Кіріспе

Тринидад аралы мен Венесуэланың шығыс жағалауы арасындағы жартылай жабық ішкі теңіз – Пария шығанағы (PA ree ə; lang es). Бұл Тринидад аралы мен Венесуэланың шығыс жағалауы арасында орналасқан, ең терең жері 180 метр болатын жартылай жабық ішкі теңіз. Екі елдің арасындағы ең тар жері 15 км, ал ең кең жері 120 км қашықтықта жатыр. Шығанақтағы толқындар күніне екі рет қайталанып, шамамен 1 метрге жетеді. Пария шығанағы Американың Атлантика жағалауындағы ең қолайлы табиғи порстардың бірі саналады. Пария шығанағының құқығы Тринидад пен Венесуэла арасында бөлінген, Тринидадтың үлесі шамамен (37,7%), ал Венесуэланың үлесі қалған (62,3%) құрайды. Кристофер Колумб бұл шығанақты бастапқыда Кит шығанағы (lang es) деп атаған, бірақ 19 ғасырда кит аулау өнеркәсібі аймақтан киттерді құртты және олардың саны ешқашан қалпына келген жоқ. 18 ғасырдың соңындағы картаграфиялық дереккөздерде оны жиі Сад шығанағы (lang es) деп атаған. Солтүстік жағынан шығанақ Венесуэланың Пария түбегі мен Тринидадтың Чагуарамас түбегі арасындағы Аждаһа аузы (lang es) арқылы Кариб теңізімен байланысады. Оңтүстік жағынан Седрос түбегі мен Ориноко дельтасы арасындағы Колумб каналы арқылы Атлантика мұхитымен қосылады, бұл канал Жылан аузы (lang es) деп те аталады.

Мұнай және табиғи газ

Пария шығанағы Оңтүстік-Шығыс Кариб теңізінің кең сырғалғыш плита шекаралық аймағында толығымен орналасқан. Шығанақтың құрылымы – бұл бүктелу және итеру белдеуіне (Шығыс Венесуэланың ішкі Серраниясы) орналасқан күрделі транстенсионалдық бассейндер жиынтығы. Тринидадтың мұнайы жоғарғы креда кезеңінің өнімді тау жыныстарынан пайда болған, бұл Колумбия мен Венесуэладағы Ла Луна және Кверекуал формацияларымен бірдей кезеңге сәйкес келеді. Бұл мұнайдың бастапқы жыныстары палеогеннің терең су шөгінділерімен (сланецтер және терең су құмтастары) және жақын теңіздің кремнийлі шөгінділерімен қалың қабатпен жабылған. Кариб плитасының ықпалынан туған транпрессия Тринидад аймағында бірнеше кіші бассейн құрды; әрқайсысының ерекше мұнай жүйелері бар. Тринидадтағы көмірсутектер бассейндері: Оңтүстік бассейн, Колумбус бассейн, Карупано бассейн, Орталық қалыңдық/Дарриен қырқасы бассейні және Карони бассейн мен Пария шығанағының ыдырау бассейні. Карони бассейні – солтүстікке Эль-Пилар жарылым аймағымен және Солтүстік қалыңдықтың бүктелу белдеуімен, оңтүстікке Орталық қалыңдықтың бүктелу белдеуімен шектелген кайнозой бассейні. Оның стратиграфиялық қимасында палеоцен және төменгі креда кезеңдерінің терең су шөгінділеріне жататын миоцен кезеңінің жағалауға қарай жасырау бөлігі бар. Пария шығанағы – Карони бассейнінің батыс жағалаудағы жалғасы. Дегенмен, оның деформациясы қазір керілуге ұшыраған, себебі оң жақты Эль-Пилар жарылымы оң жақты Жылы бұлақтар жарылымына оңға қарай жылжуда. Лос-Бахос жарылымы Пария шығанағын Оңтүстік бассейн шөгінділерінен бөліп тұрады. Табиғи газ Карони бассейнінде табылды, ал Пария шығанағында мұнай да, газ да табылды. 2021 жылы шығанақта мұнай төгілгені анықталды. 2018 жылдан 2021 жылдың сәуір айына дейін құрлықта және теңізде 498 мұнай төгілуі тіркелді. Тринидад және Тобаго билігі тарапынан қылмыстық қудалаулар мен айыппұлдар салынған жоқ.

Балық шаруашылығы

Пария шығанағы – тұздылығы төмен, аралас сулы су объектісі, ылғалды маусымда тұздылығы 23 пп (мыңнан бір бөлік) төмен, Венесуэла және Тринидад жағалауларында кең мангр өсімдіктері өседі. Бұл су айдыны негізінен 30 м (16 фатом) максималды тереңдігі бар терең емес шөгінді алабы, түбі жұқа саздан тұрады, қабық сынықтары мен құмның шағын бөліктері кездеседі (Кенни және Бэкон, 1981). Мұндай жағдайлар балық шаруашылығы үшін қолайлы ортаны құйып, шығанақтың өзі маңызды балық аулау аймағы болып табылады (Хейлеман және Рамсаруп, 1990). Ориноко дельтасының шығанаққа жақын орналасуы, бұл суларға Амазонка және Ориноко өзендері жүйелерінен келген су ағындарының күшті әсер ететінін көрсетеді, ал ағын қарқындылығы маусымдарға байланысты өзгеріп тұрады (van Andel and Postma, 1954; Gade, 1961). Бұл өзендердің жанама континенттік шельфтегі қоректік заттарды арттыратын жоғары көтерілетін ағындарға және Тринидад айналасындағы судың бірінші және екінші деңгейдегі өнімділігіне ықпал ететіні айтылады, әсіресе шығанақта (Фарбс, 1983). Осының нәтижесінде Тринидад Шығыс Кариб аралдарының көпшілігінен гөрі өнімді және алуан түрлі балық және омыртқасыз жануарлар қорын ұстап тұрады (Agard et al. 1996 ж.). Пария шығанағы Тринидадтағы шағала және сүйір мұртты балықтарды аулауға арналған ең маңызды аймақ болып табылады. Соңғы жылдары Венесуэлалық қарақшылар бұл аймақта жұмыс істейтін балықшыларға қауіп төндіріп отыр.