Кіріспе
Шотланд геологы, фольклоршы Хью Миллер (10 қазан 1802 – 23/24 желтоқсан 1856) – өзіндік білім алған шотланд геологы және жазушы, фольклоршы, сондай-ақ евангелистік христиан.
Hugh Miller (10 October 1802 – 23/24 December 1856) was a self taught Scottish geologist and writer, folklorist and an evangelical Christian.
Ауру және өлім
1856 жылдың көп бөлігінде Миллер қатты бас аурулары мен психикалық қиындықтарға тап болды, ең мүмкін диагноз – психоздық депрессия. Виктория дәуірінің медицинасы оған көмектесе алмады. Қуғыншылдық ойлардан туындаған ұсыныстар салдарынан ол әйеліне немесе балаларына зиян келтіруден қорқып жүрді. Миллер 1856 жылғы 23/24 желтоқсан түні Портобеллодағы Шруб-Маунт үйінде револьвермен кеудесіне оқ атып, өз-өзіне қол жұмсады. Сол түні ол геология және христиан діні туралы "Тастардың куәлігі" кітабының баспагерлік беттерін тексеруді аяқтаған еді. Өлімінен бұрын ол "Қызық, бірақ рас" атты өлең жазды. Ол 1856 жылғы 24 желтоқсанда қайтыс болды. Мыңдаған адамдар қатысқан оның қоштасу рәсімі Эдинбург тұрғындарының естелігіндегі ең ірілерінің біріне жатты. Ол Эдинбургтегі Гранж зиратында жерленген. Оның қарапайым қызыл граниттен жасалған ескерткіші солтүстік шекара қабырғасында, солтүстік-батыс бұрышына жақын орналасқан. Оның әкесі өз-өзіне қол жұмсаған кезде алты жаста болған ұлы Хью Миллер ФРСЕ (1850-1896) оның сол жағында жатыр.
Мұра
Академиялық білімі болмаса да, бүгінде ол Шотландияның ең ықпалды викториандық палеонтологтарының бірі саналады, әсіресе ғылымды кең аудиторияға жеткізуде. Миллер көптеген жаңа жаңалықтар жасады, соның ішінде бірнеше силурлық теңіз шаяндары (эвриптеридтер тұқымдасы Хьюмиллирия оның құрметіне аталды), және көптеген девон балықтары, соның ішінде бірнеше плакодермдер (артродире Миллеростеус оны да құрметтеді), олар туралы мәліметтерді өзінің танымал кітаптарында сипаттаған. Кипарис түбірінің қазбасы Хьюмиллериттер және Milleretta парарептилі де оның есімімен аталған. Солтүстік теңіздегі Miller мұнай кені BP компаниясымен басқарылады және Хью Миллердің есімімен аталады. Эдинбургтің Стокбридж колониялар ауданындағы Хью Миллер көшесі оның құрметіне аталған. Миллердің әйелі Лидия оның көптеген «Куәгер» мақалалары мен қоғамдық сөздерінің жинақтарын кітап түрінде басып шығаруға және оларды өлімінен кейін жарыққа шығаруға үлкен үлес қосты, осылайша ол қайтыс болғаннан кейін тағы 50 жыл бойы оқырмандарының шеңберін кеңейтті. Оның екінші қызы, Харриет Миллер Дэвидсон, әкесінің өзіне қол жұмсағаннан кейін дін қызметкеріне үйленген, жарияланған ақын болды. Ол күйеуі пастор болып қызмет еткен Аделаидаға көшіп, екі елде де сабырлылық және ұлы әкелер қалдырған қыздар туралы өлеңдер мен әңгімелер жариялады. Стирлингтегі Уоллес монументіндегі Батырлар залында Хью Миллердің бюсті орнатылған. Оның Кромартидегі үйі геологиялық мұражай ретінде ашық, онда жақын маңдағы аймақтан жиналған үлгілер қойылған; 2008 жылы өткен демалыс күні Лондон геологиялық қоғамының құрылғанына 200 жыл толуына арналған шаралардың бір бөлігі болды. Хью Миллер жолы Кромартиден оңтүстікке қарай 5 шақырым жердегі Эти-Мэнс қаласынан кейін орналасқан шағын автотұрақтан басталады. Ол орманды жер арқылы шамамен 2 шақырым төмен түсіп, Морэй-Ферттегі Эти-Хейвендегі жағалауға жетеді. Осы жерде ол алғашқы амонитит қазбасын тапты, ол юралық тау жыныстарынан табылған. Бұл жер бұрын лосось балық аулау станциясы болған, ал бұрынғы балықшылардың үйі, қазір көпшілікке ашық, аймақтың геологиясы және Миллердің қазба жасайтын ашылымдары туралы ақпараттық стендтерге ие. Хью Миллердің достары – оның мұрасын сақтау және насихаттау мақсатымен құрылған қайырымдылық қоры, сондай-ақ Миллер есімімен 21 ғасырда жер ғылымдарын зерттеу мен дамытуға қолдау көрсету. 2015 жылдан бері екі жылда бір рет Хью Миллер атындағы жазу байқауы өткізіліп келеді, қатысушылардың жұмыстары Миллер және оған байланысты тақырыптарға арналған.