Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс сәулетшісі (1687–1753)
German arhitect (1687 1753)
Иоганн Бальтазар Нойман (; 27 қаңтар 1687 – 19 тамыз 1753), көбінесе Бальтазар Нойман деп танылатын, неміс сәулетшісі және әскери артиллерия инженері. Ол барокко сәулетінің ерекше бір стилін қалыптастырды, австриялық, богемиялық, итальяндық және француздық элементтерді үйлестіріп, дәуірдің ең таңғажайып ғимараттарын, соның ішінде Вюрцбург резиденциясын және Он төрт қасиетті көмекшінің базиликасын (неміс тілінде Vierzehnheiligen деп аталады) жобалады. Вюрцбург резиденциясы Еуропадағы ең әдемі және пропорционалды сарайлардың бірі саналады, ал Он төрт қасиетті көмекшінің базиликасы кейбір сарапшылар пікірінше, осы дәуірдің ең көрнекті туындысы болып табылады.
Johann Balthasar Neumann (; c. 27 January 1687 – 19 August 1753), usually known as Balthasar Neumann, was a German architect and military artillery engineer who developed a refined brand of Baroque architecture, fusing Austrian, Bohemian, Italian, and French elements to design some of the most impressive buildings of the period, including the Würzburg Residence and the Basilica of the Fourteen Holy Helpers (called Vierzehnheiligen in German). The Würzburg Residence is considered one of the most beautiful and well proportioned palaces in Europe and the Basilica of the Fourteen Holy Helpers is considered by some as the crowning work of the period.
Ерте өмір
Нейман 1687 жылғы 27 қаңтарда Богемия Корольдігінің Егер қаласында (қазіргі Чеб, Чехия) туылған деп есептеледі. Ол тоғыз баланың жетіншісі, тоқымашы Ханс Кристоф Нейманның (1713 жылы қайтыс болған) және оның әйелі Розинаның (1645–1707 жылдары) ұлы. Нейман 1687 жылғы 30 қаңтарда крещениеден өтті. Оның алғашқы шәкірттік жылдары Эгердегі қоңырау және қару құю шеберханасында өтті. Бірақ, ол 1711 жылы Вюрцбургке келді. 1712 жылы геометрия, архитектура және жер өлшеу сабақтарын тыңдап, жергілікті әскери қызметке қабылданып, өмірінің соңына дейін осында қызмет етті, соңында артиллерия полковнигі шеніне жетті. Ол өлшеу құралдарын (1712, Deutsches Museum / Мюнхен және 1713, Mainfränkisches Museum, Вюрцбург), Вюрцбург картасын (1715, Мюнхендегі Соғыс архивіндегі көшірмесі) және Эбрах аббаттығындағы жаңа монастырь үшін суреттер жасады (1716, қазір жоғалған). 1717 жылы ол Австрия-Түрік соғысына қатысып, бөлімшесімен Венадан Белградқа дейін жорық жасады. 1718 жылы ол ғимараттарды зерттеу үшін Солтүстік Италияға сапар шегіп, Милан қаласындағы азаматтық құрылыс жобаларында қысқа мерзім жұмыс істеді (толық мәліметтері белгісіз).
Neumann is believed to have been born on 27 January 1687 in Eger, Kingdom of Bohemia (today Cheb, Czech Republic), the seventh of nine children of cloth maker Hans Christoph Neumann (d. 1713) and his wife Rosina (1645–1707). Neumann was baptized on 30 January 1687. His first apprenticeship was spent working at a bell and gun foundry in Eger. However, during his Journeyman years he came to Würzburg in 1711. In 1712, he attended lessons on geometry, architecture and land surveying and joined the local military, in which he remained until his death, then holding the rank of colonel of the artillery. He created measurement instruments (1712, Deutsches Museum/Munich and 1713, Mainfränkisches Museum, Würzburg), a map of Würzburg (1715, copy at the War Archive, Munich) and some drawings for a new abbey at Ebrach Abbey (1716, now lost). In 1717, he served in the Austro–Turkish War, advancing with his unit from Vienna to Belgrade. In 1718, he travelled through northern Italy to study buildings and briefly worked on civilian construction projects at Milan (details not known).
Вюрцбург князь-епископтарының қызметі
Нейманның сәулетші ретінде мансабы 1719 жылы Вюрцбург епископы Иоганн Филипп Франц фон Шёнборнның жас инженерден өзінің жаңа сарайы – Вюрцбург резиденциясын жоспарлауды және 1720 жылы құрылысын басқаруды сұрауымен басталды. Басқа сәулетшілер де қатысқанмен, Нейман жобаға жеке ерекшелік беріп, оны өмірлік жұмысына айналдырды. Епископтың келесі тапсырмасы – Вюрцбург соборының Шёнборн капелласы (1721 жылдан бастап). 1723 жылы Нейман Францияға сапар шегіп, білім алды. Париж бен Версальде ол корольдік сәулетшілер Герман Бофран мен Роберт де Котпен кездесіп, Вюрцбург жобалары бойынша кеңес алды. Вюрцбургке оралған соң Нейман Mädelhofen атанған аңшылық үйдің құрылысын бастады (1724 ж., аяқталмады, 1725 ж. бұзылды). 1725 жылы Нейман Мария Ева Энгельбертсқа (т. 1704 – ө. 1745 ж.) үйленді; олардың үш ұлы мен бес қызы болды. Шёнборнның ізбасары Кристоф Франц фон Хуттен (1673–1729) тұсында Нейман Вюрцбургте аз жұмыс істеді және көбінесе түрлі аббаттықтарда жұмыс істеді. Оның Мюнстершварцах аббаттығындағы жаңа шіркеуі (1727 жылдан кейін, 1821 жылдан кейін бұзылды) шіркеулер салушы ретінде оның атағын қалыптастырды. Осы кезеңдегі тағы бір жұмысы – француз, итальян және неміс бароккосының ерекшеліктерін үйлестірген Клостер Холцкирхендегі шіркеу (1728–1730). Келесі епископ-принц Фридрих Карл фон Шёнборн (1674–1746) сонымен қатар Бамберг епископы-принці болды. Рейхсвицеканцлер фон Шёнборн 1734 жылға дейін Венадағы императорлық сарайда тұрды. Ол Нейманды екі епископтықтағы барлық әскери, азаматтық және шіркеу құрылыстарын басқаруға тағайындады және 1729 және 1739 жылдары оны Венаға шақырды, онда ол фон Шёнборнның сәулетшісі Иоганн Лукас фон Хильдебрандтпен пікір алмасты. Нейман бірлескен Хохштифттердің бас инженері ретінде бекіністерді, көлікті және су шаруашылығын қадағалап, қала құрылысын практикалық және эстетикалық тұрғыдан жақсартуға жауапты болды. 1731 жылдан бастап Вюрцбург университетінде әскери және азаматтық сәулеттен сабақ берді. Нейман сонымен қатар Дамиан Хьюго Филипп фон Шёнборн (1676–1743) және Франц Георг фон Шёнборн (1682–1756) үшін жұмыс істеді. Ол Брюхсал сарайының Corps de Logis корпусын (1731 жылдан кейін) ерекше баспалдағымен бірге салды. Сол қалада ол Спайер епископтарының жерлену орны болған Санкт-Петер шіркеуін (1740–1746) жобалады. Трейр курфюрсі үшін жасаған жұмыстарының арасында Эренбрейтштейн бекінісінің (1739–1748) Дикастериалгебюде ғимараты және Кобленцке жақын Кёссельхаймдағы Schönbornslust (1748–1752, 1806 ж. бұзылды) жазғы сарайы бар. Бұл жұмыс, өз кезегінде, Нейманның Германияның батысында одан әрі жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Көптеген жобалардың ішінде Брюль сарайының (1743 жылдан бастап) баспалдағы мен жаңа пәтерлері ғана жүзеге асты. Ол Штутгарт герцог сарайына (1747 жылдан кейін), Швецинген сарайына (1749) және Карлсруэ резиденциясына (1750 жылдан кейін) жасаған жоспарлары іске аспады. Шіркеулер салушы ретінде Нейман Гуарино Гуариниге, өзінің туған Богемиясының сәулет өнеріне және оның Иоганн Диентценхофер арқылы Франконияға жеткен әсеріне жүгінді. Ол ротонданы шіркеулерінің орталық элементі ретінде пайдалануға баса мән берді. Бұл Виерзенхейлигенде (1742 жылдан кейін) және Нерешеймде (1747 жылдан кейін) толыққанды жетілді. Оның соңғы ірі жобаларының бірі – Венадағы Хофбург сарайын қайта құру (1746 жылдан кейін), бірақ ол іске аспады. Нейман Трирдегі Сент-Паулин шіркеуінде жұмыс істеді, ішкі элементтердің көп бөлігін жобалады.
Neumann's career as an architect took off under Johann Philipp Franz von Schönborn, Prince Bishop of Würzburg, who asked the young engineer in 1719 to plan, and in 1720 to lead construction of, his new palace, the Würzburg Residence. Although other architects participated, Neumann was able to give the project his personal imprint, which became his life's work. The second task for the Prince Bishop was the Schönbornkapelle of Würzburg Cathedral (from 1721). In 1723 Neumann traveled and studied in France. At Paris and Versailles he met with royal architects Germain Boffrand and Robert de Cotte and consulted them on the Würzburg projects. Back at Würzburg, Neumann started to build a hunting lodge known as Mädelhofen (1724, unfinished, demolished in 1725). In 1725, Neumann married Maria Eva Engelberts (b. 1704 – d. 1745); they had three sons and 5 daughters. Under von Schönborn's successor, Christoph Franz von Hutten (1673–1729) he was less busy at Wurzburg and mainly worked for various abbeys. His new church at Münsterschwarzach Abbey (after 1727, demolished after 1821) laid the groundwork for his fame as a builder of churches. Another work of this period was the church at Kloster Holzkirchen (1728–30) where he combined features of the French, Italian and German Baroque. The next Prince Bishop was Friedrich Karl von Schönborn (1674–1746), who also was Prince Bishop of Bamberg. As Reichsvizekanzler von Schönborn lived at the imperial court at Vienna until 1734. He named Neumann director of all military, civilian and ecclesiastical construction in both bishoprics and in 1729 and 1739 ordered him to Vienna, where he exchanged views with Johann Lukas von Hildebrandt, von Schönborn's architect, whose influence is visible in some parts of the Residence and also at the hunting lodge of Werneck (after 1733). As chief engineer of the joint Hochstifts, Neumann was responsible for overseeing fortifications, transport and water engineering and for improving urban planning in practical and aesthetical terms. From 1731, he also taught military and civilian architecture at Würzburg University. Neumann also worked for Damian Hugo Philipp von Schönborn (1676–1743) and Franz Georg von Schönborn (1682–1756). Neumann built the Corps de Logis of the Schloss Bruchsal (after 1731), with its notable stairway. In the same town, he also designed the church of St. Peter (1740–1746) which was to be the burial site for the Prince Bishops of Speyer. Among his work for the Elector of Trier are the Dikasterialgebäude of Ehrenbreitstein Fortress (1739–1748) and the summer palace Schönbornslust (1748–1752, demolished 1806) at Kesselheim, also near Koblenz. This work, in turn, led to Neumann being contacted for further work in the west of Germany. Out of many mooted projects only the stairway and New Apartments of the Brühl Palace (from 1743). Plans he made for the ducal palace at Stuttgart (after 1747), for Schwetzingen Palace (1749) and the Residence at Karlsruhe (after 1750) were never implemented. As a builder of churches, Neumann recurred to Guarino Guarini, the architecture of his native Bohemia and its transmittance to Franconia by Johann Dientzenhofer. He emphasized the use of the rotunda as a central feature of his churches. This reached its pinnacle at Vierzehnheiligen (after 1742) and Neresheim (after 1747). One of his last large projects was a rebuilding of the Hofburg Palace at Vienna (after 1746), which was not put into practice, however. Neumann worked on St. Paulinus' Church in Trier, designing most of the internal elements.
Өлім және мұра
Ол 1753 жылдың 19 тамызында Вюрцбургте қайтыс болды және сол жердегі Мариенкапельде жерленді. Соңғы неміс 50 немец маркалық банкнотада оның суреті Вюрцбург резиденциясындағы әйгілі баспалдақпен бірге бейнеленген. Нейманды Тиеполо резиденцияның баспалдағының үстіндегі төбе фрескасында, псевдо әскери форма киіп, зеңбірекке еңкейген күйде салған. Ол төбе осылай берік салынғанын мақтан тұтқан, тіпті зеңбірек дауысы да шатырды құлатпайды деген.
He died in Würzburg on 19 August 1753 and is buried at the Marienkapelle there. The final German 50 Deutsche Mark note showed a picture of him together with the famous staircase located in the Residence of Würzburg. Neumann was also depicted by Tiepolo in the ceiling fresco above the stairway of the Residence, in pseudo military uniform, leaning over a cannon. He had boasted that the ceiling was so well constructed that not even the roar of a cannon would make the roof fall.