Кіріспе

Американдық жазушы

Бёртон Нейтан Раффель (27 сәуір 1928 жыл - 29 қыркүйек 2015 жыл) – американдық жазушы, аудармашы, ақын және профессор. Ол еңбектерінің күштілігімен танымал.

Өмірбаян

Раффель 1928 жылы Нью-Йорк қаласында дүниеге келген. Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы Джеймс Мэдисон орта мектебінің түлегі (1944), Раффель Бруклин колледжінде (B.A., 1948), Огайо мемлекеттік университетінде (M.A., 1949) және Йель заң мектебінде (J.D., 1958) білім алған. Форд қорының стипендиясын алған Раффель 1953 жылдан 1955 жылға дейін Индонезияның Макассар қаласында ағылшын тілінен сабақ берді. 1959 жылы заңгерлік білімін аяқтап, Нью-Йорк штатының адвокатурасына қабылданғаннан кейін, Раффель заңгерлікпен айналысуға қолайлы емес екенін шешіп, Милбанк, Твид, Хэдли және МакКлой фирмасында серіктес ретінде қызмет етті. 1960-1963 жылдары ол Foundation News журналының, Council on Foundations баспасында жарық көретін, құрылтайшы редакторы болды. Бруклин колледжінде (1950–51 жылдары ағылшын тілінен дәріс оқыды), Стони Брук университетінде (1964–65 жылдары ағылшын тілінен оқытушы, 1965–66 жылдары ағылшын тілі кафедрасының доценті), Буффало университетінде (1966–68 жылдары ағылшын тілі кафедрасының доценті), Хайфа университетінде (1968–69 жылдары ағылшын тілінен шақырылған профессор), Остиндегі Техас университетінде (1969–70 жылдары ағылшын тілінен шақырылған профессор, 1970–71 жылдары ағылшын тілі және классика кафедрасының профессоры, сондай-ақ салыстырмалы әдебиет бойынша аспирантура бағдарламасын басқарды), Онтарио өнер колледжінде (1971–72 жылдары аға оқытушы), Торонтодағы Йорк университетінде (1972–75 жылдары гуманитарлық ғылымдар кафедрасының шақырылған профессоры), Эмори университетінде (1974 жылдың көктемінде шақырылған профессор) және Денвер университетінде (1975–89 жылдары ағылшын тілі кафедрасының профессоры) сабақ берді. 1989 жылдан өмірінің соңына дейін Лафайеттедегі Луизиана университетінде гуманитарлық ғылымдар кафедрасын басқарды, соңында 2003 жылы өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша еңбегі сіңген профессор және ағылшын тілі профессоры ретінде белсенді қызметтен зейнеткерлікке шықты.

Аудармалар

Ол көптеген өлеңдерді аударды, соның ішінде англосаксондық эпосты «Беовульф», Горацийдің өлеңдерін және Франсуа Рабледің «Гаргантуа мен Пантагрюэль» еңбегін. Бұл теория бойынша, көркем проза мәтінінің жақсы аудармасы түпнұсқаның синтаксисін элемент бойынша элементпен дәл қайталауы керек, түпнұсқада бөлінген сөйлемдерді біріктірмей, ұзақ сөйлемдерді үзбей, идеялардың ретін өзгертпейтін болуы тиіс. Дәлдікті бағалау үшін синтаксистік тұрғыдан тыныш белгілер саналады: ең жақсы аударма – үтірлердің, қос нүктелердің және толық нүктелердің статистикалық талдауы бойынша түпнұсқаға ең жақын нәтиже беретін аударма. Раффельдің сөзіне қарағанда, синтаксисті сақтайтын аудармашылар сөздерді де тиімді таңдайды, сондықтан синтаксистік дәлдікті ғана емес, аудармашылық шеберлікті де бағалауға болады. Бұл қағида содан бері классикалық және заманауи туындылардың аудармаларын зерттеуде қолданылып келеді.

Әдеби шығармашылық

Жылдар бойы ол көптеген өлеңдер жинағын жариялады; бірақ, қазір тек біреуі ғана басылымда бар: «Денвердегі Бетховен». «Бетховен» 1970-жылдардың аяғында қайтыс болған композитордың Денверге, Колорадо штатына келгенде не болатынын суреттейді. Сонымен қатар, Колорадода Раффель сценарий жазған «Альфред Паккер туралы аңыз» фильмі түсірілді, ол Альфред Паккер оқиғасының алғашқы бейнелеуі болды.