Үндістан поштасы: Тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Үндістан Поштасы – Үндістанның мемлекеттік пошта жүйесі. Бұл – Коммуникация министрлігіне қарасты Пошта департаментінің сауда таңбасы. Көбінесе Пошта деп аталатын бұл жүйе әлемдегі ең кең таралған пошта желісі болып табылады. 1766 жылы Уоррен Хейстингс, Шығыс Үндістан компаниясының басшылығымен елде пошта қызметін ұйымдастыруға бастама көтерді. Ол бастапқыда «Компаниялық пошта» деген атпен құрылды. Кейіннен 1854 жылы Лорд Далхаузи оны Корольдік қызметке айналдырды. Далхаузи бірыңғай тарифтерді (жалпыға ортақ қызмет) енгізіп, 1854 жылғы Үндістан Поштасы заңының қабылдануына көмектесті. Бұл заң 1837 жылғы Пошта қызметі заңынан гөрі айтарлықтай жақсырақ болды, себебі ол Үндістанда тұрақты пошта кеңселерiн енгiзген едi. Ол сондай-ақ, бүкіл ел үшін Поштаның Бас директоры лауазымын құрды. Үндістан Поштасы хат-хабар жеткізумен, ақша жөнелтумен, «Шағын жинақтар» схемасы бойынша салымдарды қабылдаумен, «Пошталық өмір сақтандыруы» (PLI) және «Ауылдық пошталық өмір сақтандыруы» (RPLI) арқылы өмір сақтандыру қызметтерін ұсынумен, сондай-ақ шоттарды жинау, бланктарды сату сияқты бөлшек сауда қызметтерін ұсынумен айналысады. Пошта департаменті сонымен қатар, азаматтарға зейнетақы төлеу және Махатма Гандидің Ұлттық ауылдық жұмыспен қамту кепілдік беру бағдарламасы (MGNREGS) бойынша жалақы төлеу сияқты басқа да қызметтерді ұсынуда Үндістан үкіметінің өкілі болып табылады. 2017 жылғы наурыз айының мәліметтері бойынша 154,965 пошта бөлімі бар Үндістан Поштасы – әлемдегі ең кең пошта желісі. Ел 23 пошта округіне бөлінген, әр округті Бас пошта шебері басқарады. Әр округ аймақтарға бөлінеді, оларды Пошта шебері басқарады және далалық бөлімшелерден – дивизиялардан тұрады. Бұл дивизиялар өз кезегінде кіші бөлімшелерге бөлінеді. 23 округтан басқа, Қарулы күштерге пошта қызметтерін көрсету үшін Бас директор басқаратын базалық округ те бар. Әлемдегі ең биік орналасқан пошта кеңселерiнiң бiрi – Хиккимде. Солтүстік Үндістанның қашық орналасқан Шпити аңғарында, теңіз деңгейінен 4400 метр биіктікте орналасқан Хикким пошта кеңсесі сыртқы әлеммен байланыс құрудың маңызды орталығы болып табылады.

Statutory Body of India

India Post is an Indian government operated postal system in India, and is the trade name of the Department of Post under the Ministry of Communications. Generally known as the Post Office, it is the most widely distributed postal system in the world. Warren Hastings had taken initiative under East India Company to start the Postal Service in the country in 1766. It was initially established under the name "Company Mail". It was later modified into a service under the Crown in 1854 by Lord Dalhousie. Dalhousie introduced uniform postage rates (universal service) and helped to pass the India Post Office Act 1854 which significantly improved upon 1837 Post Office act which had introduced regular post offices in India. It created the position Director General of Post for the whole country. It is involved in delivering mail (post), remitting money by money orders, accepting deposits under Small Savings Schemes, providing life insurance coverage under Postal Life Insurance (PLI) and Rural Postal Life Insurance (RPLI) and providing retail services like bill collection, sale of forms, etc. The DoP also acts as an agent for the Indian government in discharging other services for citizens such as old age pension payments and Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme (MGNREGS) wage disbursement. With 154,965 post offices (as of March 2017), India Post is the widest postal network in the world. The country has been divided into 23 postal circles, each circle headed by a Chief Postmaster General. Each circle is divided into regions, headed by a Postmaster General and comprising field units known as Divisions. These divisions are further divided into subdivisions. In addition to the 23 circles, there is a base circle to provide postal services to the Armed Forces of India headed by a Director General. One of the highest post offices in the world is in Hikkim, At 4,400m above sea level in northern India's remote Spiti Valley, the Hikkim post office is a vital connection to the outside world.

1947 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін

1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан бері пошта қызметі ел бойынша үздіксіз жұмыс істеп, түрлі қызметтер ұсынып келеді. Ұйымның құрылымында директорлық басқарма ең жоғары тұр, одан төмен округтік кеңселер, аймақтық кеңселер, басшылар кеңселерi, бас пошта бөлімшелерi, шағын пошта бөлімшелерi және филиалдар орналасқан. 1959 жылғы сәуірде Үндістан поштасы "Қызмет басты, көмек соңғы" деген ұранды қабылдады және 2008 жылғы қыркүйекте логотипін жаңартты. Үндістан 1947 жылы тәуелсіздік алғандағы пошта бөлімшелерiнiң саны 23 344 болды, олардың көпшiлiгi қалалық жерлерде орналасқан. 2016 жылы бұл сан 155 015-ке жетті, олардың 90 пайызы ауылдық жерлерде болды.

Азиядағы алғашқы желімше мөрлер

Азиядағы алғашқы желімді пошта маркалары 1852 жылғы шілдеде Үндістанның Синд ауданында аймақтың бас комиссары Бартл Фрере шығарды. Фрере Англияның пошта реформаторы, "Пенни Пост" енгізген Роуланд Хиллді құрметтейтін адам еді. Синд маркалары "Синд Доукс" деп белгілі болды; "Dawk" – хиндустани сөзі "Dak" (пошта) сөзінің ағылшынша жазылуы. Бұл бір анна номиналындағы маркалар 1866 жылғы маусымға дейін қолданыста болды. Алғашқы жалпыүнділік маркалар 1854 жылғы 1 қазанда шығарылды.

Шығыс Үндістан компаниясы шығарған мөртабандар

Пошта жүйесімен тасымалданатын хаттардың көлемі едәуір артты, 1854 жыл мен 1866 жыл аралығында екі есеге өсті, ал 1871 жылға қарай тағы да екі есеге көбейді. 1866 жылғы 1 мамырға дейін күшіне енген «Индия почтасы туралы» заң (XIV) пошта жүйесіндегі айқын кемшіліктер мен теріс айналымдарды түзету мақсатында реформалар енгізді. Пошта қызметінің тиімділігі де арттырылды. 1863 жылы Еуропаға жіберілетін «кемемен» жүретін пошта бағасы төмендетілді (бір унциялық хат үшін алты анна, сегіз пие). Ішкі пошта тарифтері де төмендетілді. Жаңа ережелер бойынша, Ост-Индия компаниясының қызметкерлеріне бұрынғыдай почта артықшылықтары берілмеді. Қызметтік қолданысқа арналған маркалар дайындалып, есепке алынды, бұл қызметкерлердің теріс айналымдарын болдырмау үшін жасалды. 1854 жылы Испания ресми хат-хабарлар үшін арнайы маркалар шығарған, бірақ 1866 жылы Үндістан почта маркаларына «Қызмет» және кіріс маркаларына «Қызметтік пошта» деп басып шығару арқылы алғашқы болып шешім қабылдады. Бұл жаңалық кейіннен көптеген елдерде қолданысқа енді. Маркалардың тапшылығы туындағандықтан, оларды да жасауға тура келді. Пошта ережелеріндегі күрт өзгерістерден кейін «Service Postage» деген жазуы бар сирек маркалар пайда болды. 1866 жылы төрт анна және алты анна сегіз пиелік маркалардың жаңа дизайны шығарылды. Дегенмен, жаңа тарифтерге сай маркалар жетіспеді. Уақытша алты анналық маркалар қолдағы шетелдік вексельдердің кіріс маркаларын жоғарғы және төменгі жағынан кесіп, үстіне «Пошта» деп басып шығару арқылы жасалды. Үндістан Ұлттар Достастығында әуе поштасына арналған марка шығарған алғашқы ел болды.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі мөртабандар

Үндістан 1947 жылғы 15 тамызда тәуелсіздік алды. Одан кейін Үндістанның пошта және телеграф департаменті маркалар шығару бойынша кең ауқымды саясатты қолға алды. 1947 жылғы 21 қарашада тәуелсіз Үндістанның алғашқы жаңа маркасы шығарылды. Онда оң жақ жоғарғы бұрышында патриоттардың "Джай Хинд" ("Үндістан гүлденсін!") деген ұраны бар Үндістан туы бейнеленген. Марканың құны үш жарым аннаға бағаланды. 1948 жылғы 15 тамызда тәуелсіздіктің бірінші жылдығына орай Махатма Гандиге арналған естелік марка шығарылды. Бір жыл өткен соң Үндістанның бай мәдени мұрасын көрсететін тұрақты серия пайда болды (көбінесе индуист, буддист, мұсылман, сикх және джайнистер храмдары, мүсіндері, ескерткіштері мен бекіністері). 1950 жылғы 26 қаңтарда Үндістан Республикасының құрылуына арналған марка шығарылды. Тұрақты маркалардың ішінде 1955 жылы технология және даму тақырыбындағы серия, 1957 жылы Үндістан картасын бейнелейтін серия (ная пайса – ондық валютада) және 1965 жылғы әртүрлі суреттермен серия болды. 1962 жылы "India Postage" деген ескі жазу "भारत INDIA" деп өзгертілді, бірақ үш маркада (1962 жылдың желтоқсанынан 1963 жылдың қаңтарына дейін шығарылған) бұрынғы жазу сақталды. Үндістан көбінесе көрші елдерге маркалар мен пошталық картондарды басып шығарды. Үндістанда маркалары басылған елдердің қатарында Бірма (тәуелсіздік алғанға дейін), Непал, Бангладеш, Бутан, Португалия және Эфиопия бар. Ел тұрақты және естелік маркаларын шығарды. Үндістанның мұрасы мен түрлі салалардағы жетістіктеріне арналған алты тұрақты серия шығарылды. Ғылым мен технология тақырыбындағы жетінші серия 1986 жылы басталды. Тәуелсіздік алғаннан 1983 жылға дейін 770 марка шығарылды.

Шығындар

Пошта бөлімі Үндістанда әрқашан ең көп зиян келтіретін мекеме болып келді, Air India және BSNL сияқты басқаларын да озып кетеді. 2019 қаржы жылында мемлекеттік қазынаға жылдық шығын ₹15,000 крор, ал 2020 күнтізбелік жылында ₹15,541 крор сомасында келді. Төмендегі кестеде пошта бөлімінің жылдар бойындағы шығындары көрсетілген.

| Жыл | Таза шығындар (крорларда) | Кірістер (крорларда) | Зиян (крорларда) |
|---|---|---|---|
| 2010–11 | ₹13,075.0 | ₹6,962.3 | ₹6,113 |
| 2011–12 | ₹12,075.3 | ₹7,899.4 | ₹4,175.9 |
| 2012–13 | ₹14,676.4 | ₹9,366.498 | ₹5,309.9 |
| 2013–14 | ₹16,203.52 | ₹10,730.42 | ₹5,473.10 |
| 2014–15 | ₹17,894.58 | ₹11,635.98 | ₹6,258.60 |
| 2015–16 | ₹18,946.97 | ₹12,939.79 | ₹6,007.18 |
| 2016–17 | ₹23,480.95 | ₹11,511.00 | ₹11,969.95 |
| 2017–18 | ₹27,977.60 | ₹13,084.76 | ₹14,892.84 |
| 2018–19 | ₹27,129.08 | ₹13,482.56 | ₹13,646.52 |
| 2019–20 | ₹28,371.34 | ₹13,558.2 | ₹14,813.14 |
| 2020–21 | ₹28,327.59 | ₹10,632.50 | ₹17,695.09 |
| 2021–22 | ₹30,196.41 | ₹11,009.13 | ₹19,187.28 |

Цифрлық мекенжай коды

Үндістан поштасы Үндістандағы әрбір мекенжайға географиялық координаттарға негізделген 12 таңбалы бірегей идентификациялық нөмір беруді ұсынды. "Цифрлық мекенжай коды" (DAC) елдегі барлық типтегі мекенжайларға – жеке үйлерге, жеке ғимараттарға, берілген көпқабатты үйлердегі әрбір пәтерге, коммерциялық ғимараттардағы әрбір дүкенге және кеңсе кешендеріндегі әрбір бөлімшеге тағайындалатын болады. Үндістан поштасы "Цифрлық мекенжай коды" бойынша жобалық құжатты қоғамдық талқылау үшін жариялады.

Жобаның аты

"Арроу" жобасы 2008 жылдың сәуір айында іске қосылды. Клиенттерге қызмет көрсетуді жақсарту және қызметкерлердің өнімділігін арттыру мақсатында 1991 жылы компьютерлермен жабдықталған көп мақсатты кассалық аппараттар пошта кеңселерiне енгiзiлдi. 2011–2012 жылдар аралығында 25 464 ведомстволық пошта бөлімшесінің 25 000-ы компьютерленді. 2012 жылы ауылдық пошта бөлімшелерін компьютерлендіруге бағытталған жоспар жасалды.

Филателия

Үндістандағы алғашқы филателиялық қоғам 1897 жылғы 6 наурызда Калькуттада пошта маркаларын жинау мақсатымен құрылды. Оның функцияларына арнайы немесе мерейтойлық пошта маркаларын, стандартты пошта маркаларын және пошталық карточкаларды жобалау, басып шығару және тарату, филателияны насихаттау, ұлттық деңгейде филателиялық сараптамалар жүргізу, халықаралық көрмелерге қатысу, мемлекеттік, өңірлік және аудандық деңгейдегі көрмелерді бақылау және Ұлттық филателиялық мұражайды ұстау кіреді. Филателиялық бюролар округтік бас пошта бөлімшелерінде және қажет болған жағдайда аудандық бас пошта бөлімшелерінде құрылды. 2011 жылғы 31 наурызда елде 68 филателия бюросы және 1111 филателиялық терезе болды, оның ішінде барлық бас пошта бөлімшелері (Мухья Дак Гарс) бар. 1965 жылғы 1 тамызда барлық филателия бюроларында ішкі филателиялық депозиттік шот жүйесі енгізілді. Клиенттерге ескерткіш немесе арнайы шығарылым маркаларын, бірінші күнгі конверттерін және ақпараттық парақтарды сатып алуда басымдық беріледі, осы мақсатта кез келген филателия бюросында депозиттік шот ашу арқылы. Филателиялық депозиттік шоттарының саны 1999–2000 жылдары 23 905-тен 2006–2007 жылдары 168 282-ге, ал 2008–2009 жылдары 183 202-ге дейін өсті. Бомбей, Мадрас, Калькутта және Нью-Делидегі Парламент көшесіндегі төрт филателия бюросы Біріккен Ұлттар Ұйымының маркаларын сатуға уәкілетті. Филателиялық журнал – Philapost тоқсан сайын 2008 жылы жарық көре бастады. Пошта департаменті "Philsim" деп аталатын филателиялық инвентаризацияны басқаруға арналған бағдарламалық құралды да әзірледі. Ол филателиямен байланысты барлық қызметтерге, соның ішінде болжам жасау, тапсырыс беру, шот-фактуралар, сұраныс пен ұсынысты бақылау, филателия бюролары мен терезелеріндегі мерейтойлық маркалар және басқа филателиялық өнімдердің сатылуын және кірісін тіркеу үшін (және округтік марка қоймалары мен бас пошта бөлімшелеріндегі стандартты маркалар мен пошталық карточкалар үшін) қолданылады. Ұлттық филателиялық мұражай 1968 жылғы 6 шілдеде Нью-Делиде ашылды. Оның тарихы 1962 жылғы 18 қыркүйекте өткен Филателиялық кеңес комитетінің отырысынан басталады. Онда Үндістанның пошта маркаларының үлкен коллекциясы, сондай-ақ Үндістан княздықтарының (конфедерациялық және вассалдық), ерте эскиздердің, сынамалардың және түс сынақтарының, шетелде қолданылған үнді маркаларының, ерте үнді почта карточкаларының, пошталық карточкалардың және тақырыптық коллекциялардың жинағы бар. Мұражай 2009 жылы жаңа экспонаттармен, филателия бюросымен және пошталық заттармен (мысалы, викториандық пошта жәшіктерімен) жаңартылды. Пошта департаменті 2011 жылғы 11 шілдеде Ұлттық филателиялық мұражайдың қайта ашылуын өткізді. Онда әлемнің түрлі елдерінен келген сирек маркалар қойылды және филателистерге өз коллекцияларын көрсетуге мүмкіндік берілді.

The first philatelic Society in India was founded in Calcutta on 6 March 1897 to service postage stamp collections. Function include design, printing and distribution of special or commemorative postage stamps, definitive postage stamps and items of postal stationery, promotion of philately, conduct of philatelic examinations at the national level, participation in international exhibitions and monitoring exhibitions at the state, regional and district levels and maintenance of the National Philatelic Museum. Philatelic bureaus were established in head post offices located at circle headquarters and at district capital head post offices (as necessary). There are 68 philately bureaus and 1111 philatelic counters, including all head post offices (Mukhya Dak Ghars) in the country as of 31 March 2011. A domestic philatelic deposit account system was introduced on 1 August 1965 at all philatelic bureaus. Customers are given priority in purchasing commemorative or special issue stamps, first day covers and information sheets soon after their issue by opening a deposit account at any philatelic bureau. The number of philately deposit accountholders grew from 23,905 in 1999–2000 to 168,282 in 2006–2007 and 183,202 in 2008–2009. Four philatelic bureaux—the Bombay, Madras, Calcutta and Parliament Street, New Delhi GPOs are authorized to sell United Nations stamps. A quarterly philatelic magazine, Philapost, was launched in 2008. The Department of Post has also developed software for philatelic inventory management, known as "Philsim". It is used for all activities relating to philately, including forecasting, indenting, invoicing, monitoring supply and demand and recording sales and revenue for commemorative stamps and other philatelic products at philately bureaus and counters (and definitive stamps and stationery at circle stamp depots and head post offices). The National Philatelic Museum was inaugurated on 6 July 1968 in New Delhi. It had its beginnings at a meeting of the Philatelic Advisory Committee on 18 September 1962. Besides a large collection of India Postage stamps designed, printed and issued, it has a large collection of Indian states (confederate and feudatory), early essays, proofs and colour trials, a collection of Indian stamps used abroad, early Indian postcards, postal stationery and thematic collections. The museum was renovated in 2009 with more exhibits, a philatelic bureau and postal objects (such as Victorian post boxes). The Department of Posts inaugurated the National Philatelic Museum on 11 July 2011. It exhibits rare postage stamps from around the world and provides a venue for philatelists to exhibit their collections.

Әскери пошта қызметі

Әскери пошта қызметі (АПС) – Үндістанда мемлекеттік басқарудағы әскери пошта жүйесі. Әскери пошта қызметі жүйелерінің басты ерекшелігі – олар көбінесе субсидияланады, осылайша шетелдегі және отандық қызмет орналасқан жерлер арасында (немесе керісінше) жіберілген әскери пошта жөнелтушіге қалыпты ішкі пошта бағасынан артық төлеуге себеп болмайды. Кейбір жағдайларда, жауынгерлік аймақтағы үнді әскери қызметшілері хаттар мен/немесе жұмсақ заттарды өз еліне ақысыз жіберуге мүмкіндік алады, ал басқа жағдайларда, белгілі бір шетелдік аймақта орналасқан жөнелтушілер әскери поштаны сол аймақта орналасқан басқа әскери адресатқа ақысыз жібере алады.

Электрондық Үндістан пошталық тапсырысы

Электрондық үнді пошталық төлем қағазы (e IPO) 2013 жылдың 22 наурызында, бастапқыда тек шетелде тұратын азаматтар үшін енгізілді. Бұл төлем қағаздары 2005 жылғы «Ақпарат алу құқығы» заңына сәйкес ақпарат алу үшін онлайн төлем жасауға қолданылады. Қызмет 2014 жылдың 14 ақпанында барлық үнді азаматтарын қамту үшін кеңейтілді.

Пошталық өмірді сақтандыру

Пошталық өмірді сақтандыру (PLI) 1884 жылдың 1 ақпанында Мемлекеттік хатшының (Үндістан) арнайы бекітуімен, оның Ұлылық, Үндістанның патшайымына жасалды. Бұл бастапқыда 1884 жылы пошта қызметкерлерінің әл-ауқаметін жақсарту мақсатындағы әлеуметтік бағдарлама болды, ал кейін 1888 жылы телеграф бөлімінің қызметкерлеріне де таратылды. 1894 жылы PLI ПТК бөліміндегі әйел қызметкерлерге сақтандыру қызметін ұсынды, сол кезде басқа ешбір сақтандыру компаниясы әйелдердің өмірін сақтандырмайтын. Бұл елдегі ең көне өмірді сақтандыру компаниясы. 2015 жылдың 31 наурызына қарай 6,4 миллионнан астам полис белсенді болды, ал 2014-2015 жылдарға арналған PLI сыйлықақысы құрады. 1995 жылдың 24 наурызында ол барлық ауылдық тұрғындарға таратылды. Мемлекеттік қызметкерлерге арналған полистерге «Сантош» (эндаументтік сақтандыру), «Суракша» (толық өмірді сақтандыру), «Сувида» (айналдырылатын толық өмірді сақтандыру), «Сумангал» (күтілетін эндаументтік полис) және «Югал Суракша» (бірлескен өмірді сақтандыру) кіреді. 1995 жылы «Қазақстан поштасы» ауылдық халық үшін «Ауылдық пошталық өмірді сақтандыру» (АӨӨЖ) бағдарламасын бастады. RPLI жоспарлары: Gram Santosh (эндаументтік кепілдік), Gram Suraksha (толық өмірді сақтандыру), Gram Suvidha (айналдырылатын толық өмірді сақтандыру), Gram Sumangal (күтілетін эндаументтік сақтандыру) және Gram Priya.

Пошталық жинақ

Пошта қызметі түрлі жинақтау жоспарларын ұсынады, оның ішінде мерзімді депозиттік шоттар, Сукания Самридди шоты (SSA), сонымен қатар Сукания Самридди жобасы (SSY) деп те аталады, Ұлттық жинақ сертификаттары (NSC), Кисан Викас Патра (KVP), Халық провиденциялық қоры, жинақ банктік шоттары бар. 2016 жылдың 29 ақпанына дейін 18 231 пошта бөлімшесі негізгі банктік жүйелерді (CBS) пайдалануда. 576 пошта бөлімшесінде банкоматтар орнатылған және пошта жинақ банкінің клиенттеріне дебеттік карталар берілген. Пошталық өмір сақтандыруы үшін негізгі сақтандыру жүйесі (CIS) 808 бас пошта бөлімшесінде және оған сәйкес 24 мыңнан астам шағын пошта бөлімшесінде қолданысқа енгізілді. 2017 жылдың қыркүйегінде 2018 жылға дейін барлық 1,55 млн пошта бөлімшесі, әрбір пошташы және ауылдық пошта қызметкері (пошта шебері) Үндістан пошта төлемдері банкінің (IPPB) ұсынатын барлық төлем түрлерін қабылдайтыны жарияланды. 2018 жылдың 1 қыркүйегінде Үндістан пошта төлемдері банкі Премьер-министр Нарендра Моди тарапынан салтанатты түрде ашылды.

Деректерді жинау

Статистика және бағдарламаларды іске асыру министрлігі мен Пошта департаменті арасындағы ынтымақтастық ауылдық аймақтар үшін тұтыну бағасы индексін есептеуге мүмкіндік берді. Бұрын қашықтық пен ауқымдылығының қиындықтарына байланысты бұл статистиканы алу мүмкін болмаған еді. Келісім пошта қызметіне таңдалған тұтыну тауарларына төленген бағалар туралы деректерді жинауға рұқсат береді. 2011 жылдың ақпан айында Статистика және бағдарламаларды іске асыру министрлігі (MoSPI) алғашқы Тұтыну бағасы индексін (CPI) және Бүкіл Үндістан Тұтыну бағасы индексін жариялады. Бұл ақпарат содан бері елінің 1181 ауылынан алынған деректер негізінде ай сайын жарияланып келеді. Байланыс және ақпараттық технологиялар министрі Рави Шанкар Прасадтың сөзіне сәйкес, мұндай жеткізулерден түскен кіріс 2015-2016 жылдары артады.