Кіріспе
Неміс қала құрылысшысы және сәулет сыншысы Вернер Хегеманн (15 маусым 1881 жылы туған, 12 сәуір 1936 жылы қайтыс болған) – Германияның Веймар республикасындағы қала құрылысшысы, сәулет сыншысы және саяси жазушы. Оның Гитлер мен нацистік партиясын сынаған жарияланған еңбектері 1933 жылы отбасымен бірге Германиядан кетуге мәжбүр етті. 1936 жылы Нью-Йорк қаласында ерте қайтыс болды.
Werner Hegemann (June 15, 1881 – April 12, 1936) was a city planner, architecture critic, and political writer in Germany's Weimar Republic. His published criticism of Hitler and the Nazi party required him to leave Germany with his family in 1933. He died prematurely in New York City in 1936.
Өмірбаян
Хегеман Мангеймдегі фабрикант Оттмар Хегеманның (1839-1900) және Кельндегі Chemische Fabrik Kalk компаниясының негізін қалаушы Юлиус Ворстердің қызы Элис Каролина Фридрих Ворстердің (1846-1911) ұлы болды. 1901 жылы Шлосс Плон гимназиясын бітіргеннен кейін ол Берлинде колледжде оқуын бастады; Парижде өнер тарихы мен экономиканы оқыды; Пенсильвания университетінде (1904-05) және Страсбургте экономиканы оқыды, ал 1908 жылы Мюнхендегі Людвиг Максимилиан университетінде экономика бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 1905 жылы ол Берлинде Элис Гессеге (1882-1976) үйленді. 1906 жылы олардың Эллис есімді бір баласы дүниеге келді. Докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін 1908 жылы Хегеман АҚШ-қа (зайыбы мен баласымен бірге) оралды және Филадельфияда тұрғын үй инспекторы болып жұмыс істеді. 1909 жылы ол Бостон қаласында Бостон 1915 қозғалысымен жұмыс істеді, ол Бостон аймағын дамыту және жақсартуға бағытталған бес жылдық жоспар болды. 1910 жылы Берлинде Хегеман сол жылдың мамыр-маусымында Берлинде өткен Универсалды қала құрылысы көрмесінің Бас хатшысы болды. Көрме үлкен қызығушылық туғызды және Дюссельдорфта қайта ұйымдастырылды; Хегеман бұл туралы жалпы оқырмандарға арналған мақала және екі томдық ресми кітап жазды. Бұл қала құрылысы көрмелері өз түрінде алғашқы болып табылды: Хегеман қала құрылысы мамандығының қалыптасуының ерте кезеңінде дұрыс уақытта дұрыс жерде болды. 1912 жылы Хегеман Нью-Йорктегі Халық институтының директоры Фредерик К. Хоудің шақыруын қабылдады және Американың 20-дан астам қалаларында қала құрылысы туралы лекциялар оқыды. 1916 жылы АҚШ-та болған кезінде ол Элис Гесседен ажырасты. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде Хегеман Милвакиде тұрақты, ол жерде ол жұмыста және тағы бір кітап жазумен айналысты. Ол ландшафт сәулетшісі Эльберт Питспен бірлесіп "Hegemann & Peets" фирмасын құрды, ол фирма қала және қала маңындағы қалаларды жоспарлаумен айналысты. Фирма Вашингтонның таулы аймағының тарихи ауданын және Пенсильвания штатының Рединг қаласындағы "Заманауи бақ қала маңы" Уайомиссинг паркін жобалады. 1918 жылдың соңында Мичиган университетінде өзінің досы Фиске Кимбаллға барған кезде Хегеман Карл Юген Гутедің қызы Ида Белль Гутемен танысты. 1920 жылы екеуі Мичиган штатының Энн-Арбор қаласында үйленді. 1921 жылы Хегеман Эльберт Питспен бірлесіп "Америкалық Витрувий: Архитекторлардың азаматтық өнерге арналған нұсқауы" атты еңбегін аяқтады, ол архитекторлар үшін азаматтық өнердің "тезаурусы" болып табылады және осы саладағы шамамен 1200 мысалға сын пікір білдірді (1922 жылы жарияланды). 1931 жылы ол Оңтүстік Америкада лекциялық тур жасады, Аргентинаға барып, Мар-дель-Платада қалалық жоспарлау жөніндегі жергілікті конгреске қатысты. Хегеманн лекция оқып, осы курорттық қаланың еуропалық эстетикасын, үлгілерін және жоспарлауын сынға алды. 1933 жылдың ақпан айында Гитлер билікті қолға алғаннан кейін бірнеше аптадан кейін және Рейхстагтағы өртпен бірге Хегеман "Ашық тарих" ("Entlarvte Geschichte") атты кітапты жариялады, ол кітапта нацистік партияның пайда болуын және оның үлгілерін қатаң және сарказммен сынады. Ол кітап жарық көрген күнінен бір күн бұрын Германиядан кетіп қалды. Хегеманн кітапты Адольф Гитлерге арнап, нацистік кітап дүкендерін оны үш апта бойы жарнамалауға мәжбүр етті, бірақ бұл айла-шарғыны тауып, кітапқа тыйым салды. 1933 жылдың мамыр айында нацистер кітаптарды өртеп жібергенде, ол "Тарихи қалжыңшы" деп айыпталды, оның кітаптары нацистердің "От анты"мен бірге өртелді: "Біздің тарихымыздың жалғандығы мен оның ұлы тұлғаларын қорлауына қарсы! Өткенімізге құрметпен қарау үшін!". Женева мен Францияда бірнеше ай болғаннан кейін, Хегеманнды 1933 жылдың қарашасынан бастап Нью-Йорктегі Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебінде қала құрылысы сабағын беруге Альвин Джонсон шақырды. Сол қазанда Хегеман әйелі мен төрт жас баласымен бірге Еуропадан АҚШ-қа кетті. Ол нацистік қарсылық пен қуғын-сүргінге байланысты Германиядан жер аударылған көптеген зиялылардың бірі болды. 1933 жылы 4 қарашада Нью-Йоркке келген Гегеманн неміс халқы Гитлермен тағы екі жылдан артық уақыт бірге бола алмайды деп болжады. Ол Нью-Шоулда дәріс бере бастады және Германияда нацистер тұтқындаған интеллигенция мен ғалымдарға көмек ұйымдастырды, мысалы, Гитлердің тағы бір неміс сыншысы Карл фон Оссиетцкийді, ол Хегеманн Германиядан кеткен айда нацистер тұтқындап, түрмеге қамады. Ол сондай-ақ Рузвельттің "Жаңа келісімін" қолдап жазды. 1935 жылы Хегеман Колумбия университетінде сабақ бере бастады. 1934 жылы нацистер Николазеедегі Хегеманның үйін басып алды, ал 1938 жылы оның докторлық дәрежесін алып тастады. Хегеманның АҚШ-тағы алғашқы жылдары, оның мықты білімі мен кең қызығушылығы оны бүкіл Еуропадағы және Атлант мұхитының екі жағындағы қала құрылысшылары мен архитекторлар арасында делдалдыққа мүмкіндік берді. Атап айтқанда, оның "Америкалық Витрувий" еңбегінде еуропалық дизайн туралы кеңінен айтылады, оның көптеген мысалдары 1910 жылғы Берлин көрмесі туралы кітабынан алынған, ал "Америкалық архитектура және қала құрылысы" еңбегінде ол неміс архитекторларын американдық шешімдермен таныстырады. Алайда, қала құрылысына баса назар аударуы және таза формалық мәселелерге қатысты емес болуы, сондай-ақ Еуропадағы модернизмнің даму кезеңінде болмауы оны модернистермен келіспеушілікке алып келді. Мысалы, 1929 жылы ол Мартин Вагнердің Берлин қалалық жоспарлау басшысы ретіндегі басты қызметі архитектуралық тапсырыстарды экстремистік достарына бағыттау болды деген айыптауын қайтаруға мәжбүр болды, ал Ле Корбюзьенің Паристі трансформациялауға арналған "Заманауи қала" жобасын "ешқандай жаңалық жоқ" деп сипаттап, оның іске асырылуының ықтималдығын сарказммен болжады, себебі [көк үйлер] қала құрылысы тұрғысынан қажетті, салауатты, әдемі және орынды болғандықтан емес, олар театрландырылған, романтикалық, ақылға сыймайтын және жалпы зиянды болғандықтан, және олар әлемдегі ең халықаралық қала Париждегі сенсацияға және туған және шетелдік ақымақтардың әдеттеріне қызмет ету үшін ақша табу қызметінің бір бөлігі болғандықтан.
[not] because [the skyscrapers] are desirable, healthy, beautiful, and reasonable from the perspective of urban planning but because they are theatrical, romantic, unreasonable, and generally harmful, and because it is part of the money making activities of a metropolis, in what is literally the world's most international city, Paris, to serve the need for sensation and the vices of native and imported fools.
Жазу
1928 жылы Хегеман "Құтқарылған Христос" (Der Gerettete Christus) атты кітап жазды. Кітапта Исаның айқышқа шегеленіп өлмегендігі туралы болжамның бір түрі талқыланады. Кітап жарық көрген кезде, Берлин билігі Хегеманға Иса айқышқа шегеленбеген деген пікірін білдіргені үшін дінге қарсылық көрсету ісін қозғады. 1920 жылдардың соңында Хегеман неміс батырларын әшкерелейтін екі тарихи кітап жариялады: "Фредерикус" (1926 жылы Германияда, 1929 жылы ағылшын тіліне аударылған) және "Наполеон немесе Батырдың алдындағы құрмет көрсету" (1927 жылы Германияда, 1931 жылы ағылшын тіліне аударылған). 1931 жылы ол Оңтүстік Америкада лекциялық сапармен болып, Аргентинаға барды, онда Мар-дель-Платада қала құрылысы жөніндегі жергілікті конгреске қатысты. Хегеманн бұл курорттық қаланың еуропалық эстетикасын, үлгілерін және жоспарлауын сынап, лекция оқыды. Германияға оралғаннан кейін ол саяси мақалалар сериясында ұлттық социалистерге қарсы ескертулерге көбірек мән берді.
Өлім
1936 жылдың басында Нью-Йоркте Хегеман ауырып қалды, бастапқыда сегізкөз диагнозы қойылды, кейін пневмониямен ауруханаға жатқызылды. Германиядағы барлық мүлкін қалдырып, отбасын асырау үшін жұмыс істеген кезеңде ол үлкен стресс басынан өткізді. Дәрігерлер ауруханасында жатып, ол өзінің соңғы кітабы – "Американдық Витрувийді" толықтыру және жаңарту мақсатындағы үш томдық "Қала жоспарлау, Тұрғын үй" еңбегін аяқтады. Кітаптың соңғы томы 1938 жылы жарық көрді. Хегеман 1936 жылдың 12 сәуірінде 54 жасында қайтыс болды. Емдеуші дәрігер өлімнің себебі туберкулездік менингит екенін айтты.
Таңдалған шығармалар
Берлиндегі жалпы қала құрылысы көрмесінің нәтижелері бойынша қала құрылысы, қосымшасы – Дюссельдорфтағы халықаралық қала құрылысы көрмесі; екі көрменің 600 сурет және жоспарлық материалы, Корольдік Пруссияның Ішкі істер, Сауда және қоғамдық жұмыстар министрліктері, сондай-ақ Берлин, Шарлоттенбург, Риксдорф, Шенеберг, Вильмерсдорф, Потсдам, Спандау, Лихтенберг және Дюссельдорф қалаларының қолдауымен. Берлин және Дюссельдорф қала құрылысы көрмелерінің бас хатшысы, доктор Вернер Хегеманның тапсырмасы бойынша жарыққа шығарылған. 2 томдық. Берлин: Васмут, 1911, 1913 ж. «Американдық Витрувий: Азаматтық өнер жөніндегі архитекторлер нұсқаулығы», Элберт Питспен бірге, Нью-Йорк: Архитектуралық кітап баспасы, 1922 ж. «Фридерик; немесе Патшаның құрбаны», J. Hegner, Германия, 1924 ж. «Наполеон: немесе Батыр алдында тізе бүгу», J. Hegner, Германия, 1927 ж. «Американдық архитектура және қала құрылысы: американдық сәулет өнерінің қазіргі күйіне қатысты қала құрылысымен байланысы туралы шолу». Берлин: Васмут, 1925 ж. «Тасты Берлин: әлемдегі ең ірі жалға берілетін үйлер қаласының тарихы». Берлин: Кипенгауэр, 1930 ж. «Құтқарылған Христос», 1928 ж. (Джеральд Гриффин аударған, «Құтқарылған Мәсіх», 1933 ж.). Мар-дель-Плата: «Бальнеарио» және «Соңғы қала құрылысы». Мар-дель-Плата, 1931 ж. (испан тілінде). «Ашық тарих. Түннен жарыққа. Арминийден Гитлерге дейін». Лейпциг: Хегнер, 1933 ж. Қала құрылысы, Тұрғын үй. 3 томдық. 2 және 3 томдар – Уильям В. Форстер және Роберт С. Вайнбергпен бірге. Нью-Йорк: Архитектуралық кітап баспасы, 1936–38 ж. OCLC 837328.
Napoleon: oder Kniefall vor dem Heros, J. Hegner, Germany 1927
Amerikanische Architektur und Stadtbaukunst: ein Überblick über den heutigen Stand der amerikanischen Baukunst in ihrer Beziehung zum Städtebau. Berlin: Wasmuth, 1925. Das Steinerne Berlin: Geschichte der grössten Mietkasernenstadt der Welt. Berlin: Kiepenhauer, 1930. Der Gerettete Christus, 1928 (Translated from the German by Gerald Griffin as Christ Rescued, 1933). Mar del Plata: El Balneario y El Urbanismo Moderno. Mar del Plata, 1931. (in Spanish)
Entlarvte Geschichte. Aus Nacht zum Licht. Von Arminius bis Hitler. Leipzig: Hegner, 1933. City planning, Housing. 3 vols. Vols. 2 and 3 with William W. Forster and Robert C. Weinberg. New York: Architectural Book Publishing, 1936–38. OCLC 837328