Кіріспе

Жоғарғы және Төменгі Мысырдың бірігуінен кейінгі дәуір (б.з.д. 3150 ж. – б.з.д. 2686 ж.)

Ерте династиялық кезең, сондай-ақ Архаикалық кезең немесе Тиниттік кезең (Тинис қаласы, оның билеушілерінің туған жері) деп те аталады. Бұл Мысырдың ежелгі тарихындағы Жоғарғы және Төменгі Мысырдың шамамен б.з.д. 3150 жылы бірігуінен кейінгі кезеңді қамтиды. Әдетте, ол Бірінші және Екінші династияларды қамтиды, бұл Нақада III археологиялық мәдениетінің аяқталуынан басталып, шамамен б.з.д. 2686 жылға дейін, яғни Ежелгі Патшалықтың басталуына дейін созылады. Бірінші династия кезінде Мысыр астанасы Тинистен Мемфиске көшірілді, ал біріккен елді Мысыр құдайы-патшасы басқарды. Оңтүстікте Абидос ежелгі Мысыр дінінің маңызды орталығы болып қала берді; Мысыр өнері, Мысыр сәулеті және Мысыр дінінің көптеген аспектілері сияқты ежелгі Мысыр өркениетінің ерекше белгілері осы Ерте династиялық кезеңде қалыптасты. Мысыр бірігуге дейін автономды ауылдармен қоныстанған. Ертедегі династиялар кезінде және одан кейінгі Мысыр тарихының көп бөлігінде ел "Екі Жер" (Жоғарғы және Төменгі Мысырды білдіретін) деп аталды. Фараондар ұлттық әкімшілікті құрып, патшалық губернаторларды тағайындады, ал орталық үкімет ғимараттары көбінесе ағаштан немесе құмтастан салынған ашық аспандағы ғибадатханалар болды. Мысыр иероглифтерінің алғашқы үлгілері осы кезеңге дейін пайда болған, бірақ олар бейнелейтін ауызша тіл туралы көп мәлімет жоқ.

Мәдениеттік эволюция

3600 жылға таман Нил бойындағы неолиттік египеттік қоғамдар өз мәдениетін егін өндіру мен жануарларды үйретуге негіздеді. 3600 жылдан кейін египеттік қоғам дами бастады және жетілген өркениетке қарай қарқынды өркендеді. Осы кезеңде Оңтүстік Леванттың керамикасымен байланысты жаңа және ерекше керамикалық бұйымдар пайда болды. Мыс кеңінен қолданыла бастады. Нармер палитраларда Жоғарғы Египетті бейнелейтін лотос гүлінен және Төменгі Египетті бейнелейтін қамыс папирусынан тұратын қос тәж киген күйі бейнеленген – бұл Египеттің екі бөлігінің біріккен үкіметінің белгісі, және барлық келесі билеушілер осы үлгіні ұстанды. Мифологияда Египеттің бірігуі, Төменгі Египетпен байланыстырылған, Хорус деп аталатын сұңқар құдайының Жоғарғы Египетпен байланыстырылған құдай Сетті жеңіп, бағындыруы ретінде бейнеленеді. Құдайлық билік, келесі үш мың жыл бойы Египеттің үкіметінің негізі ретінде берік орнады. Нил бойындағы қоғамдардың бірігуі Африканың ылғалды кезеңінің аяқталуымен де байланыстырылған. Шарпалардың жерлеу салты бұрынғы дәуірдегідей болды, бірақ байлар одан да көп талап етті. Сондықтан египеттіктер мастабалар салуға кірісті, олар кейінеркте Ескі Патшалықтың құрылыстарының, мысалы, сатылы пирамиданың үлгісіне айналды. Астық шаруашылығы және орталықтандыру мемлекеттің келесі 800 жыл бойы сәттілігіне үлкен үлес қосты. Египет мәдени және экономикалық жағынан Төменгі Египеттің Мемфис қаласындағы алғашқы патшасы таққа отырғанға дейін біріккені анық. Саяси бірігу біртіндеп, мүмкін бірнеше ғасырлар бойы жүзеге асты, жергілікті аудандар сауда желілерін құрғанда және олардың үкіметтері ауыл шаруашылығы еңбегін ірі көлемде ұйымдастыра білгенде. Хорус, Сет және Нейт сияқты құдайлардың культтері тірі өкілдермен байланысты елде кеңінен тарағандықтан құдайлық билік те рухани күш алуы мүмкін. Осы кезеңде египеттік жазу жүйесі де одан әрі дамыды. Бастапқыда египеттік жазу әртүрлі заттардың мөлшерін көрсететін бірнеше белгілерден тұрды. 3-ші династияның соңына қарай ол 200-ден астам фонограммалар мен идеограммаларды қамтыды.

Бірінші перғауын

Манетонның айтуынша, Бірлескен Жоғарғы және Төменгі Египеттің алғашқы монархы – Менес, ол қазір Нармермен теңестіріледі. Расында, Нармер – бірінші династияның ең ерте тіркелген монархы. Нармер Ден мен Қааның некрополіндегі мөрлерде алғаш рет көрінеді. Бұл Нармердің бірінші династия патшалары тарапынан маңызды негізін қалаушы тұлға ретінде танылғанын көрсетеді. Нармер екі елдегі билік символымен байланыстырылған ең ерте патша (әсіресе, Нармер палитрасын қараңыз, ол Нармердің Жоғарғы және Төменгі Египеттің тәждерін кигенін көрсететін әшекейлік косметикалық палитра) және демек, бірігуді жеткізген алғашқы патша болуы мүмкін. Осыған байланысты, қазіргі айналымдағы пікір, «Менес» және «Нармер» – бір адамды білдіреді. Ерте династиялық кезеңнің алғашқы билеушісі Нармерге жатқызылатын 20 серех Қанаанда табылды. Нубиялық А тобының мәдениеті аяқталғаннан кейін Төменгі Нубияда египеттік қоныстану мен игерудің дәлелдері де бар. Ерте династиялық кезеңде Египет мемлекеті өз билігін қазіргі Тель-Авивке дейін солтүстікке, ал Нубиядағы екінші шатқа дейін оңтүстікке дейін жүргізген болуы мүмкін.