Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Cibotium туысы (грекше kibṓtion, "кішкентай сандық" немесе "қорап" деген мағынада), сондай-ақ "адам папоротнигі" деп те аталады, тропикалық ағаш тәрізді папоротниктердің 11 түрін қамтиды. 2016 жылғы Папоротниктер филогенезия тобының (PPG I) жіктелуі бойынша Cibotiaceae тұқымдасының жалғыз туы болып табылады. †Cibotium iwatense Огура
†Cibotium oregonense Баррингтон
Genus of plants
Cibotium (from Greek , kibṓtion, "little chest" or "box"), also known as manfern, is a genus of 11 species of tropical tree ferns. It is the only genus in family Cibotiaceae in the Pteridophyte Phylogeny Group classification of 2016 (PPG I). †Cibotium iwatense Ogura
†Cibotium oregonense Barrington
Тарату
Бұл туыстың түрлері Гавайиде (төрт түрі, сондай-ақ гибрид, жиынтығында hāpuu), Оңтүстік-Шығыс Азияда (бес түрі) және Орталық Америка мен Мексиканың бұлтты ормандарында (екі түрі) салыстырмалы түрде тар тараған. Сиботиумның табиғи өрісі Гавайидің жел соғатын жанартау беткейлеріндегі жаңбырлы ормандардағы тамшылап тұратын ағаштар мен шатқалдарда орналасқан. Қазба жәдігерлері көрсеткендей, бұл туыс бір кезде Еуропа, Солтүстік Американың шығысы және Азияның батысында таралған бореотропикалық флораның бір бөлігі болған. Орегон штатының Медфорд қаласынан табылған қазбалық Cibotium oregonense және Жапонияның Ивате қаласынан табылған қазбалық Cibotium iwatense. Ұлыбританияда ашық ауданда өсетін Cibotium коллекциялары жоқ, бірақ екі жылыжай коллекциясы Кьюдегі Корольдік ботаникалық бақтарда және Шотландиядағы Эдинбургтегі Корольдік ботаникалық бақта сақталады. Лейкендегі Корольдік жылыжайларында Cibotium regale үлгілерін мамыр айында жылыжайлар ашылған кезде көруге болады.
Species of the genus are distributed fairly narrowly in Hawaii (four species, plus a hybrid, collectively known as hāpuu), Southeast Asia (five species), and the cloud forests of Central America and Mexico (two species). The natural habitat of Cibotium is among the dripping trees and stream gullies of the rainforests on Hawaii's windward volcanic slopes. The fossil record indicates that the genus was once a part of the boreotropical flora found in Europe, eastern North America, and western Asia. Fossilized Cibotium oregonense was found near Medford, Oregon, and fossilized Cibotium iwatense was found in Iwate, Japan. No publicly accessible Cibotium collections are growing outdoors in the United Kingdom, but two glasshouse collections are kept at the Royal Botanic Gardens, Kew, and the RBG Edinburgh in Scotland. Specimens of Cibotium regale in the Royal Greenhouses of Laeken are visible to the public when the glasshouses open in May.
Қолданылуы
Гавайиде өсетін Cibotium glaucum – гүлзар саудасында ең көп кездесетін Cibotium түрі, оның туыс түрі Cibotium chamissoi және ірі өсетін Cibotium menziesii түрлерімен бірге. Олар кейде Калифорния бақшаларының дизайнында кездеседі. Cibotium barometz ежелгі медицинадағы рөлімен әйгілі. Дәстүрлі қытай медицинасында ол қабынуға қарсы және ауыртпалықты басатын дәрі ретінде қолданылады; оның тамыршалары Малайзия мен Қытайда жараларды тоқтату үшін қолданылады. Ол осы мақсатта Малайзиядан әлі де экспортталады. Бұтақтарымен бірге түкпен жабылған тамыр бөліктері, аяқтарға ұқсас сабақтарымен, орта ғасырлық аңызға, яғни Тартарияның өсімдік қойына сендіру үшін пайдаланылған – ол жартылай қой, жартылай өсімдік гибриді. Тарихи деректер бойынша, Гавайи әйелдері Cibotium-ның түкті бөлігін тампон ретінде қолданған.
Cibotium glaucum, from Hawai'i, is the most frequently encountered Cibotium species in the horticultural trade, along with its sibling species Cibotium chamissoi and the large growing Cibotium menziesii. They are sometimes seen in California garden designs. Cibotium barometz is best known for its role in ancient medicine. In traditional Chinese medicine, it is used as an anti inflammatory and an anodyne; its rhizome hairs are used in Malaysia and China as a styptic for wounds. It is still exported from Malaysia for this purpose. Hair covered pieces of the rhizome, with bud stalks imitating legs, were used to lend credence to the medieval legend of the Vegetable Lamb of Tartary, a half sheep, half plant hybrid. Historically, women in Hawai'i have used the furry part of the Cibotium as a tampon.
Қауіптер
Гавайи циботиумының өсетін орталарына қысым, ең алдымен, орманды аймақтарға, әсіресе коммерциялық мақсатта жерді тазалауға ыңғайлы, тегіс және қолжетімді жерлерге ену арқылы туындайды. Кемерлі қауіп – бұл жат ағаш папоротниктерінен келеді: Cyathea cooperi (Америка Құрама Штаттарындағы ең танымал бақша ағаш папоротнигі), ол аралдардың қалалық және шақалы жерлерінен қашып, енді жергілікті флорамен бәсекелесіп басып озуда. Австралиядан келген, жылдам өсетін бұл түрдің желмен таралатын споралары таза циботиум ормандарына ондаған шақырымға дейін жетіп, таралуы мүмкін. Бұл жақында ғана байқалған құбылыс, бірақ Гавайидегі ағаш папоротниктерінің экожүйесі үшін ауыр салдарға әкелуі мүмкін.
Pressure on Hawaiian Cibotium habitats comes from development encroaching on the forested areas, especially the more accessible, lower lying areas which are commercially attractive for land clearance. A less obvious threat comes from an invasive introduced tree fern species: Cyathea cooperi (the most popular garden tree fern in the United States), which has escaped from the islands' suburban gardens and now outcompetes the endemic flora. Wind blown spores from this rapidly growing Australian import can migrate many miles into pristine Cibotium forests. This is a fairly recent phenomenon, but one which may eventually have grave consequences for the tree fern ecosystem in Hawaii.