Кіріспе

Бельгияның королі 1909-1934 жылдар аралығында Альберт I (1875 жылдың 8 сәуірі – 1934 жылдың 17 ақпаны) – бельгиялықтардың королі. Альберт Брюссельде Фландрия графы, принц Филипп пен Гогенцоллерн-Зигмарингеннің ханшайымы Марияның бесінші баласы және екінші ұлы ретінде дүниеге келді. 1909 жылы Альберт өзінің арағасы Леопольд II-нің орнына Бельгия тағына отырды. Ол Баварияның Элизабетіне үйленді, олардан үш бала дүниеге келді. Альберт Бельгия тарихының оқиғаларға толы кезеңін басқарды, оның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914–1918) кезеңі бар, сол кезде Бельгияның көп бөлігі неміс әскерлерімен басылып алынды. Оның билік етуінің басқа да маңызды оқиғаларына 1919 жылдың маусымында Версаль келісімінің қабылдануы, Бельгия Конгосының Бельгияның теңіз артындағы иелігі ретінде басқарылуы, Руанда-Урундиге Ұлттар Лигасының мандаты, соғыстан кейін Бельгияның қайта құрылуы және Ұлы экономикалық дағдарыстың алғашқы бес жылы (1929–1934) кірді. Альберт 1934 жылы Бельгияның шығысында тауға шығу барысында апатқа ұшырап, 58 жасында қайтыс болды, оның орнына ұлы Леопольд III келді. Бельгияда оны Бірінші дүниежүзілік соғыстағы рөліне байланысты «Рыцарь патша» (Koning Ridder) немесе «Сайыт патша» (Koning Soldaat) деп жиі атайды.

Ерте өмір

Альберт Леопольд Клемент Мари Майнрад 1875 жылдың 8 сәуірінде Брюссельде Фландрия графы, принц Филипп пен оның әйелі, Хоэнцоллерн-Зигмарингеннің ханшайымы Маридің бесінші баласы және екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Принц Филипп – Бельгияның бірінші королі Леопольд I мен оның әйелі Луиза Марияның үшінші (екінші тірі қалған) ұлы, Бельгия королі Леопольд II-нің кіші інісі болған. Ханшайым Мари – Германия императоры Вильгельм II-нің туысы және Хоэнцоллерн әулетінің католик тармағының мүшесі еді. Альберт Фландрия графының сарайында өсті, бастапқыда Бельгия тағына мұрагерлік тізбегінде үшінші болып, оның билеуші бауыры Леопольд II-нің ұлы қаза болғаннан кейін. Бірақ, Альберттің ағасы, Бельгияның Бадуин принці, таққа дайындалғаннан кейін жас кезінде қайтыс болған соң, Альберт 16 жасында күтпеген жерден Бельгия тағына (әкесінен кейін) екінші мұрагер атанды. Зейінге шегініп, оқуға бейім болған Альберт патшалыққа дайындалу үшін тырысқан. Жастығында Альберт Бельгиядағы жұмысшы табының жағдайына қатты алаңдады және халықтың тұрмыс жағдайларын көру үшін жұмысшылар аудандарына жасырын түрде саяхаттар жасады. 1909 жылы таққа отыруға дейін Альберт Бельгияның 1908 жылы аннексиялаған Бельгия Конгосына кең сапар жасады, ол елдің жағдайы нашар екенін анықтады. Бельгияға оралғаннан кейін ол жергілікті халықты қорғау және колониядағы технологиялық прогресті одан әрі дамыту үшін реформалар жасауды ұсынды.

Неке

Альберт 1900 жылғы 2 қазанда Мюнхенде бавариялық герцогиня Элизабет Габриэль Валери Мариге үйленді. Ол Бавария герцогы Карл Теодордың және оның екінші әйелі, Португалия инфантасы Мария Жозефаның қызы еді. 1876 жылғы 25 шілдеде Германияның Бавариясындағы Поссенхофен сарайында дүниеге келген ол, 1965 жылғы 23 қарашада қайтыс болды. Азаматтық неке рәсімін Фридрих Крафт Граф фон Крейльсхайм Тақ залында өткізді, ал діни неке рәсімін кардинал фон Штайн, Бавария королінің мойындаушысы Якоб фон Тюрктің көмегімен өткізді. Сондай-ақ, Альберт пен Элизабет патша және патшайым ретіндегі қиын рөлдерінде бір-бірін үнемі қолдап, ынталандырғанын көрсетеді. Олар елдері мен отбасыларына деген берілгендігімен және адамзаттың барлық салалардағы прогресіне деген қызығушылықтарымен бөлісті. Бірге олар көрнекті ғалымдармен, суретшілермен, математиктермен, музыканттармен және философтармен достық қарым-қатынас орнатып, Лейкендегі сарайды мәдени ортаға айналдырды.

Кiру

Леопольд II есімінен кейін, 1909 жылдың желтоқсанында Альберт Бельгия тағына мұрагер болды, себебі Альберттің әкесі 1905 жылы қайтыс болған еді. Бұрынғы бельгиялық патшалар патшалыққа кірісу антты тек француз тілінде қабылдаған, ал Альберт оны голланд тілінде де қабылдап, жаңашылдыққа жол ашты.

Кейінгі жылдар

Альберт өзінің билігінің қалған бөлігін Бельгияның соғыстан кейінгі қайта құруына көмектесуге жұмсады. 1920 жылы Альберт антигермандық сезімнің күшті болуына байланысты әулеттік атын "Саксе-Кобург-Гота" есімнен "Бельгия үйі" (голланд тілінде van België, француз тілінде de Belgique) деп өзгертті. Бұл 1917 жылы британдық патшалық отбасының атын Виндзорлар әулетіне өзгертуімен сабақтасты. Альберт белсенді табиғатты қорғаушы болды және 1925 жылы Карл Э. Акелидің идеяларының ықпалымен қазіргі Демократиялық Конго Республикасында орналасқан Вирунга ұлттық паркін, Африкадағы алғашқы ұлттық паркті құрды. Осы кезеңде ол АҚШ-қа сапар шеккен алғашқы биліктегі еуропалық монарх атанды.

Өлім

Шығармашыл альпинист король Альберт I 1934 жылғы 17 ақпанда тауға шығу барысында апатқа ұшырап қайтыс болды. Ол Бельгияның Арденн аймағындағы Намур қаласының жанындағы Марше-ле-Дамдағы Рош-дю-Вье-Бон-Дье тауына жалғыз өрлеген кезде қаза тапты. Оның өлімі әлемді дүр сілкіндірді және ол Бельгияда да, шетелде де терең қайғыға ұрынтты. Король Альберт сарапты альпинист болғандықтан, оның өлімі туралы ресми мәлімдемеге күмән келтіріп, корольдің басқа жерде өлтірілгені (немесе тіпті өз-өзіне қол жұмбаған) және оның денесі ешқашан Марше-ле-Дамда болмағаны, немесе сол жерге әкелінгені туралы болжамдар айтылды. Қылмыстық себептермен байланысты осы болжамдардың бірнешеуін билік органдары тергеді, бірақ күмәндер содан бері танымал романдарда, кітаптарда және деректі фильмдерде талқыланып келеді. Тарихшылардың көпшілігі кісі өлтіру туралы қауесеттерді жоққа шығарды. Ресми сот тергеулеріне сәйкес, оның өліміне екі мүмкін түсінік бар: біріншісі, король таудың үстіндегі тасқа сүйеніп, ол тас құлап кеткен; екіншісі, оның арқаны байланған шың қирап, шамамен 18 метрге (60 фут) құлап кеткен. 2016 жылы генетик доктор Мартен Лармузо және Католике Университеті Лёвендегі әріптестері 1934 жылы Марше-ле-Дамнан жиналған қанмен дақтанған жапырақтарға ДНК-тестілеу жүргізіп, король Альберт сол жерде қайтыс болғанын анықтады. Бұрынғылары Леопольд I және Леопольд II сияқты король Альберт Брюссельдегі Лакен шіркеуіндегі Корольдік мазарға жерленген. 1935 жылы бельгиялық көрнекті жазушы Эмиль Каммаертс король Альберт I туралы «Бельгияның Альберті: Әділеттің қорғаушысы» деген тақырыпта кең танылған өмірбаян жариялады. 1993 жылы корольдің жақын серігі Уолтер Амштуц Швейцарияда орналасқан және альпинизм әлеміндегі еңбек еткен тұлғаларды құрметтеуге арналған Король Альберт I еске алу қорына негіз салды. Бельгия корольдік отбасының 175 жылдығы мен оның таққа отыруының 100 жылдығын мерекелеу үшін Альберт I жоғары құнды коллекционерлік монетаның негізгі мотиві ретінде таңдалды: 2008 жылы шығарылған бельгиялық 12,5 евролық Альберт I еске алу монетасы. Монетаның бет жағында корольдің суреті бейнеленген.