Кіріспе

АҚШ-тың су асты кемесі

Су астында жүзу кезінде

"Ратон" 1943 жылдың 19 қыркүйегінде Панамадан Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағына шықты. 1943 жылдың 16 қазанында Австралияның Брисбен қаласына жеткен соң, АҚШ-тың жетінші флотының су асты кемелері тобына қосылды.

Бірінші соғыс патрулі, 1943 жылдың қарашасы - желтоқсаны

Брисбеннен Ратон өзінің алғашқы әскери патрулі үшін Соломон аралдарындағы Тулагиге бет түзеді. Ол 1943 жылдың 20 қарашасынан 6 желтоқсанына дейін Бисмарк архипелагы – Соломон аралдары – Жаңа Гвинея аймағында патрульдік өтті. 1943 жылы 24 қарашада Массаудың батысында патрульдеу кезінде Ратон екі эсминец пен Накадзима А6М2 Н (Одақтас әскерлерінің "Руф" деген атауымен белгілі) ұшақтың сүйемелдеуімен келе жатқан екі жүк кемесінен тұратын жапон конвойын байқады. Ол конвойдың ізінен еріп, сол түні торпедалық шабуыл жасап, "Оноэ Мару" жүк кемесін батырды. Су асты кемелеріне қарсы күресте өте тәжірибелі екі эсминец Ратонның қалған жүк кемесін батыруға жасаған төрт әрекетін сәтсіз етті. 1943 жылы 28 қарашада Ратон екі сүйемелдеуші кемемен бірге Рабаулға бағыт алған бес жүк кемесінен тұратын жапон конвойын көрді. Су астынан жасаған шабуылда Ратон екі жүк кемесін, "Хокко Мару" мен "Юри Маруды" батырды. Сүйемелдеуші кемелердің қарқынды шабуылынан кейін Ратон қашып үлкерді, бірақ конвойға қайта шабуыл жасау үшін сол аймақта қалды. Түнгі шабуыл кезінде ол үшінші жүк кемесіне ауыр зақым келтірді, содан кейін торпедаларының қорлары таусылғандықтан көмекке шақырды. "Гато" су асты кемесі келді және шабуылға қосылды, бірақ оны екі жапон эсминеці шабуылдады. Ратон су бетіне шығып, Гатодан сүйемелдеуші кемелерді алшақтату үшін жоғары жылдамдықпен жүрді және сәттілікке жетті, бұл Гатоға "Колумбия Мару" жүк кемесін батыруға мүмкіндік берді. Ратон патрулін аяқтап, Жаңа Гвинеядағы Милн шығанағына демалуға және жөндеуге келді, онда "Фултон" су асты кемесіне қызмет көрсететін кемемен бірге болды.

Екінші және үшінші соғыс патрульдері, 1943 жылдың желтоқсаны - 1944 жылдың сәуір айы

Ратон Мильн шығанағынан екінші әскери патруліне шықты — 1943 жылдың 11 желтоқсанынан 1944 жылдың 25 қаңтарына дейін жүргізілген, Минданао–Селебес–Халмахера аймағына бағытталған. 1943 жылдың 24 желтоқсанында Моротай бұғазында төрт сауда кемесі мен екі эсминецтен тұратын жапон конвойына шабуыл жасап, «Хейва Мару» сауда кемесін батырып, бір көмекші ұшақ тасымалдағыш кемені зақымдады. 1944 жылдың 2 қаңтарында Ратон Палау кеме жолындағы Фаланд аралының солтүстік-батысында екі жапон танкерін кездестірді. Ол бір танкерге тиді, бірақ жапондық сүйемелдеушілер оның шабуылын тоқтатты. Ратон 1944 жылдың 19 қаңтарында патрульдік аймақтан шығып, 25 қаңтарда Фримантелге (Австралия) жетіп, «Пелиас» суасты кемесінің жөндеу кемесімен қайта жабдықтаудан өтті. Ратон үшінші әскери патрулін 18 ақпаннан 14 сәуірге дейін Ява теңізінде, Каримата бұғазында және Оңтүстік Қытай теңізінде жүргізді. «Рашер» суасты кемесі патруль кезінде Ратонмен байланысқа түскен екі кемені батырды.

Бесінші және алтыншы соғыс патрульдері, 1944 жылдың шілдесі мен желтоқсаны

1944 жылдың 18 шілдесінен 10 қыркүйегіне дейін Лусон аймағында Оңтүстік Қытай теңізінде жүргізген бесінші патрулінде ол бір ғана жеңіске жетті – жапон танкерін Дасол шығанағында, Филиппинде жағаға тікелей тастап кетті. Ратон өзінің алтыншы әскери патруліне сәттілікпен кірісті, ол 1944 жылдың 6 қазанында Оңтүстік Қытай теңізінде патрульдік аймақпен басталды. 1944 жылдың 18 қазанында түнде Ратон тоғыз кемеден тұратын жапондық конвойдың ортасына су бетінен шабуыл жасау үшін ілігіп кірді. Ол екі торпеда түтігін де атты, алдыңғы түтіктерінен алты бір-біріне жақын мақсатқа, ал үлкен жүк кемесіне артқы түтіктерінен. Екі сауда кемесі – Ширансан Мару мен Тайкай Мару – батып кетті, ал тағы бір кеме зақымдалды. Соңғы шабуылда тағы бір жүк кемесі зақымданды. Торпеда қоры таусылып, тайфун жақындағандықтан, Ратон Шутэн аралдарындағы Миос Вундиге отын мен торпедаларды толықтыру үшін кірді. 1944 жылдың 27 қазанында Миос Вундиден шыққан Ратон 6 қарашада екі ауыр крейсер мен бес эскорт кемесінен тұратын жапондық топқа кездесті. Су астында шабуыл жасағанда ол Могами классының ауыр крейсері, жапон крейсері Куманоға үш рет соқты, бірақ Куманоны тоқтатуға қол жеткізбеді. 1944 жылдың 11 қарашасында Ратон мен Ray суасты кемелері үш эскорт сақшылықта тұрған төрт кемелі жапон конвойына шабуыл жасады. Жер бетіндегі шайқаста Ратон төрт торпедамен Ункай Мару мен Курасакиді батырды. Содан кейін екі суасты кемесі де қалған көмекші кемелерге торпеда атып, нәтижесі расталмады. Бар болғаны төрт торпедасы қалған Ратон АҚШ-қа бет алды және 1944 жылдың 1 желтоқсанында Калифорния штатының Сан-Франциско қаласына жетті.

Жетіінші және сегізінші соғыс патрульдері, 1945 жылдың сәуір-шілде айлары

1945 жылы 13 наурызда Калифорния штатының Вальехо қаласындағы Маре Айленд әскери-теңіз кемежайында күрделі жөндеуден өткен соң, Ратон батысқа қарай Пёрл-Харборға, Гавайи штатына, қайта оқыту үшін бағыт алды. 1945 жылы 20 сәуірде ол жетінші соғыс патрулін бастау үшін Сары теңізге жөнелді. 1945 жылы 2 мамырда Қытайдың Шаньдун түбегінде түнгі торпедалық шабуыл кезінде екі жапондық эскорттың оқ жаудыруына қарамастан, Ратон жүктелген жапондық танкерді, "Торию Маруды" жарылысқа ұшыратты. Сол күні Ратон су астынан торпедамен шабуылдап, орташа мөлшердегі жапондық жүк кемесі "Резикан Маруды" батырды. 1945 жылы 16 мамырда ол екі жапондық көлікті су астынан шабуылдап, үлкені "Эйджу Маруды" батырды. Ратон 1945 жылы 25 мамырда Гуамға келді, онда "Протеус" су асты кемесімен бірге техникалық қызмет көрсетілді. Ратон 1945 жылы 22 маусымда Гуамнан шығып, Екінші дүниежүзілік соғыстағы соңғы патруліне, Гонконг жағалауында құтқарушылық міндеттерді орындауға аттанды. Аймақта одақтастардың ұшақтары құлаған жоқ және ол жапон күштерімен кездеспеді. 1945 жылы 23 шілдеде Филиппиндегі Субик шығанағына техникалық қызмет көрсету үшін келген Ратон, 15 тамызда соғыс аяқталғанда келесі патруліне дайындалып жатқан болатын.

1945-1949 жылдар

1945 жылдың 31 тамызында «Ратон» Филиппиннен АҚШ-қа аттанды және 1945 жылдың қыркүйек айының ортасында Сан-Францискоға жетті. «Мэре Айленд» әскери-теңіз кемежайында күрделі жөндеуден өткен соң, «Ратон» Панама каналы арқылы өтіп, 1946 жылдың 12 наурызында Коннектикут штатының Нью-Лондон қаласындағы Әскери-теңіз асты кемелер базасына келді, онда ол АҚШ Екінші флотына бекітілді. Суық соғыс басталғанда, ол келесі 2½ жылды Солтүстік Атлант мұхиты мен Кариб теңізінде оқу-жаттығуларда өткізді. 1948 жылдың күзінде резервке жіберілгеннен кейін, «Ратон» 1949 жылдың 11 наурызында Атлантика резервтік флотында, Нью-Лондон қаласында қызметтен босатылды.

Радарлық пикет су асты кемесі (SSR-270), 19531959

1952 жылдың шілдесіне дейін "Рэтон" Атлантикалық резервтік флотта Нью-Лондон қаласында болды. Сол кезде ол Пенсильвания штатының Филадельфия қаласындағы Филадельфия әскери-теңіз кемежайына радарлық тікұшаққа айналдыру үшін сүйретіліп әкелінді. 1952 жылдың 18 шілдесінде SSR 270 ретінде қайта белгіленіп, 1953 жылдың 21 қыркүйегінде қайта қолданысқа енгізілді, командир Дж. К. Уиллс басқарды. 1953 жылдың 8 желтоқсанында Филадельфиядан шыққан "Рэтон" Норфолк, Вирджиния аймағында бірнеше ай бойы оқу-жаттығулар өтті, Норфолк әскери-теңіз базасынан операциялар жүргізді. Тынық мұхитына жіберілген ол 1954 жылдың 7 наурызында Панама каналы арқылы Сан-Диегоға келді. "Рэтон" келесі жылды жергілікті операцияларда өткізді, содан кейін 1955 жылдың 11 мамырында Сан-Диегодан шығып, АҚШ-тың жетінші флотының бір бөлігі ретінде Батыс Тынық мұхитына алты айлық миссияға аттанды, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Батыс Тынық мұхитына жасаған алғашқы миссиясы болды. 1955 жылдың 6 қарашасында Сан-Диегоға оралды, содан кейін АҚШ-тың батыс жағалауында оқу-жаттығулар өтті. 1957 жылдың 13 мамырында екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жетінші флоттың екінші миссиясы үшін Батыс Тынық мұхитына аттанды. 1957 жылдың 8 қарашасында Сан-Диегоға оралып, оқу-жаттығуларын жалғастырды. 1958 жылдың 7 шілдесінен 24 қарашасына дейін Сан-Францискодағы Хантерс-Пойнт әскери-теңіз кемежайында күрделі жөндеуден өткеннен кейін, "Рэтон" үшінші рет Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жетінші флотта Батыс Тынық мұхитында 1959 жылдың наурыз айының басынан қараша айының ортасына дейін миссияға қатысты, Оңтүстік-Шығыс Азия шартты ұйымы (SEATO) және Жапонияның теңіз өзін-өзі қорғау күштерінің күштерімен бірлесіп операциялар жүргізді. 1960 жылдың басында "Рэтон" Сан-Диего аймағындағы жергілікті операцияларға қатысты, оның ішінде жаңа гидролокациялық тұжырымдамаларды бағалау және жасырын барлау бойынша Су астындағы диверсиялық топтың қызметкерлерін оқыту.

Ғылыми-зерттеуге арналған көмекші су асты кемесі (AGSS-270), 19601968

1 шілдеде 1960 жылы «Ратон» қосымша су асты кемесі ретінде қайта жіктеліп, AGSS 270 болып қайта тағайындалды. 1961 жылдың қаңтар-сәуір айларында Mare Island Naval Shipyard кемежайында күрделі жөндеуден өткеннен кейін, 3 шілдеде ол екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі төртінші Батыс Тынық мұхитындағы орналасуы үшін Жетінші флотпен бірге батысқа бет алды, 19 желтоқсанда 1961 жылы Сан-Диегоға оралды. 1962 жылы ол АҚШ-тың батыс жағалауында флоттық жаттығу операцияларында болды, әуе, су үсті және су асты күштеріне қызметтер көрсетті. 9 сәуірде 1962 жылы «Ратонға» желкеннің ілігіп қалғаны туралы хабарлама келіп түсті, бұл оқиға 19 мамырдағы «Peanuts» комиксінде көрсетілді, онда желкеннің ұзақ уақыт бойы қиындық көріп жүрген Чарли Браунға тиесілі екендігі айтылды, оның желкен қағумен байланысты проблемалары комикстің тұрақты әзіліне айналды. «Ратонның» екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі бесінші Батыс Тынық мұхитындағы орналасуы, 1963 жылдың қаңтар айынан маусым айына дейін АҚШ және SEATO күштерімен екі ірі су астына қарсы күрес жаттығуларына қатысуды қамтыды. 1963 жылдың қарашасынан 1964 жылдың наурыз айының басына дейінгі күрделі жөндеуден өткеннен кейін, «Ратон» 6 шілдеден 23 желтоқсанға дейін 1964 жылы Батыс Тынық мұхитына қайтадан жіберілді, онда ол Таиланд, Филиппин және Қытай Республикасының теңіз күштерімен әскери көмек бағдарламасы бойынша жұмыс істеді. «Ратон» 1965 және 1966 жылдың басында Сан-Диего аймағында жергілікті флоттық және типтік операциялармен айналысты. 1966 жылдың сәуір айының ортасында ол Жетінші флотпен тағы бір міндетке су астына түсті. Орналасқан кезде ол «Sea Imp» жаттығуында SEATO теңіз күштерімен бірге жаттықты. 17 қазан күні 1966 жылы ол Сан-Диегоға оралды. «Ратон» 1967 жылды Сан-Диего аймағында жергілікті операцияларды жүргізумен, АҚШ Теңіз резервінің оқуларын өткізумен және жарты жылдық күрделі жөндеуден өтумен өткізді. 20 және 21 мамыр күндері 1968 жылы ол кішкентай флот буксирі суға батқан су асты кемесінен адамдарды құтқара алатынын анықтау үшін сынақ кемесі ретінде қызмет етті. «Ратон» Батыс Тынық мұхитына соңғы рет 15 шілдеде 1968 жылы жіберілді, 7 тамызда 1968 жылы Йокогамаға, Жапонияға жетті. Орналасқан кезде ол Жетінші флот пен SEATO бөлімшелеріне оқу қызметтерін көрсетті. 20 желтоқсанда 1968 жылы ол Сан-Диегоға оралды.

Пайдаланудан шығару және жою

Ратон кемесі 1969 жылғы 28 маусымда Маре аралы әскери-теңіз кеме жасаушылығында қызметтен босатылды және Әскери-теңіз флотының тізімінен шығарылды. Оның қабығынан жалаңашталған корпусы АҚШ Тынық мұхиты флотының артиллериялық жаттығулары үшін нысаналық кеме ретінде белгіленді. 1973 жылғы 10 желтоқсанда ол металл тескілеуге сатылды.