Кіріспе

Лейриг Гру (Làirig Dhrù) – Шотландияның Кэрнгормс таулары арқылы өтетін тау жоталарының бірі. Бұл жолдың бір бөлігі және тау асуы ішінара Мар Лодж иелігінде жатыр. Көптеген дәстүрлі бағыттар сияқты, Лейриг Гру арқылы өтетін жолдың бастамасы мен соңы тозығы жеткен арқанның ұштарына ұқсайды. Оңтүстіктен Лейриг Груға Бреймардан Глен Луи немесе Глен Ди арқылы, ал Блэр Атоллдан Глен Тилт арқылы жетіп болуға болады. Солтүстіктен Лейриг Груға Гленмордан Чаламейн шатқалы арқылы, және Авимордан Ротиемурх орманы арқылы, Атт Дрюид үстіндегі жол торабынан өтуге болады.

Тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, Лейриг Грю Десайд пен Стратспи арасындағы бағыт ретінде қолданылып келген. Оны көбінесе мал айдау жолы деп атайды, бірақ бұл терминді қолдану дұрыс болғанымен, ол бір ғана мақсатты артық баса көрсетуі мүмкін. Лейриг Грю көптеген түрлі адамдар тарапынан, әртүрлі мақсаттар үшін пайдаланылған жол болды, бұл Хальдане (1952) еңбегінде айқын көрсетілген. Ол 18-шы ғасырдың ортасынан кейінгі тыныш кезеңде мал айдау шаруашылығының өркендеуінен бұрын да үнемі қолданыста болды:

Лейриг Грю 1873 жылға дейін Хальданеге (1952) және одан оңтүстікке қарай мал айдау бағыты ретінде пайдаланылды. 1870-жылдарға дейін Ротимерхус аймағының ер адамдары жыл сайын көктемде қысқы айларда құлаған тастарды жолдан тазалап отырған. Бүгінде көлік құралдары Дрюмохтер асуы арқылы A9 немесе A939 тас жолымен Лехт арқылы өтеді, ал Лейриг Грю жаяу жүрушілерге арналған. Авимордан Бреймарға дейінгі толық қашықтық шамамен , алайда көптеген жаяу жүрушілер Лиинн оф Диден бастап немесе соңындап жолды қысқартады. Одан Брэмарға дейін асфальтталған жол салынған.

Рекреациялық пайдалану

Лаирг Грю ұзақ жылдар бойы Стратспей мен Дисайд арасында саяхатшылармен пайдаланылып келсе де, кем дегенде жиырмасыншы ғасырдың басынан бері демалыс мақсатында қолданылып келеді. Андерсон (1911) былай деп жазады:

Ал одан да ертерек Лаирг Грюдегі қар жағдайы туралы К. Г. Кэш 1901 жылдың сәуірінде жазған есеп:

К. Г. Кэштің осы қар туралы баяндамасы Лаирг Грюмен өзінің де, оқырмандарының да жақсы таныс екенін көрсетеді.

Жол белгілері (оңтүстіктен)

Лаириг Грюде көптеген бағыттық нүктелер мен ерекшеліктер бар, олар карта масштабының шектеуінен кейін 1 дюймдік карталарда да, 1:50,000 масштабты карталарда да көрінбейді. Ал кейбіреулері тек ескі кітаптарда ғана кездеседі, мысалы, Гордон (1925), Уотсон (1975) сияқты, себебі авторлар жергілікті халық пен дәстүрлермен жақсы таныс болғандықтан, осы ерекшеліктерді сипаттап, аттарын жазған. Лаириг Грюдің басы мен соңы қайда екенін анықтау үшін объективті өлшем жоқ. Гордон «Лейриг» терминін «тау жолы» деп түсіндіреді. Осыған сәйкес, ландшафт Лаириг жолының «соңына» дейін Carn a' Mhaim мен The Devil's Point арасындағы, сондай-ақ Carn Eilrig және Castle Hill арасындағы көзге көрінбейтін сызықтардан әрі созылуы мүмкін. Оңтүстік жақтан Лаириг Грюге екі басты жол бар: Глен-Луи жолы және Глен-Ди жолы. Бұл екі жол Карн а'Махим мен The Devil's Point арасындағы көзге көрінбейтін сызықты кесіп өткеннен кейін жақын арада бірігеді, осымен бірінші бағыттық нүкте қалыптасады. Осы қосылғаннан кейін көп ұзамай жол қайтадан екіге бөлінеді, сол жаққа (шамамен солтүстік-батысқа) бұрылатын тармақ Ди өзені арқылы Кернгорм клубының жаяу жүргіншілер көпіріне, Corrour Bothy-ға және Лаириг Грюдің батысындағы тауларға жетелейді.

Коррор боти

Коррур ботиесі – өзеннің батыс жағындағы The Devil's Point және Cairn Toul арасында орналасқан қарапайым тас ғимарат. Қазір ол тау шатыры ретінде пайдаланылады және Тау ботиестері қауымдастығы оны күтіп ұстайды. Бір бөлмелі үйдің солтүстік жағында шатыр мен түтік бар, сондай-ақ, жақында жеке бөлмесінде сыртқы компосттық дәретхана орнатылды.

Ди өзені

Лаирг Грю өзенінің оңтүстік жартысының екі жағындағы беткейлерге түскен барлық жаңбыр ақырында Ди өзеніне құяды, ал Ди өзенінің "ресми" бастауы – Ди бұлақтары Брейриахтың жоғалуында орналасқан. Алайда, Ди өзені (карталарда белгіленген су арнасы ретінде) Атт а' Гарбх хорири және Атт на Лейриг Гхрудың қосылған жерінен басталады. Осы жерде, Глен-Дидің бастауына жақын, негізгі аңғар шамамен батысқа қарай An Garbh Choire-ге бұрылады, ал Лаирг Грю жолы солтүстікке қарай ілініске айналған аңғарға қарай жалғасады, суретте көрсетілгендей.

Герцог жолы

Тек 1:25,000 масштабтағы карталарда көрсетілген Герцог жолы – Лейриг Грюдың батыс жағында салынған жол, Коир Руадты сумен құрғататын өзеннің бағытын ұстап, Брейриах пен Срон-на-Лейриге арасындағы белге дейін жетеді. Он тоғызыншы ғасырда, сол кездегі Мар-Эстейт (Мар Лодж-Эстейт) Фиф герцогына тиесілі жеке аң аулау иелігі болған. Гордон (1925) еңбегінде автор осы жолды Брейриахқа шарықтану кезінде қолданғанын айтады және былай жалғастырады:

Ди көлдері

Лаириг Гру жолы шыңның Мар жағындағы бірнеше көлдерді айналып өтеді. Көптеген адамдар (бұл қате) осы көлдерді Ди өзенінің бастауы деп санайды. Уотсон (1975) Ди көлдерінің Лохан Дубх на Лейриге (Лаиригтің қара тоғаны) ескі атауының тікелей ағылшынша нұсқасы емес, керісінше, ойлап табу екенін түсіндіреді. Бұл көлдердің кем дегенде біреуінде троту бар деген қауесет бар, бірақ олардың ешқайсысынан көзге көрінетін шығару немесе кіріктіру жолы байқалмайды. Ең үлкен көлдің оңтүстігінде Лаириг Гру аңғарының төменгі жағынан Allt na Lairig Ghru деп аталатын шағын өзен ағып шығып, оңтүстікке қарай ағып, Allt a' Gharbh choirie деп аталатын шағын өзенмен қосылып, нағыз Ди өзенін құрайды.

Наурыз айының күйігі

Март жағы – шыңның Мар жағындағы өзен, ол шығыс беткейінен басталып, аңғардың түбіне жетпей бұрын тастың астына қайнап кетеді. Гордон (1925) оны Бен Мак Дхуидің солтүстік тізбегінен Лейригке ақ көпіршіктермен құлайтынын сипаттайды. "Март ай атауымен байланысты емес, ол сөздің шекара мағынасын білдіретін ежелгі қолданысына сілтеме жасайды. Лаириг Грю шыңы Дезид (Абердиншир) және Стратспи (Инвернесс) арасындағы шекараны белгілейді. Уотсон (1975) бұл өзеннің бұрынғы атауын – Allt na Criche (шекара өзені) деп береді, ал жергілікті айтылуын – Creech деп атады."

Саммит

Уотсон шыңның биіктігін шамамен деп көрсетеді, ал Cairngorm туристік картасы (1975) 2,733 футтік белгіні көрсетеді.

Ангус Синклер ескерткіш үйі

1957 жылы Эдинбург университетінің Әскери оқу корпусының мүшелері 1954 жылғы 21 желтоқсанда Кейн-Горм тауында қаза болған доктор Уильям Ангус Синклер ФРСЭ-нің құрметіне боти салды. Осы паналау Лайриг Грю жолымен өтетін Срон-на-Лайриге және Чаламейн шатқалы жолының қиылысына жақын орналасқан. Шотландия тауларындағы көптеген басқа да қолмен салынған паналаулар сияқты, оған қоғамдық жолдардан оңай жете алатын, ол 1991 жыл шамасында бұзылып, алынып тасталды.