Кіріспе
Велла шығанағы шайқасы (ベラ湾夜戦) – Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхиты науқанында 1943 жылғы 6-7 тамыз аралығында Солтүстік-Батыс Тынық мұхиты аралдарындағы Велла шығанағында болған теңіз шайқасы. Бұл шайқас – Тынық мұхиты науқаны кезінде американдық эсминецтерге американдық крейсерлік күшінен тәуелсіз жұмыс істеуге рұқсат етілген алғашқы рет болды. Шайқаста алты американдық эсминец сол түні Велла шығанағына жапондық күштің келе жатқанын барлау арқылы біліп, оларды күтіп қалды. Олар Колмонгарадағы жапондық әскерлерін нығайтуға тырысқан төрт жапондық эсминец пен үш крейсермен шайқасты. Америкалық әскери кемелер артында таулы аралды орналастырды, себебі жапондық радарлардың сапасы нашар болғандықтан, жапондықтар аралдың фонында кемелерді ажырата алмады. Содан кейін, радардың көмегімен, топ жапондық күшті байқалмай жақындастырып, қатар тұрып, торпедалардың толық залпын ашты. Осымен қатар, олар бас қаруларынан да от ашты, торпедаларын қайта зарядтап, атуды жалғастырды. Олар үш жапондық эсминецті батырып, екі крейсерді зақымдады және шамамен 3100 жапондық теңізшіні өлтірді. Америкалық кемелерге тіпті бір оқ та тимеді.
The Battle of Vella Gulf (ベラ湾夜戦) was a naval battle of the Pacific campaign of World War II fought on the night of 6–7 August 1943 in Vella Gulf between Vella Lavella and Kolombangara in the Solomon Islands of the southwest Pacific. This engagement was the first time that American destroyers were allowed to operate independently of the American cruiser force during the Pacific campaign. In the battle, six American destroyers had intelligence that a Japanese group was coming to Vella Gulf on that night, and laid in wait for them. They engaged four Japanese destroyers and three cruisers attempting to reinforce Japanese troops on Kolombangara. The American warships put an island with mountains at their backs, because the Japanese could not discriminate ships from the island due to the poor quality of their radar. The group then closed the Japanese force undetected with the aid of radar, turned broadside in a line, and fired a full salvo of torpedoes. At the same time, they opened fire with main guns, and reloaded torpedoes and continued firing. They sank three Japanese destroyers, damaged two cruisers, and killed an estimated 3,100 Japanese sailors. The American ships did not get hit by even a single bullet.
Өмірбаян
1943 жылы 13 шілдеде Коломбангара шайқасында жеңіске жеткеннен кейін, жапондықтар Коломбангараның оңтүстік ұшындағы Вила маңында 12 400 саяқтан тұратын қуатты гарнизон құрды. Бұл, американдық күштердің аралдарды басып өтуін тоқтату мақсатымен жасалды, олар өткен жылы «Дөңгелек операциясы» аясында Гуадалканалды жаулап алған болатын. Вила – Коломбангараның маңызды порты болды және ол «Токио экспресі» деп аталатын жылдам эсминецтермен түнгі уақытта жабдықталады. 19 шілде, 29 шілде және 1 тамыз күндері үш жабдықтау рейсі аяқталды. 5 тамызға дейін американдықтар Коломбангараның оңтүстігіндегі Жаңа Джорджиядағы Мундадағы жапондық әуежайына қарай жылжыды, сондай-ақ жапондықтар Вилаға күштерді жеткізу үшін төртінші рейс жіберуге шешім қабылдады.
Шайқас
6 тамыз күні түнінде Жапон императорлық теңіз күштері капитан Кадзю Сугиура басшылығымен төрт эсминецтен тұратын күш жіберді: Сугиураның 4-ші эсминец дивизиясынан – жапон эсминеці Хагиказе, жапон эсминеці Араши және Сугиураның 4-ші эсминец дивизиясының 2-ші эсминеці Каваказе, сондай-ақ капитан Тамейчи Хараның 27-ші эсминец дивизиясынан – жапон эсминеці Шигуре. Олар шамамен 950 сарбаз бен оларға қажетті жабдықтарды тасымалдады. Вилаға күшін жеткізуге міндеттелген Мундадағы жапон әуежайы жауға түсуге айналды, тіпті сол күні түскен. Жапон командирлері Виланың олардың келесі қорғаныс шебінің орталығына айналатынын күтті. Жапондық операциялық жоспарда Вела шығанағы арқылы бұрынғы үш сәтті тасымалдау маршрутымен өту көзделді. Хара бұл шешімге қарсы болды, өйткені бұрынғы операцияларды қайталау апатқа шақырумен тең екенін айтқан болатын. АҚШ Теңіз күштерінің 31.2-тобы (TG 31.2), құрамында алты эсминец (Данлап, Крейвен, Мори, Ланг, Стеретт және Стак) болды. Оларды командир Фредерик Мусбруггер басқарды. Жапон операциясы туралы алдын ала хабардар болғандықтан, олар жапон күштерін тоқтату үшін жіберілді. Мусбруггердің экипажының рухы көтеріңкі болды, себебі олар енді крейсерлерге жақын болуды талап ететін ұрыс тактикасынан арылатын еді. Бұл түнде олар өз тактикаларын қолдануға мүмкіндік алатын. АҚШ кемелері 6 тамызда сағат 23:33-те жапон күштерін радиолокациялық түрде анықтады. Мусбруггердің ұрыс жоспары күштерін екі бөлімге бөлді. Мусбруггердің 12-ші эсминец дивизиясы (Данлап, Крейвен және Мори), соғысқа дейінгі торпедалық қаруларын толық сақтап қалған, Коломбангара аймағының көлеңкесінен жасырын торпедалық шабуыл жасауға тиіс болды. Ал командир Роджер Симпсонның 15-ші эсминец дивизиясы (Ланг, Стеретт және Стак), өз кемелеріндегі торпедалық түтіктердің бір бөлігін 40 мм-лік зениттік пулеметтерге ауыстырған, екінші дивизияның қосымша қаруларымен айналысуға дайын тұрды. Егер қайтадан торпедалық шабуыл қажет болса немесе баржалар кездессе, екі дивизия рөлдерін ауыстыра алатын еді. Американдық эсминецтер соғыс басталғаннан бері Mark 15 торпедаларымен туындаған техникалық қиындықтарды шешіп, торпедалары нысандарға тигенге дейін өздерінің орналасқан жерін атып көрсетпеді. 63 секунд ішінде оңға бұрылып, жоғары жылдамдықпен кері шегінді, ал шығыстағы таулы арал олардың қозғалысын жасыруға көмектесті. Американдықтар жапондықтардың өздерінің жаңа сантиметрлік SG радарларына тең келмейтініне сенімді болды. Олардың ескі метрлік радарлары кемелер мен аралды ажырата алмайтынын білді және жапондық радарлар да одан жақсы емес деп болжады. Шындығында, қатысқан жапондық кемелердің ешқайсысында радар болған жоқ, ал аралдың үлкен көлемі американдық кемелерді көруден жасыруға көмектесті. Ланг, Стеретт және Стак қарсыластың бағытын кесіп өту үшін солға бұрылып, торпедалар жарыла бастаған кезде атыс ашты. Барлық төрт жапон эсминеці американдық торпедалардың соққысын алды. Хагиказе, Араши және Каваказе өртке ұшырап, бірден немесе тез арада батып кетті. Шигуреге тиген торпеда жарылмады, рульді бұзып өтіп кетті, осылайша ол қараңғылыққа қашып құтыла алды. Шигуре шегіне отырып сегіз торпеда атты, бірақ олардың ешқайсысы нысанаға тимеді.
The two divisions could then switch roles if a repeat torpedo attack proved necessary, or alternate roles if barges were encountered, which could be dealt with by the second division's extra guns if necessary. and a previous PT boat skirmish, and having finally addressed the technical problems that had plagued their Mark 15 torpedoes since the beginning of the war, the American destroyers did not give away their position with gunfire until their torpedoes started striking their targets. in the space of 63 seconds before turning to starboard and withdrawing at high speed, using the mountainous island to their east to help camouflage their movements. The Americans were operating on the assumption that the Japanese had nothing to match their new centimetric SG radar; they knew that their older meter band radars could not differentiate between the surface ships and the island and presumed Japanese radars were no better. In the event, none of the Japanese ships present actually had radar, and the looming mass of the island served to conceal the American ships from visual observation. Lang, Sterett and Stack turned to port to cross their opponent's T and opened fire as soon as the torpedoes started detonating. All four Japanese destroyers were hit by American torpedoes. Hagikaze, Arashi, and Kawakaze burst into flames and either sank immediately or were quickly sunk by naval gunfire. The torpedo that hit Shigure was a dud that passed through her rudder without detonating, allowing her to escape into the darkness. Shigure fired eight torpedoes while it retreated from the scene, all of which missed their targets.
Салдары
Жапондық әскерилер мен теңізшілердің көптегені, кемелері батқаннан кейін суда қалқып жүрген күйінде, американдық кемелердің құтқаруын қабылдаудан бас тартты. Барлығы 685 жапон сарбазы қаза тапты, олардың көпшілігі суға батып кетті. Сонымен қатар, "Хагиказе" мен "Араши" кемелерінде (әрқайсысында 178 адамнан) және "Каваказе" кемесінде 356 теңізші, ал "Каваказе" кемесінде 169 теңізші жоғалды. 300 аман қалған адамнан тұратын шағын топ Велла Лавеллаға жетті. Кейін олар Коломангараға ауыстырылды. Осы шайқаста АҚШ кемелерінің ешқайсысы зардап көрмеді, жарақат алған жалғыз адам – апат салдарынан оқ тиеушіге келген жарақат. Бұл шайқас – Коломбангара шайқасындағы түнгі ұрыстан бір айдан аспаған соң, жапондықтардың түнгі эсминецтер шайқасында алғаш рет жеңіліске ұшырауы болды. АҚШ эсминецтерінің екі капитаны, лейтенант-командирлер Клифтон Айверсон ("Данлап") және Фрэнк Гарднер Гулд ("Стеретт") шайқастағы ерлігі үшін әскери-теңіз кресімен марапатталды.
Атаулар ауыстырылуы
1945-1946 жылдары қолданыста болған "Велла Галф" эскорттық ұшақ тасымалдағыш кемесі және 1993-2022 жылдары қолданыста болған "Велла Галф" басқарылатын зымырандық крейсері осы шайқас құрметіне аталған.