Кіріспе

Флоренциядағы Санта-Кроче шіркеуі

Пацци шіркеуі – Италияның Флоренция қаласындағы Санта-Кроче базиликасының оңтүстік жағындағы "бірінші айванның" ішінде орналасқан шіркеу. Көбінесе Филиппо Брунеллескиге жатқызылатын бұл ғимарат, Ренессанс архитектурасының шедеврлерінің бірі саналады.

Тарих

Пацци отбасының басшысы Андреа Пацци 1429 жылы шапель үшін қаражат жинаса да, оның байлығы Медичитің байлығынан кейін ғана екінші орынға ие болды, бірақ құрылыс шамамен 1442 жылға дейін басталмады. Шапель 1443 жылы аяқталды. Бұл ғимарат ерте Ренессанс шедеврі саналады. Бұрын Филиппо Брунеллескиге (1446 жылы қайтыс болған) тиесілі деп есептелген, қазіргі таңда ол ғимараттың жобасын жасаған, қарапайым геометриялық формалар – шаршы және шеңбер негізінде құрылған, бірақ оның құрылысын және егжей-тегжейін іске асырмаған деген пікір бар. Брунеллески авторлығын қолдайтын ең көп таралған аргумент – шапельдің Ескі сакристияға айқын ұқсастығы; ал басқалары оның стилі жиырма жылдың ішінде дамып, Пацци шапелі кері қадам болар деген ойда. Брунеллескинің сәулетші ретінде алғашқы жазбаша айғағы 1490 жылдары белгісіз автордың жазуында кездеседі. Қазіргі ғалымдар шапельді Джулиано да Майано немесе Микелоццоның туындысы деп санайды. Брунеллески бастаған деп есептелетін фасадының тек төменгі бөлігін ғана көруге болады, ол веранданың салынуымен жартылай жасырылған. Бұл туындының негізгі шабыты Флоренцияда орналасқан Санта-Мария-Новелла доминикан монастыны құрады. Ғимараттың басты мақсаты – собордың басшылар үйі (басқару кеңесінің жиналыс залы) және монахтардың оқуы үшін сынып ретінде пайдалану болды. Ал құрбандық тақтасының артында отбасының қаза тапқандарын жерлеуге құқығы бар шапель орналасқан. Паццилердің шапель салудағы жасырын мақсаты – Флоренция қаласында өздерінің беделін қалыптастыру және олардың байлығы мен билігін көрсету болған сыңайлы. Қала сол кезде көршілес қаламен соғыста болса да, осы шапельді салуға қаражат табуы Пацци отбасы мен Флоренция халқы үшін оның маңыздылығын көрсетті. Шапельдің мөлшері бұрыннан бар қабырғалармен анықталды, бұл ерекше жағдайды тудырды, себебі кеңістік Ескі сакристиядағыдай шаршы емес, тіктөртбұрышты және трансепт тәрізді болды, сондықтан төртбұрышты, орталық осімен орналасқан құрбандық тақтасына қарама-қарсы келді. Осыған қарамастан, және күрделі тарихына қарамастан, ғимарат Ренессанс дәуірінің сәулетшілерінің бағаналар, пилястралар, аркалар және күмбездердің сәулет тілінде үйлесімділікке қол жеткізуге бағытталған амбицияларын көрсетеді. Трансепттегі пилястралардың арасында биік, бос, дөңгелек бас панельдер және олардың үстінде Ренессанс дәуірінде кең таралған сәндік мотивтер орналасқан. Ішкі сәулетінің ерекшелігі – піетра серена, қара, жоғары сапалы, ұсақ дәнді құмтас, бірақ ғимараттың жүк көтергіш құрылымын қабырғалар құрайды, яғни аркалар мен күмбездерді қабырғалар ұстап тұрады, ал пилястралар әшекейлік рөл атқарады, конструкциялық емес. Отырған апостолдардың тондары Лука делла Роббияның туындысы, ол веранданың күмбезіндегі терракоталық безендірулерді де жасаған. Шапель ішіндегі Төрт Евангелисттің шыныланған терракоталық дөңгелектері Флоренциядағы Сан-Лоренцоның Ескі сакристиясындағы Донателлоның ұқсас тондарынан алынған, әрбір Евангелист ашық кітапты ұстаған, киелі кітапты көшіріп жатқандай көрінеді, бұл ерекше иконография.