Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бельгиялық саясаткер және ботаник (1797–1878)
Belgian politician and botanist (1797–1878)
Бартелеми Шарль Джозеф Дюмортье (baʁtelemi ʃaʁl ʒɔzɛf dymɔʁtje; 3 сәуір 1797, Турнай – 9 шілде 1878) – бельгиялық, ботаник және парламент депутаты қызметін қатар атқарған адам.
Barthélemy Charles Joseph Dumortier (baʁtelemi ʃaʁl ʒɔzɛf dymɔʁtje; 3 April 1797 in Tournai – 9 July 1878) was a Belgian who conducted a parallel career of botanist and Member of Parliament.
Өмірбаян
Бартельми Дюмортье саудагер және қалалық кеңесші Бартельми Франсуа Дюмортье мен Мариу Жанна Вилломездің ұлы болды. Ол Филиппин Рутеоға үйленді және олардың Бартельми Ноэль Дюмортье (1830-1915) деген ұлы болды. Бартельми Карл 1820 жылдардың басында саяси белсенділікке кірісті. 1824 жылы ол үкіметке сын көзбен қараған «Courrier de l'Escaut» газетін құрды. 1830 жылы ол Бельгия революциясына қатысты. 1831 жылы ол Турнай округінен жаңа корольдіктің алғашқы сайланған парламентіне депутат болып сайланды. Ол 1847 жылға дейін депутаттыққа сайланды. Содан кейін ол мандатын ауыстырып, Роулер қаласынан сайланды және өмірінің соңына дейін осы мандатты сақтап қалды. 1872 жылы оған Мемлекеттік министрдің құрметті атағы берілді. Ол сондай-ақ граф титулымен асыл сұлтандыққа ие болды. Бірақ, белгісіз себептермен, ол қажетті патенттік құжаттарды рәсімдемеді, сондықтан асыл сұлтандық атағын алған жоқ.
Barthélemy Dumortier was a son of the merchant and city councillor Barthélemy François Dumortier and of Mariue Jeanne Willaumez. He married Philippine Ruteau and they had a son, Barthélemy Noël Dumortier (1830 1915). Barthélemy Charles became politically active in the early eighteen twenties. In 1824 he founded the Courrier de l'Escaut, a paper critical of the government. He adhered in 1830 to the Belgian revolution. In 1831 he became a member of the first elected parliament of the new kingdom, as the member for Tournai. He remained elected until 1847. He then switched seats and was now elected for the city of Roulers and held this seat until his death. In 1872 he was awarded the honorary title of Minister of State. He also was awarded nobility with the title of earl. However, for unknown reasons, he did not raise the necessary patent letters and was therefore not ennobled.
Ботаник
1820-жылдардың басында Дюмортье латын тілінде ботаника ғылымына алғашқы үлесін қосты. 1827 жылы ол толық ұлттық флораны – «Флорула Бельгия» жариялады. 1829 жылы Дюмортье Төмен елдердің ең көрнекті натуралистерінің бірі саналды және Брюссель академиясының мүшесі болды. Ол ботаникамен қатар зоологияны да зерттеді. 1835 жылы Дюмортье алғаш рет Lepidozia туысын ұсынды. Оның ботаник ретіндегі беделі соншалықты жоғары болғандықтан, Ішкі істер министрлігі оны Брюссель ботаникалық бағының өкілі болуға шақырды, ол кезде акционерлік қоғам болып, мемлекет тарапынан қолдау көрсетілді. 1862 жылы Бельгия Корольдік ботаника қоғамы құрылды және Дюмортье оның президенті болды. Брюссель ботаникалық бағын басқарған компания тараған кезде Дюмортье астанада мемлекеттік ботаникалық бақ құру идеясын ұсынды. Ол 1869 жылы Парламентті марқұм Карл Фридрих Филипп фон Мартиустың құнды гербарийін және кептірілген коллекцияларын сатып алуға көндірді. Бірнеше айдан кейін мемлекет «Royal Society of Horticulture of Belgium» қоғамының бағын сатып алды. Дюмортье Корольдік Кью бақтары үлгісіндегі ботаникалық бақ құруды жоспарлады. Оның есімі екі өсімдік түріне берілді: Hemerocallis dumortieri (Hemerocallidoideae) және Stenocereus dumortieri (Cactaceae). Сонымен қатар, 1863 жылы Mortierella түріне, яғни Mortierellales тобына жататын топырақ саңырауқұлақтарына оның есімі берілді. 1967 жылы Aquamortierella – Mortierellaceae тұқымдасына жататын саңырауқұлақ туысы ашылды. Кейбір ғалымдар оны жасуша бөлінуін ашқан деп санайды, бірақ оған осылайша құрмет көрсетілмейді.
In the early 1820s, Dumortier published in Latin his first contribution to botany. In 1827 he published a complete national flora, the Florula Belgica. In 1829 Dumortier was already regarded as one of the greatest naturalists of the Low Countries and became a member of the Académie de Bruxelles. He not only studied botany but also zoology. In 1835 Dumortier first proposed the genus Lepidozia. His reputation as a botanist was so brilliant that the Home Office asked him to be its representative in the Brussels’ Botanic Garden, then a joint stock company, supported by the State. In 1862, the Société Royale de Botanique de Belgique was created and Dumortier became its president. When the company that ran the Brussels’ botanic garden collapsed, Dumortier developed the idea of a state owned botanic garden in the capital. He succeeded in convincing the Parliament in 1869 of buying the impressive herbarium and dried collections of the late Carl Friedrich Philipp von Martius. A few months later the state bought the garden of the 'Société Royale d’Horticulture de Belgique'. Dumortier hoped to create a botanic garden whose role model was the Royal Kew Gardens. His name was given to two plant species: to the Hemerocallis dumortieri (Hemerocallidoideae) and to the Stenocereus dumortieri (Cactaceae). Also he was honoured in 1863, in the naming of Mortierella, which is species are soil fungi belonging to the order Mortierellales. Then in 1967, Aquamortierella is a fungal genus in the Mortierellaceae family of the Zygomycota. Some consider him to be the true discoverer of cell division, although he is rarely credited as such.
Құрметтер
1870: Леопольд орденінің үлкен кордоны.
1870 : Grand Cordon in Order of Leopold.
Таңдалған басылымдардың тізімі
Комментарии ботаникасы. Ботаникалық байқаулар (C. Casterman Dieu баспаханасы, Tournay, 1823). Белгия флорасының астық тұқымдас өсімдіктері туралы байқаулар (J. Casterman aîné, Tournay, 1823). Белгикустың "Король манифесті және ұлттың наразылығы туралы хаттар" (J. Casterman aîné, Tournay, 1830). Sylloge Jungermannidearum Europae indigenarum, earum genera et species systematice complectens (J. Casterman aîné, Tournay, 1830). Жануарлар мен өсімдіктердің салыстырмалы құрылымы және дамуы туралы зерттеулер (M. Hayez, Брюссель, 1832). Жемістердің жаңа классификациясын ұсынатын карпографиялық эссе (M. Hayez, Брюссель, 1835). "Бельгия және жиырма төрт қағида" (Брюссель ұлттық қоғамы, 1838). Нидерландтың борыштарын бөлу туралы қосымша байқаулар (Société nationale, Брюссель, 1838).
Commentationes botanicae. Observations botaniques (imprimerie de C. Casterman Dieu, Tournay, 1823). Observations sur les graminées de la flore de Belgique (J. Casterman aîné, Tournay, 1823). Lettres sur le manifeste du Roi et les griefs de la nation, par Belgicus (J. Casterman aîné, Tournay, 1830). Sylloge Jungermannidearum Europae indigenarum, earum genera et species systematice complectens (J. Casterman aîné, Tournay, 1830). Recherches sur la structure comparée et le développement des animaux et des végétaux (M. Hayez, Bruxelles, 1832). Essai carpographique présentant une nouvelle classification des fruits (M. Hayez, Bruxelles, 1835). La Belgique et les vingt quatre articles (Société nationale, Bruxelles, 1838). Observations complémentaires sur le partage des dettes des Pays Bas (Société nationale, Bruxelles, 1838).