Кіріспе
1815–1830 жылдардағы Нидерланды мен Бельгияны қоса алғандағы корольдік, Люксембург пен Бельгияның тәуелсіздігі алдындағы корольдік. Нидерланды Біріккен Корольдігі (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden;) – 1815 және 1830 жылдар аралығында болған Нидерланды Корольдігіне (Koninkrijk der Nederlanden;) ресми емес атау. Біріккен Нидерланды Наполеон соғыстарынан кейін бұрынғы Нидерланд Республикасы, Австриялық Нидерланды және Льеж князь-епископтығының аумақтарын біріктіру арқылы құрылды, мақсаты – Еуропаның ірі державалары арасында буферлік мемлекет құру. Бұл мемлекет конституциялық монархия болып, оны Оранж-Нассау әулетінен Вильгельм I басқарды. 1830 жылы Бельгия революциясы басталуымен бұл мемлекет құлдырады. Бельгияның де-факто бөлінуінен кейін Нидерланды Бельгияның тәуелсіздігін мойындаудан бас тартты, және 1839 жылы Лондон шартына қол қойылғанға дейін мойындамады. Аталған шарт екі мемлекет арасындағы шекараны бекітіп, Бельгия Корольдігі ретінде Бельгияның тәуелсіздігі мен бейтараптығына кепілдік берді.
the kingdom prior to the independence of Luxembourg and Belgium
The United Kingdom of the Netherlands (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden; ) is the unofficial name given to the Kingdom of the Netherlands (Koninkrijk der Nederlanden; ) as it existed between 1815 and 1830. The United Netherlands was created in the aftermath of the Napoleonic Wars through the fusion of territories that had belonged to the former Dutch Republic, Austrian Netherlands, and Prince Bishopric of Liège in order to form a buffer state between the major European powers. The polity was a constitutional monarchy, ruled by William I of the House of Orange Nassau. The polity collapsed in 1830 with the outbreak of the Belgian Revolution. With the de facto secession of Belgium, the Netherlands was left as a rump state and refused to recognise Belgian independence until 1839 when the Treaty of London was signed, fixing the border between the two states and guaranteeing Belgian independence and neutrality as the Kingdom of Belgium.
Өмірбаян
Француз революциялық соғыстарына (1792–1802) дейін, Төмен елдер Сегіз жылдық соғыс (1568–1648) нәтижесінде құрылған түрлі мемлекеттердің мозаикасы болды. Солтүстік Нидерланд Республикасы тәуелсіз еді; Оңтүстік Нидерланды Австрия Нидерландысы мен Льеж князь-епископтығы арасында бөлінген, біріншісі Габсбург монархиясының бір бөлігі болса, екеуі де Киелі Рим империясының құрамына кірді. Француз революциясынан кейін 1792 жылы Бірінші коалиция соғысы басталды және Францияға Пруссия мен Киелі Рим империясы шабуыл жасады. Екі жылдық шайқастардан соң, 1794 жылы француздар Австрия Нидерландысын және Льежді басып алып, Францияға қосты. 1795 жылы Нидерланд Республикасы құлап, Францияның қарастырылған мемлекетіне айналды.
Біріккен Нидерландының құрылуы
1813 жылы Наполеон соғыстары кезінде Нидерланды француз үкімшілігінен пруссиялық және орыс әскерлерінің күшімен азат етілді. Жаңа үкіметтің басына соңғы голланд стадхольдерінің ұлы, Оранж-Нассаудан Вильгельм Фредерик жетекшілік ететіні анық болды. Уақытша үкімет құрылды, оның көптеген мүшелері 18 жыл бұрын Оранж әулетін қууға көмектескен еді. Бірақ олар ұзақ мерзімді перспективада одақтастардың таңуының орнына, жаңа үкіметтің басшылығын Вильгельм Фредерикке өздері ұсынудың тиімдірек екенін түсінді. Сәйкесінше, Вильгельм Фредерик Біріккен Нидерландтардың жаңа тәуелді княздығының «әміршісі» ретінде тағайындалды. Дегенмен, Оңтүстік Нидерландының болашағы одан да белгісіз болды. 1814 жылғы маусымда Үлкен державалар Лондонның сегіз бабына құпия келісім жасады, ол аймақты Вильгельмнің ұсынғандай голландтарға бөлуді қарастырды. Сол тамызда Вильгельм Фредерик Оңтүстік Нидерландының генерал-губернаторы және Льеж епископы болды, бұл бүгінгі Бельгияның көп бөлігін құрайды. Іс жүзінде Вильгельм Фредерик отбасының үш ғасырлық арманы – Төмен елдерді біртұтас басшылыққа біріктіруді орындады. «Жүз күн» кезінде Наполеон билікке қайта оралуға тырысқанда Вена конгресінде аймақтың болашағы талқылауда болды. Вильгельм осы мүмкіндікті пайдаланып, 16 наурыз 1815 жылы өзін Вильгельм I патша деп жариялады. Ватерлоо шайқасынан кейін талқылаулар жалғасты. Оңтүстік Нидерландыға байланысты, Вильгельм 31 мамыр 1815 жылы Оранж-Нассау княздығы мен Льеждің бір бөлігін Пруссияға беруге келісті. Өтеу ретінде Вильгельм Люксембург герцогтығына ие болды, ол Ұлы герцогтыққа дейін көтеріліп, Нидерландымен жеке байланыста болды, бірақ Герман конфедерациясының құрамында қалды.
Конституция және үкімет
Біріккен Нидерланды конституциялық монархия болғанмен, король мемлекет басшысы және үкімет басшысы ретінде маңызды бақылауын сақтап қалды. Корольдің төменінде Сенат пен Өкілдер палатасынан тұратын Штаттар Генерали деп аталатын екі палаталы заң шығару органы болды. Әкімшілік жүйе бастапқыда күмәнді болып көрінді. Мысалы, 110 орындық Өкілдер палатасындағы өкілдік оңтүстік және солтүстік арасында тең бөлінді, бірақ оңтүстікте халық саны артық болды. Оңтүстік бұған наразылық білдірді, себебі үкіметтің солтүстік өкілдері басымдығына сенді. Сонымен қатар, корольдің билігі қазіргі Голландия және Бельгия монархтарының билігінен гөрі зор болды. Ең маңыздысы, министрлер тек оған ғана жауапты болды.
Экономикалық саясат
Экономикалық жағынан Біріккен Нидерланды гүлденді. Мемлекеттік қолдаумен өнеркәсіптік революция Оңтүстік Нидерландыға әсер ете бастады, онда бірқатар заманауи өндірістер пайда болды, оларға Валлонияда болат өнеркәсібін құрған Джон Коккерилл сияқты тұлғалар көмектесті. Антверпен маңызды сауда порты ретінде дамыды. Вильгельм I экономикалық жаңғыруды белсенді түрде қолдады. 1817 жылы Лёвен, Льеж және Гент қалаларында заманауи университеттер ашылды. Негізгі білім беру де кеңейтілді. 1822 жылы Ұлттық өнеркәсіпті дамыту жөніндегі жалпы Нидерланд қоғамы (Algemeene Nederlandsche Maatschappij ter Begunstiging van de Volksvlijt) оңтүстікте индустрияландыруды ынталандыру үшін құрылды, ал 1825 жылы Нидерланд сауда қоғамы (Nederlandsche Handel Maatschappij) колониялармен сауданы дамыту мақсатында құрылды. Вильгельм I Солтүстік Голландия, Гент-Тернеузен және Брюссель-Шарлерой каналдарын салу жобасын іске қосты.
Тіл саясаты
Виллем I бір ұлттың бір тілі болуы керек деп ойлап, саясат және білім беру салаларында голландтану саясатын бастады. Антверпен, Шығыс Фландрия, Батыс Фландрия, Лимбург (1819) провинцияларында және екі тілді Оңтүстік Брабантта (1823) голланд тілі жалғыз ресми тіл деп белгіленді. Валлонияның Эно, Льеж, Намюр провинцияларында француз тілі ресми тіл статусын сақтап қалды, бірақ голланд тілі біртіндеп білім беруға енгізілді. Солтүстік және Оңтүстік аймақтардың әкімшілігінде француз тілі белгілі дәрежеде қолданыла берді. Люксембург Ұлы Герцогтығында француз тілі де-факто ресми тіл болса, неміс тілі білім беруда пайдаланылды.
Өңірлік шиеленістер
Оңтүстік және Солтүстік Нидерланды арасындағы айырмашылықтар толыққанды шешілген емес еді. Екі жақ дін мәселесі бойынша бөлінді, себебі оңтүстікте Рим католиктері күшті болса, солтүстікте негізінен голланд реформаторлары басымдық құрды. Бельгиядағы католик шіркеуі мемлекеттің дәстүрлі құқықтарына, әсіресе білім беру саласындағы араласуына наразылық білдірді. Оңтүстіктің француз тілінде сөйлейтін аймақтарында голланд тілін қолдануға талпынулар, әсіресе элита тарапынан ұсынылғанда, аса наразылық тудырды. Көптеген бельгиялықтар Біріккен Нидерландының конституциясы оларға қарсы дискриминация жасайды деп сенді. Олар халықтың 62 пайызын құрағанымен, Төменгі палатадағы орынның 50 пайызы ғана, ал Сенатта одан да азы бөлінді, сонымен қатар мемлекет солтүстікті қаржыландыру үшін оңтүстіктің байырақ бөлігінен ақша жинады. 1820 жылдардың ортасына қарай Бельгияда либералдар мен католик консерваторлары голланд үкіметіне қарсы біріккен оппозициялық одақ құрылды.
Бельгиялық революция және бөліну
Бельгиялық революция 1830 жылғы 25 тамызда, Франциядағы жақында болған шілде революциясының ықпалымен басталды. Қыркүйектегі әскери араласу Брюссельдегі көтерілісшілерді жеңе алмады, бұл қозғалысты күшейтті. Бельгия 1830 жылғы 4 қазанда тәуелсіз мемлекет деп жарияланды. Король Леопольд I басшылығымен конституциялық монархия құрылды. Вильгельм I Бельгияның бөлінуін қабылдаудан бас тартты. 1831 жылғы тамызда ол Бельгияға қарсы он күндік әскери науқанды бастады. Бұл науқан бастапқыда сәтті болғанымен, француздар бельгиялықтарды қолдау үшін араласып, шабуыл тоқтатылды. Біраз уақыттан кейін туған шиеленіс 1839 жылғы Лондон шартымен аяқталды. Голландия Бельгияның тәуелсіздігін мойындады, ал оның орнына аумақтық жеңілдіктер берді. Екі елдің арасындағы шекара 1843 жылғы Маастрихт шартында нақты белгіленді. Люксембург Нидерландпен жеке одақта автономды мемлекет мәртебесін алды, бірақ Бельгияға бір бөлік аумағын берді.
William I refused to accept the secession of Belgium. In August 1831, he launched the Ten Days' Campaign, a major military offensive into Belgium. Though initially successful, the French intervened to support the Belgians and the invasion had to be abandoned. After a period of tension, a settlement was agreed at the Treaty of London in 1839. The Dutch recognised Belgian independence, in exchange for territorial concessions. The frontier between the two countries was finally fixed by the Treaty of Maastricht in 1843. Luxembourg became an autonomous state in personal union with the Dutch, though ceding some territory to Belgium.