Кіріспе

Форт-де-Шартр – 1720 жылы қазіргі Иллинойс штатында Миссисипи өзенінің шығыс жағалауында тұрғызылған француз бекінісі. Ол Жаңа Францияның құрамына кірген провинцияның әкімшілік орталығы қызметін атқарды. Көбінесе өзеннің тасқынына байланысты қамал екі рет қайта салынды, ал соңғы рет 1750 жылдары Луизиана және Иллинойс аймақтарына француз үстемдігі кезінде әк тастан салынды. Форттың қоймасы (оқ-дәрі сақталатын орны) Иллинойстағы ең көне ғимарат деп есептеледі. Бүгінде әк тастан салынған қамалдың ішінара қалпына келтірілген нұсқасы бар, ал бұл орын Иллинойс штатының мемлекеттік паркі ретінде сақталған. Американың төмендігі деп аталатын су тасқынына бейім аймақта орналасқан бұл жер, қазіргі Сент-Луис қаласының оңтүстігінде жатыр. Форттар 1966 жылдың 15 қазанында Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізіліп, Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесін алды. Форттың аты Францияның регентінің ұлы, Людовик де Шартр герцогінің құрметіне берілген. Бүгінгі таңда мемлекеттік тарихи орында әр жазда отаршылдық дәуіріндегі азаматтық және әскери өмірге арналған ірі қайта жаңғырту шаралары өткізіледі.

Француздық билік

1718 жылдың 1 қаңтарында француз үкіметі Джон Лоу мен оның Батыс компаниясына сауда монополиясын берді. Құнды металдарды өндіру арқылы байлыққа кенелуді үміттенген компания өз мүддесін қорғау үшін бекініс салды. Алғашқы ағаш бекініс 1718–1720 жылдары Пьер Дуге де Бойсбриан басқарған Жаңа Орлеаннан келген француз жасағымен салынды. Иллинойс аймағының басқару орталығы Квебек қаласынан Нью-Орлеанға көшірілгенде, басқару құқығы Индия компаниясына берілді. Бекініс үкімет ордасы ретінде және аймақтағы үндістерді, әсіресе түлкі тайпасын бақылау үшін салынған. Алғашқы бекініс екі бұрышта екі бастионы бар ағаш қоршаудан тұрды. Бес жылдың ішінде Миссисипи өзенінің тасқыны алғашқы бекіністі қиратты. 34-ші жаяу әскер полкі бекініске өз полковнигінің құрметіне Форт-Кавендиш деген ат берді. Алайда, 1768 жылдан бастап, 34-ші полк лейтенант-полковник Уилкинстің басшылығындағы 18-ші полкпен ауыстырылғаннан кейін, бекініс Форт-Шартр деп аталды. Британдықтар 1772 жылдың мамыр айында 18-ші полктің көп бөлігі Филадельфияға қайтарылғаннан кейін бекіністен кетуге мәжбүр болды. Капитан Хью Лорд басқаратын шағын топ 1776 жылдың мамырына дейін Каскаскиада қалды.

Қирату

Миссисипи өзені бекініс тасталғаннан кейін де қиратуын жалғастырды. 1772 жылы оңтүстік қабырғасы мен бастионы өзенге құлап кетті. Қалған қабырғалар нашарлап, 1820 жылдарға қарай келушілер олардың арасында ағаштар өсіп жатқанын көрді. Жергілікті тұрғындар жылдар бойы құрылысқа тастарды алып кетіп пайдаланды. 1900 жылға қарай қабырғалар мүлдем жойылды. Алғашқы бекіністің сақталған жалғыз бөлігі – тас қаланған оқ-дәрі қоймасы болды.

Қайта құру

Иллинойс штаты 1913 жылы қираған нысандарды тарихи орын ретінде сатып алып, 1917 жылы ұнтақ қоймасын қалпына келтірді. Бұл ғимарат Иллинойс штатындағы ең көне сақталған ғимарат саналады. 1920 жылдары бекіністің ғимараттары мен қабырғаларының іргетастары ашыққа шығарылды. 1920 жылдардың соңында және 1930 жылдары АҚШ-тың WPA қақпаны және екі тас ғимаратты қайта салды. 1928 жылы бекіністің түпкілікті ғимаратының іргетасында салынған музей-кеңсе ғимаратында Форт-де-Шартрдегі француз өмірін көрсететін экспонаттар орналасқан. 1936 жылы қайта жаңартылған үлкен тас "Қорғаушылар үйінде" 1750 жылдарғы стильде безендірілген католик шіркеуі, дін қызметкерінің бөлмесі, зеңбіректің бөлмесі, кезекші офицердің бөлмесі және күзетшінің бөлмесі бар. Аумақта сондай-ақ жұмыс істейтін пеш, француз колониялық poteaux sur sol (француз тілінде: "тіреулер топырақта") құрылысымен тік ағаш қабырғаларынан салынған бақша қоймасы және 18 ғасырғы француз Иллинойсына тән өнімдермен егілген көкбақша да бар. 1989 жылы бекіністің қабырғалары бастапқы іргетастарда ішінара қайта қалпына келтірілді. Түпнұсқада қолданылған бағаналы-арқалық құрылыс техникасын көрсету үшін қосымша ғимараттардың қаңқалары орнатылды. Басқа ғимараттардың іргетастары мен жертөлелері де білім беру мақсатында ашыққа шығарылды. Бүгінде нысанда мұражай мен шағын сыйлық дүкені бар. Әр маусымда шекаралық француз және үнді мәдениетін тойлайтын, елдегі ең ірі және ең көне болып саналатын Rendezvous шаралығы өтеді. Нысан қазіргі заманғы бөгеттермен қорғалған, бірақ Миссисипи өзені әлі де кейде қауіп тудырады. 1993 жылғы су тасқыны бөгетті бұзып, қабырғалардың үстінен 15 фут тереңдікте су жіберді.