 қаңтарында Юта штаты Одақтың 45-ші штаты болды. Бұрынғы либералдар саясатқа қатысып жүрді, ал мормондардың көпшілігі оларға бұрынғыдан да жағымсыз қарады. «Deseret Evening News» және басқа да ЛДС газеттері Либералдық партия үкіметтерін ысырапшыл деп сипаттады. Партия Тоуэль, Огден және Солт-Лейк-Ситиде кірістен көп шығыс жасап, үлкен мемлекеттік қарыздар жинады. Алайда, Либералдық партия өз шығыстарын азаматтық жақсартулар үшін қажет деп бағалады. Солт-Лейк-Ситиде либералдар қаланың алғашқы кәрізін, «гравитациялық кәрізін» салды, ал «Deseret News» оны парақорлық деп сипаттады. Солт-Лейк либералдары сонымен қатар әсем әрі қымбат Солт-Лейк-Сити және округтік ғимаратты салды. Баскин сияқты бұрынғы либералдар Либералдық партияның беделін және мұрасын 20-ғасырдың басына дейін қорғады.