Кіріспе

Кеңес және Ресей дирижері Геннадий Николаевич Рождественский, CBE (Генна́дий Никола́евич Рожде́ственский; 4 мамыр 1931 – 16 маусым 2018) – кеңес және ресейлік дирижер, пианист, композитор және педагог болған.

Өмірбаян

Геннадий Рождественский Мәскеуде дүниеге келді. Оның ата-анасы – көрнекті дирижер және педагог Николай Аносов пен сопрано Наталья Рождественская. Оның толық аты – Геннадий Николаевич Аносов, бірақ ол кәсіби мансабында туыстық жеңілшіліктерге ұшырамас үшін анасының қыздық атын еркек түрінде қабылдады. Оның кіші інісі, суретші П. Н. Аносов, әкесінің тегін сақтап қалды. Ол Мәскеу консерваториясында әкесінен дирижерлік өнерді, ал Лев Обориннен фортепианоны оқыды. 20 жасында Большой театрында Чайковскийдің «Щелкунчик» балетін дирижерлік еткенімен әйгілі болды. Ол совет композиторларының көптеген шығармаларын тұңғыш рет орындады, соның ішінде Эдисон Денисовтың «Le soleil des Incas» («Инкалардың Күні»; 1964) операсын, сондай-ақ Бенджамин Бриттеннің «Жазғы түнгі арман» операсының Ресейдегі тұңғыш көрсетілімін және Дмитрий Шостаковичтің «Төртінші симфониясының» 1962 жылғы Эдинбург фестиваліндегі батыстық тұңғыш көрсетілімін жасады. 2000 жылы ол Большой театрының бас көркемдік директоры болды, ал 2001 жылы Сергей Прокофьевтің «Қарлы ойнаушы» операсының түпнұсқа нұсқасының әлемдік тұңғыш көрсетілімін өткізді. Біраз уақыттан кейін ол әншілердің кетуіне, өндіріс мәселелеріне және Мәскеу баспасөздерінің жағымсыз жарияланымдарына байланысты отставкаға шықты. Рождественскийге арналған шығармалардың арасында София Губайдулинаның «Stimmen Verstummen» симфониясы және Альфред Шниткенің бірнеше шығармалары бар, мысалы, №1 симфония, №8 симфония және №9 симфония. Шнитке оның туралы былай деп жазды:

Бір кезде есептесем, Рождественскийге арналған қырыққа жуық шығарма жазылған екен – олар оның идеяларынан туған немесе оларды бірінші болып орындаған. Мен оған сенбедім, бірақ бұл рас. Мен тіпті, композитор ретіндегі барлық еңбегім оған байланысты болды дей аламын және біз көптеген әңгімелер жүргіздік. Мен көптеген шығармаларымның идеясы осы әңгімелерде туды. Бұл менің өмірімдегі ең бақытты жағдай деп санаймын.

Дирижерлік

Рождественский жан-жақты дирижер және икемді таяқ техникасы бар жоғары мәдениетті музыкант деп есептелді. Ол өзінің түсіндірулерін қалыптастырғанда, шығарманың құрылымдық шеңберлері мен эмоционалдық мазмұны туралы айқын түсінік берді, сонымен қатар логика, интуиция және спонтандықты үйлестіретін орындау стилін қолданды. Свиатослав Рихтер (фортепиано) және Мстислав Ростропович (виолончель) оның серіктестері болды. Рождественский "Запреттелген ноталар: Советтік Ресейдегі музыкалық өмірден көріністер" (ағылшын тілінде "Қызыл таяқ") деген деректі фильмде де көрсетілген. Бұл фильмде сталиндік кезеңде Совет Одағындағы музыканттардың бастан өткерген қиындықтары зерттеледі. Онда ол саяси ахуалды және оның өзінің, Шостакович, Прокофьев, Стравинский, Рихтер және басқа да әріптестерінің өміріне тигізген әсерін баяндайды. Совет композиторлар одағының хатшысы Тихон Хренниковтың рөлі кеңінен талқыланады. Сонымен қатар, деректі фильмде Рождественский дирижерлік өнер туралы ой бөліседі, шеберлік сабақтарының, Мәскеу консерваториясы мен Цюрихтің Tonhalle оркестрінің студенттерімен репетициялардың, сондай-ақ Рождественскийдің Шостаковичтің 7-ші симфониясын, Чайковскийдің "Ромео мен Джульеттасын" және Альфред Шниткенің "Өлі жандарын" дирижерлік еткен фрагменттері ұсынылған.

Шостакович аудармашысы

2016 жылы Рождественский Дмитрий Шостаковичтің шығармаларын түсіндіруге қосқан үлесі үшін 7-ші Халықаралық Шостакович сыйлығымен марапатталды. 1964 жылы Эдинбургте ол 4-ші симфонияның Кеңес Одағының шегінен тыс алғашқы орындалуын жүргізді. 1983 жылғы 8-ші симфониясының жазбасы классикалық туынды саналады. Ол 1984 жылы жарық көрген Шостаковичтің жинақталған шығармаларының екінші томын редакциялады, оған 3-ші және 4-ші симфониялар енді.