Кіріспе

1960 жылдардағы американдық V/STOL ұшағы

Bell X-22 – төрт иілгіш арналы желдеткіштері бар американдық V/STOL эксперименталдық ұшақ. Ұшуды пропеллерлер тік жоғарыға қарай бұрылып немесе қысқа ұшу-қону жолағында, корпус шамамен 45 градусқа еңкейтіліп таңдап жүргізуге болатын. Сонымен қатар, X-22 бұрынғы Hiller X-18 және X-22-нің ізбасары Bell XV 15 сияқты тік ұшып көтерілуге арналған әскер тасымалдаушыларының тактикалық қолданылуы туралы толығырақ мәлімет беруге тиіс болды. Бағдарламаның тағы бір талабы – тегіс ұшудағы нақты жылдамдық сағатына кем дегенде 525 шақырым (сағатына 326 миль; 283 теңіздік шақырым) болуы керек еді. X-22 V-22 Osprey-дің прототипі емес, бірақ иілгіш роторлы ұшақтарды дамытуға және осы саладағы Bell компаниясының жұмысына үлес қосты.

Жобалау және әзірлеу

1962 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері V/STOL мүмкіндігі бар екі прототиптік ұшаққа тапсырыс берді, олар төрт қанаттық желдеткіш қондырғыларымен жабдықталуы керек еді. Bell Helicopters компаниясының VTOL ұшақтарымен мол тәжірибесі болды және олар бұрыннан дамытылған сынақ үлгісін пайдалана алды. 1964 жылы Әскери-теңіз күштері Bell компаниясының D2127 моделі деп іштей аталған прототипін тапсырыс берді және ол X-22 белгісін алды. 1965 жылғы мамыр айында Ниагара шарлауында өткен шарада ұшақ таныстырылды. Төрт қанатқа орнатылған үш қанатты бұрандалар толқынды байланыс жүйесі арқылы синхронды жұмыс істеді, олар өз кезегінде артқы қанаттарға жұптармен орнатылған төрт газ турбиналарына қосылды. Маневрлеу үшін бұранда қанаттарын бұрандалардың итеру ағынында орналасқан басқару беттерімен (лифтерлер мен элеронмен) бірге бұру арқылы қол жеткізілді.

Пайдалану тарихы

Алғашқы сынақ ұшуы 1966 жылдың 17 наурызында өтті. Басқа tilt rotor ұшақтарынан (мысалы, Bell XV 3 сияқты) айырмашылығы, тік және көлденең ұшу арасындағы өтулер дерлік бірден сәтті аяқталды. Дегенмен, прототиптің нақты дизайнына қарағанда, VTOL және V/STOL қасиеттеріне қызығушылық арта түсті. Сынақ пилоты Стэнли Какол электр жүйесіндегі жалғыз қосалқысыз компонент деп сипаттаған пропеллер басқаруының бұзылуына байланысты прототип 1966 жылдың 8 тамызында апатқа ұшырады, ал техниктер екінші прототипті ұшуға дайын ету үшін оның бөліктерін қолданды. Кейіннен ұшақ корпусы бірқашан уақыт бойы симулятор ретінде пайдаланылды. Екінші X-22 алғаш рет 1967 жылдың 26 тамызында ұшты. Сол жылдың басында ол Корнелл аэронавтикалық зертханасынан алынған өзгермелі басқару және тұрақтандыру жүйесімен жабдықталды, бұл ұшу өнімділігін жақсартты. X-22 сол кездегі осы типтегі ең жақсы ұшақ деп есептелсе де, бағдарлама тоқтатылды. Қажетті 525 км/сағ ең жоғары жылдамдыққа ешқашан қол жеткізілмеді. Екінші прототип одан әрі сынақтар үшін Корнелл авиациялық зертханасына көшірілді; соңғы ұшу 1988 жылы өтті.

Тірі қалған әуе кемелері

151521 нөміріндегі ұшақ көрмеге қойылмаса да, қазіргі уақытта Нью-Йорк штатындағы Ниагара аэроғарыш мұражайында сақтаулы тұр. Мұражай қызметкерлерінің мәлімдемесінше, Теңіз күштері оны жою туралы ойластырғаннан кейін, ұшақтан бас тартпаған.