1958 жылғы Тайвань бұғазы дағдарысы

Кіріспе

1958 жылғы қақтығыс және материктік Қытай мен Тайвань арасындағы шиеленістің күшеюі.

Екінші Тайвань бұғазы дағдарысы, сондай-ақ 1958 жылғы Тайвань бұғазы дағдарысы деп те аталады, бұл Қытай Халық Республикасы (ҚХР) мен Қытай Республикасы (ҚР) арасындағы қақтығыс. Бұл қақтығыс барысында ҚХР Тайваньды Қытай ұлттық партиясынан, сондай-ақ Гоминьдан (КМТ) деп белгілі, басып алу мақсатымен және АҚШ-тың Тайвань аумағын қорғау шегін анықтау үшін Тайвань бұғазындағы материктік Қытайдың шығыс жағалауында орналасқан Кинмен (Кемой) және Мацу аралдарын бомбалады. ҚР Әскери-теңіз күштері ҚХР Әскери-теңіз күштерінің десант түсіру әрекетін тойтарып, Дундин аралы маңында теңіз шайқасы болды. Сол кездегі АҚШ Мемлекеттік хатшысы Кристиан Гертер бұл қақтығысты "алғашқы күрделі ядролық дағдарыс" деп сипаттады.

Шолу

Бұл қақтығыс Қытай Азамат соғысы мен Тайвань бұғазының бірінші дағдарысының жалғасы болды. Қытай Республикасы (ҚР) Кинмен (Кемой) аралы мен Мацу архипелагында әскери нысандар салуды бастады. Қытай Халық Азаттық Армиясы (ХАА) Кинменге және жақын маңдағы Мацу аралдарына артиллериялық оқтармен атқылауды бастады. 1958 жылдың 24 және 25 тамызында Қытай коммунистік және Қытай ұлтшыл күштері ұлтшыл әскерлер бақылап отырған Донгдин аралының маңында қақтығысты. Бұл коммунистердің аралға қону әрекеті деп саналды. Дағдарыс кезінде теңіз және жағалауға түсірілген жалғыз операция осы болды. Коммунистік күштер аралды басып алудан ығыстырылды. Бұл әрекет басқа аймақтардан ұлтшыл күштерді аулаққа тарту мақсатында жасалған деп есептелді. 24-і күні Кемой маңында екі түнгі теңіз шайқасы болды. Қақтығыстар Қытай коммунистерінің Кемой кешеніндегі Тунг Тинг аралына қонуға жасаған әрекетінен туындады. Бірінші шабуылға төрт қытай коммунистік канонерлік қайығы және алты шағын десанттық кеме, ал екінші шабуылға бес қытай коммунистік канонерлік қайығы және отыз моторлы джунк қатысты. ҚХР Ұлттық қорғаныс министрлігінің мәліметінше, бірнеше жау кемесі батырылды және шабуыл жеті қытай ұлтшыл патрульдік кемесімен тойтарылды. ҚР бір LSM (десанттық кеме, механикаландырылған) жоғалтты және бір LST (десанттық кеме, танк тасымалдаушы) зақымдалды. 3 қыркүйекке дейін, АҚШ эскорт жоспарлары туралы хабарланғанға дейін, ұлтшылдар әскер алмасу үшін LST және бірнеше кемелерді бес рет қондыруға тырысты. Бұл әрекеттер қытай коммунистік торпедолық катерлері мен артиллериялық оқтармен кері қайтарылды. Бірақ қыркүйекте американдық шенеуніктер Кинменнен 3 миль қашықтықтағы ҚР конвойларын эскорттап жүруге рұқсат берді және ҚР-ға жетілдірілген қару-жарақпен қамтамасыз етуді бастады. Қытай коммунистері эскортты Қытай Халық Республикасының (ҚХР) аумақтық суларын бұзу деп қарастырды. 19 қыркүйекте Кеңес Одағының премьер-министрі Никита Хрущев американдық әрекеттер әлемдік соғысқа әкеп соғуы мүмкін екенін ескертетін хат жолдады, сондай-ақ Кеңес Одағы коммунистік Қытайдың аумақтық тұтастығына қатысты міндеттемелерін орындауға мәжбүр болады деп мәлімдеді. Американдық үкімет бұл хатты қабылдамады. 11 қыркүйекке қарай артиллериялық дағдарыс тұтастай тұрақтанды (дегенмен, Коммунистік Қытай келесі екі ай бойы күнделікті артиллериялық оқтарды атқылауын жалғастырды), себебі АҚШ әскери кемелері ҚР конвойларын Кинменге шығара бастады, бұл ҚХР артиллериялық оқтарының үнемі атқылауынан туындаған бұрынғы артиллериялық блокаданы бұзды, соның салдарынан Кинменге әуеден немесе теңізден көмек жеткізуге мүмкіндік болмады. ҚХР АҚШ-пен соғысқа баруға ниеті болмағандықтан, АҚШ әскери кемелерін байқаған кезде конвойларға оқ атпады. 11 қыркүйектен кейін дағдарыстағы ең маңызды мәселелер – әуе шайқастары және Кинмен гарнизонына көмек жеткізетін теңіз конвойларының табысы немесе сәтсіздігі болды. Сондай-ақ, "Қара сиқыр" операциясы аталған құпия жоба аясында АҚШ әскери-теңіз күштері Қытайдың Ұлттық әуе күштерінің F 86 Sabre истребительдерін жаңадан әзірленген AIM 9 Sidewinder әуе-әуе ракеталарымен жарақтандырды. Бұл ракеталар Қытай ұшқыштарына Совет Одағы жасаған МиГ-15 және МиГ-17 ұшақтарына қарағанда Мацу аралдары мен Тайвань бұғазының үстінде айтарлықтай артықшылық берді. Қытай ұшқыштары Sidewinder ракеталарын Халық Азаттық Армиясының МиГ ұшақтарына көптеген соққылар беру үшін пайдаланды. Бір ракета МиГ-17 ұшағына жарылмай түсіп, жерге қонғаннан кейін алынып, советтік К-13 ракетасының үлгісі ретінде пайдаланылды. АҚШ армиясының үлесі Қытай Республикасының стратегиялық әуе қорғанысын күшейтті. Форт-Блисс қаласында уақытша Nike зымыран батальоны құрылып, генерал Дж. С. Брекинридж басшылығымен USMTS арқылы Қытайға жіберілді. 2-ші зымыран батальоны сигнал, артиллерия және инженерлік бөлімшелермен күшейтілді, жалпы саны 704 адамды құрады. Сонымен қатар, американдық елші Эверетт Драмрайт ҚХР позицияларына қарсы алдын ала соққы беруді ұсынды. Он екі ұзақ қашықтықты М115 гаубица және көптеген 155 мм гаубицалар АҚШ теңізшілер корпусынан Қытайдың Ұлттық армиясына берілді. Олар батысқа, Кинмен аралына, сондағы бұғаздардың үстінен артиллериялық жекпе-жекте басымдыққа ие болу үшін жіберілді. Көп ұзамай Кеңес Одағы өзінің сыртқы істер министрі Андрей Громыконы Қытайға ХАА және ХААӘ әрекеттерін талқылауға және коммунистік Қытайға сақтық танытуға жіберді. Sidewinder ракетасы әуе шайқасында алғаш рет пайдаланылды, 32 ҚР F 86 ұшағы 100 ХААӘ МиГ ұшағымен бірнеше әуе шайқасында қақтығысты. 25 МиГ ұшағы Sidewinder ракеталарымен түсірілді, бұл әуе-әуе ракеталарымен шайқаста түсірілген алғашқы "соққылар" болды. Қазан айында ҚР және ҚХР истребительдері арасында тағы да әуе шайқастары болды, дағдарыс кезінде түсірілген ұшақтардың жалпы саны 31 ҚХР МиГ және 2 ҚР F 86 құрады. Жақын арада ҚХР тоқырауға ұшырады, себебі ХАА артиллериялық оқтары таусылды. Коммунистік Қытай үкіметі бір жақты атысты тоқтату туралы жариялады. Бірақ 20 қазан күні ХАА Кинменге артиллериялық оқтармен қайта атқылауды бастады, себебі АҚШ әскери кемесі Қытайдың жағалауынан 3 теңіздік мильдік эксклюзивті аймағын бұзған, бұл олардың бір жақты атысты тоқтату келісімінің шарты болған. ҚХР артиллериялық оқтарды қайта бастауының тағы бір ықтимал себебі – АҚШ мемлекеттік хатшысы Джон Фостер Даллес ҚР үкіметімен жағдайды талқылау үшін Тайпейге келді. Дағдарыс 1958 жылдың желтоқсан айында аяқталды, екі ҚХР және ҚР әскерлері артиллериялық оқтармен шабуылдайтын күндердің ерекше кезектілігіне (жұп немесе тақ) бейімделді, бұл 1979 жылға дейін жалғасты, сол жылы АҚШ және ҚХР дипломатиялық қатынастар орнатты. Екі армия да артиллериялық оқтармен шабуылдайтын күн, уақыт және аймақтарды білгендіктен, бұл "джентльмендік келісімге" байланысты бункерлерде жасырыну арқасында ҚХР және ҚР әскерлері зардап шекпеді. 1960 жылдың наурыз айында АҚШ теңізшілер корпусының 11-ші әуе тобы Жапонияның Нас Ацуги әскери-әуе базасынан Тайванға жіберіліп, Гаосюнға қонды, содан кейін Гаосюннің солтүстігіндегі 40 шақырым қашықтықта орналасқан Пинтунг әуе базасына көліктермен жеткізілді. Олар кейін Ацугиге қайтып келгенге дейін 1960 жылдың сәуір айының соңына дейін әуе операцияларын жүргізіп тұрды. Олар Окинавадағы 9-шы теңізшілер корпусынан келген нығайтылған мотострелок ротасымен Пинтунгте бірікті.

The conflict was a continuation of the Chinese Civil War and First Taiwan Strait Crisis. The Republic of China (ROC) had begun to build military installations on the island of Kinmen (Quemoy) and the Matsu archipelago. The Chinese People's Liberation Army (PLA) began firing artillery at both Kinmen and some of the nearby Matsu islands. On August 24 and 25, 1958 Chinese Communist and Chinese Nationalist forces clashed in the vicinity of Dongding Island, which the Nationalist troops controlled. The action was seen as an attempt by the communists to land on the island. This was the only naval and amphibious landing action during the crisis. The communist forces were repelled from taking the island. The action has also been seen as an attempt to draw Nationalist forces away from other areas. blockquote|{ }on the 24th two night naval engagements took place near Quemoy. The clashes resulted from a Chinese Communist attempt at landing on the small island of Tung Ting in the Quemoy complex. The first attack involved four Chinese Communist gunboats and six small landing craft while the second involved five Chinese Communist gunboats and thirty motorized junks. According to the GRC Ministry of National Defense, several enemy ships were sunk and the attack was driven off by seven Chinese Nationalist Patrol craft. The GRC lost one LSM (landing craft, mechanized) and had one LST (landing ship, tank) damaged. Prior to September 3, when they were advised of U. S. escort plans, the Nationalists made five attempts to land an LST with troop replacements and several ships. These efforts were turned back by Chinese Communist PT boats and artillery fire. but by September American officials had authorized naval escorts to accompany ROC convoys up to 3 miles off Kinmen and begun to supply the ROC with advanced weapons. The Chinese Communists considered the escorts a violation of the territorial waters of the People's Republic of China. On September 19, Soviet Premier Nikita Khrushchev sent a letter warning that the American actions threatened world war, claiming that the Soviet Union would be forced to honor its commitments to the territorial integrity of Communist China. The letter was rejected by the American government. By September 11, the artillery crisis was overall stabilized (even though numerous rounds of artillery would still be fired by Communist China almost daily for the next two months or so) because U. S. Navy warships started to escort ROC convoys to Kinmen, breaking the previous artillery blockade due to constant PRC artillery shells that prevented any air or naval relief for Kinmen. The PRC did not want to risk war with the United States so they refrained from firing on any convoys if they observed U. S. Navy ships. The biggest issues in the crisis after September 11 were the air battles and the success or failure of the naval convoys relieving the Kinmen garrison. Also, under a secret effort called "Operation Black Magic", the U. S. Navy modified some of the F 86 Sabre fighters of the Nationalist Chinese Air Force with its newly developed early AIM 9 Sidewinder air to air missiles. These missiles gave the Nationalist Chinese pilots a decisive edge over the Chinese Communists' Soviet made MiG 15 and MiG 17 fighters in the skies over the Matsu Islands and the Taiwan Strait. The Nationalist Chinese pilots used the Sidewinder missiles to score numerous kills on People's Liberation Army Air Force (PLAAF) MiG aircraft. The operation suffered blowback when one missile lodged in a MiG 17 without exploding, to be removed after landing and reverse engineered into the Soviet K 13. The US Army's contribution reinforced the strategic air defense capability of the Republic of China. A provisional Nike missile battalion was organized at Fort Bliss, TX, and sent via USMTS General J. C. Breckinridge to Nationalist China. The 2nd Missile Battalion was augmented with detachments of signal, ordnance and engineers, totaling some 704 personnel. In addition, American ambassador Everett Drumwright advocated for a preemptive strike against PRC positions. Twelve long range M115 howitzer artillery pieces and numerous 155 mm howitzers were transferred from the U. S. Marine Corps to the Army of the Nationalist China. These were sent west to Kinmen Island to gain superiority in the artillery duel back and forth over the straits there. Soon, the Soviet Union dispatched its foreign minister, Andrei Gromyko, to Beijing to discuss the actions of the PLA and the PLAAF, with advice of caution to the Communist Chinese. On , the Sidewinder missile was used for the first time in air to air combat as 32 Republic of China F 86s clashed with 100 PLAAF MiGs in a series of aerial engagements. 25 MiGs were shot down by Sidewinders, the first "kills" to be scored by air to air missiles in combat. In October more dogfights between ROC and PRC fighter jets occurred and the total airplane casualties during the crisis was 31 PRC MiGs shot down and 2 ROC F 86s shot down. Soon, the People's Republic of China was faced with a stalemate, as the PLA's artillerymen had run out of artillery shells. The Communist Chinese government announced a unilateral ceasefire on However, on October 20 the PLA resumed artillery fire on Kinmen because a U. S. Navy warship had breached the PRC declared 3 nautical miles exclusive zone from the coast of China that they claimed was a stipulation for their unilateral ceasefire agreement. Another more likely reason for the resumption of the PRC artillery bombardment was U. S. Secretary of State John Foster Dulles had arrived in Taipei to discuss the situation with the ROC government. The overall crisis finished by December 1958 when both the PRC and ROC troops settled into their eccentric alternating odd and even days firing period that lasted until 1979 when the United States and the PRC established diplomatic relations. Because both armies knew exactly what day, what time, and which areas would be attacked by artillery shells (military bases and artillery positions) the PRC and ROC troops were safe from harm due to hiding in bunkers thanks to this gentleman's agreement. U. S. Marine Corps Marine Air Group 11 stationed at NAS Atsugi, Japan, was sent to Taiwan in March 1960 and landed at Kaohsiung, Taiwan, and moved via trucks to Pingtung Air Base about 25 mile (40 km) north of Kaohsiung. They remained there, conducting air operations from the WWII Japanese air strip until sometime in late April 1960 when they returned to Atsugi, Japan. They were joined at Pingtung by a reinforced rifle company from the Ninth Marines based on Okinawa.

1979 жылға дейін ара-тұра ату

25 қазанда [қытайлық коммунистер] егер американдық эскорт болмаса, тіпті жұп күндері де оқ атпайтындарын мәлімдеді. Бұл Тайваньға сол күндері аралдардағы әскери бөлімдерін қайта жабдықтауға мүмкіндік берді. Содан кейін екі тарап аптаның кезекті күндері үгіт-насихат парақшалары бар снарядтармен бір-бірін бомбалауды жалғастырды. Бұл ерекше бейресми келісім 1979 жылы АҚШ пен Қытай Халық Республикасы арасындағы дипломатиялық қатынастардың жақсаруына дейін сақталды. Уақытталған оқ ату аз шығынға және құрбандықтарға әкелді; ол негізінен әскери нысандар мен артиллериялық бөлімдерге бағытталған еді. Кейде дипломатиялық шиеленіс күшейген кезде ҚХР күштері 1958 жылғы тамыз/қыркүйек айларындағы бомбалау деңгейіне оралып, әдеттегі үгіт-насихаттық артиллериялық оқ ату кестесін уақытша бұзатын. Мұндай жағдайдың бірі 1960 жылғы маусымда президент Эйзенхауэр Тайбэйге келгенде болды. Эйзенхауэр сапары кезінде ҚХР күштері бірнеше күн ішінде Кинменге 100 мыңнан астам артиллериялық снаряд атып, 7 ROC сарбазын өлтіріп, 59-ын жарақаттады, ал 6 азамат қаза тауып, 15-і жарақат алды. ROC сарбаздары Эйзенхауэр Тайбэйден кеткенге дейін оқ атпады. Оның сапарынан кейін олар Кинменнен Қытайға мыңдаған артиллериялық снарядтармен жауап берді. ҚХР бомбалауы Кинменде 200 үйге, бес мектепке және бір ауруханаға зақым келтірді, бұл екі тараптың 20 жыл бойы негізінен үгіт-насихат парақшаларын атуы кезінде 1979 жылға дейін бұл өте қауіпті соғыс аймағы болғанын көрсетті. 2 желтоқсанда АҚШ Әскери-теңіз күштері Тайвань бұғазынан қосымша кемелерін жасырын түрде шығарып алғанда және ROC Әскери-теңіз күштері біржақты соғыс және эскорт міндеттерін қайта бастағанда дағдарыс басылды және бұрынғы жағдайға оралды. 2019 жылғы 23 тамызда, Екінші Тайвань бұғазы дағдарысының басталуының алпыс бірінші жылдығында президент Цай Ин Вэнь Тайвушан шейіттерінің ғибадатханасына (太武山忠烈祠) барып, гүлдер қойды және құрбандық шалды. Дағдарыс кезінде американдық басшылық американдық қоғамның наразылығына, Франция және Жапония сияқты маңызды одақтастармен қарым-қатынастың нашарлауына және тіпті ядролық соғыс қаупіне тап болды. Мемлекеттік хатшы Джон Фостер Даллес статус-квоның нәтижесі жеңіс болғанымен, АҚШ үкіметі мұндай жағдайдың қайта орын алуына жол бере алмайтынын мәлімдеді. 1995-1996 жылдардағы Үшінші Тайвань бұғазы дағдарысынан басқа, 1958 жылдан бері Тайвань бұғазында АҚШ-ты қатыстыратын дағдарыс болған жоқ.

"On October 25, [the Chinese Communists] declared that they would not fire on even numbered days if there were no American escort." This allowed Taiwan to resupply their military units on those islands on those days. Afterwards, both sides continued to bombard each other with shells containing propaganda leaflets on alternate days of the week. This strange informal arrangement continued until the normalization of diplomatic relations between the United States and the Communist People's Republic of China in 1979. The timed shelling created little damage and casualties; it was mainly aimed at military compounds and artillery pieces. Sometimes during tense diplomatic moments PRC forces would revert to August/September 1958 levels of bombardment, temporarily breaking the normally scheduled non lethal propaganda artillery shelling. One of these occasions happened in June 1960, when President Eisenhower visited Taipei. During Eisenhower's visit PRC forces fired over 100,000 artillery rounds onto Kinmen within a few days, killing 7 ROC soldiers and wounding 59, while 6 civilians perished and 15 were injured. ROC soldiers withheld their fire until after Eisenhower left Taipei. After his visit they retaliated by firing thousands of artillery rounds of their own onto mainland China from Kinmen. The PRC bombardment damaged 200 homes, five schools and a hospital on Kinmen, showing that during the 20 year period of mostly propaganda leaflets being fired by both sides it was still a very dangerous combat zone until 1979. The crisis subsided and returned to status quo ante bellum on December 2 when the U. S. Navy secretly and quietly removed their extra warships from the Taiwan Strait and the ROC Navy resumed unilateral combat and escort duties. On August 23, 2019, the sixty first anniversary of the beginning of the Second Taiwan Strait Crisis, President Tsai Ing wen visited the Taiwushan martyrs' shrine (太武山忠烈祠) where she placed flowers and offered incense. During the crisis, American leadership risked the alienation of the American public, relations with key allies such as France and Japan, and even nuclear war. Secretary of State John Foster Dulles argued that while the status quo result was a victory, the American government could not permit such a situation to arise again. Other than the Third Taiwan Strait Crisis from 1995 to 1996 there has been no crisis involving the United States since 1958 in the Taiwan Strait.