Кіріспе
Веймар – Германияның Тюрингия жеріндегі қала. Ол Германияның орталық бөлігінде, батысында Эрфурт, шығысында Йена, оңтүстік-батысында Лейпциг, солтүстігінде Нюрнберг және батысында Дрезден қалаларының арасында орналасқан. Көршілес Эрфурт және Йена қалаларымен бірге Тюрингияның орталық қалалық аймасын құрайды, онда шамамен 500 000 адам тұрады. Қаланың өзінде 65 000 адам өмір сүреді. Веймар мәдени мұрасымен және неміс тарихындағы маңызды рөлімен әйгілі. Қала неміс саяхатшылдығының орталығы болды және Иоганн Вольфганг фон Гёте мен Фридрих Шиллер сияқты Веймар классицизмінің көрнекті әдебиет өкілдерінің туған жері. 19 ғасырда Франц Лист сияқты композиторлар Веймарды музыка орталығына айналдырды. Кейін Генри ван де Вельде, Василий Кандинский, Пол Клее, Лионель Файнингер және Вальтер Гропиус сияқты суретшілер мен сәулетшілер қалаға келіп, соғыстар аралық кезеңдегі ең маңызды неміс дизайн мектебі – Баухаус қозғалысын құрды. 20 ғасырдағы Веймардың саяси тарихы құлшынысқа толы болды: Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияның алғашқы демократиялық конституциясы осы қалада қол қойылды, соның нәтижесінде қала Веймар Республикасы (1918–1933) деп аталды. Бұл қала сонымен қатар нацистік пропагандада мифтендірілген қалалардың бірі болды. 1948 жылға дейін Веймар Тюрингияның астанасы болды. Қала орталығындағы көптеген орындар ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, олар 18 және 19 ғасырлардағы Веймардың классикалық кезеңінің ескерткіштерін қамтитын «Классикалық Веймар» кешенінің немесе Баухаус өнер мектебімен байланысты ғимараттарды қамтитын «Баухаус» кешенінің бір бөлігі ретінде белгіленді. Мұра туризмі Веймардың маңызды экономикалық секторларының бірі болып табылады. Веймардағы танымал мекемелер – Баухаус университеті, Лист атындағы музыка мектебі, Герцогиня Анна Амалия кітапханасы және Тюрингияның екі жетекші соты (Жоғарғы әкімшілік соты және Конституциялық сот). 1999 жылы Веймар Еуропаның мәдени астанасы атанды.
Weimar is a city in the German state of Thuringia, in Central Germany between Erfurt to the west and Jena to the east, southwest of Leipzig, north of Nuremberg and west of Dresden. Together with the neighbouring cities of Erfurt and Jena, it forms the central metropolitan area of Thuringia, with approximately 500,000 inhabitants. The city itself has a population of 65,000. Weimar is well known because of its cultural heritage and importance in German history. The city was a focal point of the German Enlightenment and home of the leading literary figures of Weimar Classicism, Johann Wolfgang von Goethe and Friedrich Schiller. In the 19th century, composers such as Franz Liszt made Weimar a music centre. Later, artists and architects such as Henry van de Velde, Wassily Kandinsky, Paul Klee, Lyonel Feininger, and Walter Gropius came to the city and founded the Bauhaus movement, the most important German design school of the interwar period. The political history of 20th century Weimar was volatile: it was the place where Germany's first democratic constitution was signed after the First World War, giving its name to the Weimar Republic (1918–33). It was also one of the cities mythologized by Nazi propaganda. Until 1948, Weimar was the capital of Thuringia. Many places in the city centre have been designated as UNESCO World Heritage Sites, either as part of the Classical Weimar complex (containing monuments to the classical period of Weimar in 18th and 19th centuries) or the Bauhaus complex (containing buildings associated with the Bauhaus art school). Heritage tourism is one of the leading economic sectors of Weimar. Noted institutions in Weimar are the Bauhaus University, the Liszt School of Music, the Duchess Anna Amalia Library, and two leading courts of Thuringia (the Supreme Administrative Court and Constitutional Court). In 1999, Weimar was the European Capital of Culture.
Тарихи дәуір
Тюрингия дәуіріне (3-6 ғасырлар) дейінгі археологиялық қазбалар Ильма өзенінің Веймар бөлігінде ерте заманнан адамдар қоныстанғанын көрсетеді. Қазіргі қала аумағының көп бөлігі тығыз қоныс желісімен жабылған.
Орта ғасырлар
Ваймар туралы ең көне жазбалар 899 жылға дейін барады. Оның атауы ғасырлар бойы Wimares-тен, Wimari арқылы Wimar-ға, соңында Веймарға өзгерді; ол көне жоғары неміс тіліндегі wīh (қасиетті) және mari (тұншықты су, батпақ) сөздерінен шыққан. Бұл жер 949 жылы алғаш рет айтылған Веймар графтығының орталығы болды, ол ерте орта ғасырлардағы Тюрингияның ең қуатты биліктерінің бірі еді. 1062 жылы ол Орламунде графтығымен бірігіп, Ваймар-Орламунде графтығын құрды, ол 1346 жылғы Тюрингия графтарының соғысына дейін өмір сүрді. Содан кейін бұл жер Веттиндерге қарады. Веймар елді мекені графтың ағаш сарайының және екі кішкентай шіркеудің төңірегінде пайда болды, олар Әулие Петрге (кейіннен бас шіркеуге айналды) және Әулие Яковқа арналған. 1240 жылы граф цистерциандық монахтар басқаратын Оберваймардағы династиялық монастырға негіз салды. Одан кейін Веймар графтары қалаға негіз қалады, ол 1249 жылдан бастап тәуелсіз приход болды және 1254 жылы civitas деп аталды. 1262 жылдан бастап азаматтар өздерінің мөрлерін пайдаланды. Веттиндердің Тюрингиядағы ықпалының күшеюімен Веймар графтарының аймақтық ықпалы төмендеді. Сондықтан, жаңа шағын қала аймақтық жағынан салыстырмалы түрде маңызсыз болды, өйткені ол Via Regia сияқты маңызды сауда жолдарынан алыс орналасқан. Әулие Яков шіркеуінің төңірегіндегі елді мекен 13 ғасырда қала маңына айналды. 1346 жылы Веттин аймағының бір бөлігі болғаннан кейін қаланың дамуы жақсарды. Веттиндер Веймарды соқажылды жою және азаматтарға жеңілдіктер беру арқылы дамытты. Енді Веймар Вейссензе сияқты басқа Веттин қалаларымен теңестірілді және 15 ғасырда қалалық әкімшілік ғимараты мен қазіргі бас шіркеудің салынуымен өсті. 1438 жылы Веймар көк бояу жасауға қолданылатын тал өсімдігіне сауда жасау құқығын алды. Қаланың қамалы мен қабырғалары 16 ғасырда аяқталып, Веймар толыққанды қалаға айналды.
Қазіргі заманның басындағы кезең
Лейпциг шартынан кейін (1485) Веймар Виттенбергтің астанасы болған Веттин әулетінің Эрнестин тармағының сайлау округінің құрамына кірді. 1525 жылы Веймарда протестанттық реформация енгізілді; Мартин Лютер бірнеше рет қалада болды. 1547 жылы Эрнестин әулеті Шмалькальдия соғысында жеңілгеннен кейін олардың астанасы Виттенберг те Альбертин әулетіне өтті, сондықтан оларға жаңа резиденция қажет болды. 1552 жылы билеуші тұтқыннан босап оралғаннан кейін Веймар оның резиденциясына айналды және 1918 жылы монархия құлағанға дейін солай болды. 1572 жылғы алғашқы Эрнестин аумақтық бөлінісінен кейін көптеген бөліністер болды, бірақ Веймар әртүрлі Саксония-Веймар мемлекеттерінің астанасы болып қала берді. Сарай және оның қызметкерлері қалаға белгілі бір байлық әкелді, нәтижесінде 16 ғасырда алғашқы құрылыс шары болды. 17 ғасыр Веймарға құлдырау әкелді, себебі сауда жағдайлары өзгерді (жақын орналасқан Эрфуртта болғандай). Бұған қоса, аумақтық бөліністер Саксония-Веймар герцогтарының саяси маңыздылығының төмендеуіне және олардың қаржылық жағдайларының нашарлауына әкелді. Қаланың саяси жүйесі әлсіреп, өкілеттіктерін жоғалтты, бұл 18 ғасырдың басында герцогтардың абсолюттік билігіне алып келді. Екінші жағынан, осы кезең Веймарға тағы бір құрылыс шарын сыйлады, және қала әртүрлі герцогтық өкілдік ғимараттарымен ерекшеленетін қазіргі келбетін алды. 1757 жылы қала қабырғалары бұзылды және келесі онжылдықтарда Веймар барлық бағытта кеңейді. Осы кезеңде салынған ең ірі ғимарат – герцогтардың резиденциясы болған Шлосс (солтүстік және шығыс қанаты: 1789–1803, батыс қанаты 1832–1835, оңтүстік қанаты: 1913–1914). 1708 және 1717 жылдар аралығында Иоганн Себастьян Бах Веймар сарайында органшы болып жұмыс істеді.
Алтын немесе классикалық дәуір (17581832)
Анна Амалияның (1758–1775) және оның ұлы Карл Августтың (1775–1828) регенттіктерінің басынан бастап, Гете 1832 жылы қайтыс болғанға дейінгі кезең Веймардағы мәдени өркендеудің жоғары деңгейіне байланысты "алтын" немесе "классикалық" дәуір деп аталады. Қала Еуропаның маңызды мәдени орталығына айналды, Гете, Шиллер, Гердер, Виланд және Бертух сияқты көрнекті әдебиет өкілдері мен музыкадағы фортепиано виртуозы Хуммель осы қалада тұрды. 1775 жылы Гете Веймарға алғаш көшіп келгеннен бері бұл қала неміс зиялыларының қасиетті орны болып табылады. Гете сол жерде тұрған кезінде қоғамдық міндеттерді де атқарды. Ол ұзақ жылдар бойы Саксония-Веймар-Эйзенах Ұлы герцогының жеке кеңесшісі қызметін атқарды. Гете мен Шиллердің қабірлері мен олардың мұрағаттары осы қалада сақталған. Гетенің "Таңдаулы туыстық" (1809) романы Веймар қаласының айналасында өрбиді. Көптеген ірі неміс мемлекеттерімен салыстырғанда, герцогтардың саясаты осы кезеңде либералды және төзімді болды. 1816 жылы Саксония-Веймардың либералды конституциясы қолданысқа енді.
Күміс дәуір және Жаңа Веймар (18321918)
Гете қайтыс болғаннан кейінгі кезең «күміс» дәуірі деп аталады, себебі Веймар ықпалды мәдени орталық болып қала берді. Алғашқы назар музыканы дамытуға бөлінді. 1842 жылы Франц Лист Веймарға көшіп келді және Ұлы герцогтік сарай дирижері болды. Лист Рихард Вагнердің «Лоэнгрин» (1850) операсының тұсаукесерін, сондай-ақ Сент-Сенстің «Самсон мен Далила» (1877) операсының әлемдік тұсаукесерін қалада ұйымдастырды. 1872 жылы Веймар музыка мектебі Германиядағы алғашқы оркестр мектебі ретінде құрылды. Рихард Штраус 1889 және 1894 жылдар аралығында Веймардың танымал Штатскапеллесінде (1491 жылы құрылған сарай оркестрі) екінші дирижер болып жұмыс істеді. Оның «Дон Жуан» және «Макбет» сияқты шығармаларына қосымша орындаулары Штатскапелле оркестрімен орындалды. Сондай-ақ, ол 1893 жылы Веймарда Хампердинктің «Хензель мен Гретель» операсының тұсаукесерін өткізді. Фридрих Ницше 1897 жылы Веймарға көшіп келді және үш жылдан кейін сол жерде қайтыс болды. 1860 жылы қазіргі Баухаус университетінің алдағысы болған Веймар саксондық Ұлы герцогтік өнер мектебі құрылды. Бұл Веймарда академиялық өнер білімінің бастауы болды. Институт өзінің ерекше сурет салу стилін, Веймар сурет салу мектебін құрды, оның өкілдері Макс Либерман және Арнольд Беклин болды. Генри ван де Вельде 1902 жылы Ұлы герцог Уильям Эрнесттің қолдауымен Веймардағы Кунстгевербешулесін құрды, ол Гарри Граф Кесслер айналасындағы «Жаңа Веймар» («Das Neue Weimar») деп белгілі Баухаустың тағы бір бастауы болды. Бұл Пруссияның тарихилықты қолдаған және халықаралық қолөнер мен модернге қарсы болған шектеуші өнер саясатына қарсы құрылған мекеме болды. XIX ғасырдың аясында Веймар мен оның мұрасын күту жұмыстары басталды. Мәдени ескерткіштер мен мүліктерді көрсету және сақтау үшін көптеген мұрағаттар, қоғамдар мен мұражайлар құрылды. 1846 жылы Веймар Тюринг темір жолымен байланысты. Келесі онжылдықтарда қалада құрылыс және халық санының өсуі байқалды (Германиядағы көптеген 19-ғасырдың соңындағы қалалар сияқты). Дегенмен, Веймар индустрияланбады және кеңсе қызметкерлері, суретшілер мен жалға алушылардың қаласы болып қалды. 1918-19 жылдардағы неміс революциясы кезінде Саксония-Веймар-Эйзенахтың соңғы билеуші Ұлы герцогы Уильям Эрнест тақтан бас тарды және Силезиядағы Генрихауға жер аударылды.
Веймар Республикасы
Германия тарихындағы 1919-1933 жылдар аралығындағы кезең әдетте Ваймар Республикасы деп аталады, өйткені республиканың конституциясы Берлинде емес, Ваймарда жасалды. Елордада Спартакшылар көтерілісі кезіндегі көшедегі тәртіпсіздіктерге байланысты Ұлттық Ассамблеяны жиналыс өткізу орны ретінде пайдалану қауіпті деп есептелді. Рейх президенті Фридрих Эберт Ваймарды жақтырды, себебі ол Версаль келісімінің талаптарын талқылау кезінде жеңіске жеткен одақтастарға Ваймар классицизмін еске түсіретіндей болды деп үміттенеді. Ваймар тыныш және орталықта орналасқан болатын, сонымен қатар жиналыс өткізуге қолайлы театр, қонақүйлер мен инфрақұрылымға ие болғандықтан, қабылдаушы қала ретінде таңдалды. 1920 жылы сегіз бұрынғы ұсақ мемлекеттің (Саксония-Веймар-Эйзенах, Саксония-Гота, Саксония-Альтенбург, Саксония-Майнинген, Шварцбург-Рудольштадт, Шварцбург-Зондерсхаузен, Рейсс-Гера және Рейсс-Грейц) бірігуі арқылы Тюрингия федералды штаты құрылды, ал Ваймар оның астанасы болды. Осы фактінің арқасында қала тағы бір өсу кезеңін бастан өткерді. 1919 жылы Вальтер Гропиус Ваймар Саксониялық Ұлы Герцогтық сурет өнері мектебін Веймардағы Жаңа қолөнер мектебімен біріктіру арқылы Баухаус мектебін құрды. Баухаус 1919 жылдан 1925 жылға дейін Ваймарда жұмыс істеді, содан кейін жаңадан сайланған оңшыл Тюрингия кеңесі қаржыландыруды тоқтатып, оқытушыларды жұмыстан кетуге мәжбүрлеу арқылы мектепке қысым көрсеткеннен кейін Дессауға көшті. Бүгінгі Ваймардағы көптеген ғимараттар Баухаус кезеңінің ықпалында. Дегенмен, 1919-1925 жылдары Баухаустың бір ғана түпнұсқа ғимараты салынды, ол Haus am Horn, қазір Баухаус мәдениетіне арналған көрмелер мен шаралар үшін қолданылады. Ваймар Республикасы дәуірі прогрессивтік және ұлтшыл күштер арасындағы үнемі қақтығыстармен ерекшеленді, алғашқысын Гарри Граф Кесслер, екіншісін Ваймардағы Адольф Бартельс ұсынды. "Веймар газеті" Ваймарда жергілікті газет ретінде жарияланды. 1929 жылдан кейін оңшыл күштер үстемдік құрды және Ваймар нацизмнің алғашқы орталықтарының біріне айналды.
Нацистік Германия мен Екінші дүниежүзілік соғыс
Веймар нацистер үшін екі себеппен маңызды болды: біріншіден, ол жек көрілген Веймар Республикасының құрылған жері еді, екіншіден, соңғы ғасырларда неміс жоғары мәдениетінің орталығы болған. 1926 жылы НСДАП партиясының съезі Веймарда өтті. 1933 жылға дейін Адольф Гитлер Веймарға қырықтан астам рет келді. 1930 жылы Вильгельм Фрик Тюрингиядағы ішкі істер және білім министрі болды – Германиядағы алғашқы НСДАП министрі. 1932 жылы Фриц Заукель басшылығымен НСДАП Тюрингияда билікке келді. 1933 жылы Веймар маңында Нохрада (Германиядағы алғашқысы) және Бад-Зульцада алғашқы нацистік концлагерьлер құрылды. Осы кездегі тұтқындардың көп бөлігі коммунистер мен социал-демократтар еді. 1938 жылы «Хрусталь түннен» кейін яһудилерге қарсы қудалау күшейді, сондықтан олардың көптегені эмиграцияға кетті немесе тұтқындалды. 1938 жылы Веймар синагогы қиратылды. 1930 жылдары Веймардағы казармалар кеңейтілді. Веймарда солдат қызметін атқарған белгілі бір тұлға – Вольфганг Борхерт, кейін танымал ақын және драматург. Тюрингияның астанасы болғандықтан, нацистер қала орталығы мен басты вокзал арасында жаңа римдік-фашистік стильдегі әкімшілік орталық салды. Герман Гизлер жобалаған бұл Гауфорум Берлинден тыс салынған жалғыз нацистік үкіметтік ғимарат болды (барлық неміс астаналары үшін жоспарлар болғанымен). Бүгінде ол Тюрингия мемлекеттік әкімшілігіне орналасқан. Гизлердің басқа ғимараттары – Вилла Заукель, губернатордың сарайы және қала орталығындағы Hotel Elephant. 1937 жылы нацистер Веймар қаласының орталығында Бухенвальд концлагерін құрды. 1938 жылдың шілдесінен 1945 жылдың сәуіріне дейін нацистік режим лагерьде 240 000-ға жуық адамды тұтқындады, оның ішінде 168 Батыс Одақтастарының әскери тұтқындары болды. Бухенвальдтағы қаза болғандардың саны 56 545 адам деп есептеледі. Бухенвальд концлагері жергілікті өнеркәсіп үшін құл еңбегін қамтамасыз етті, соның ішінде Вильгельм Густлофф зауытындағы қару-жарақ өндірісіне. 1945 жылы қала орталығы АҚШ Әуе күштерінің бомбалауынан ішінара зақымданды, нәтижесінде шамамен 1800 адам қаза тауып, көптеген тарихи ғимараттар қирады. Дегенмен, соғыстан кейін көп ұзамай қираған ғимараттардың көпшілігі қалпына келтірілді, өйткені олар неміс мәдени тарихында маңызды рөл атқарды. Германияға енген Одақтастардың жер күштері 1945 жылдың сәуірінде Веймарға жетті, ал қала 1945 жылдың 12 сәуірінде АҚШ-тың 80-ші жаяу әскер дивизиясына тапсырылды. Веймар тұрғындарына Бухенвальд арқылы өтуге бұйрық берілді, қалаға жақын жерде не болғанын көру үшін, бұл туралы Билли Уайлдердің «Өлім диірмендері» фильмінде көрсетілген. Қала Германияның кеңестік оккупациялық аймағына кірді, сондықтан АҚШ әскерлері көп ұзамай кеңестік күштермен ауыстырылды.
1945 жылдан бастап
1945 жылдан 1950 жылға дейін Кеңес Одағы басып алынған Бухенвальд концлагерін жеңілген нацистер мен басқа да немістерді түрмеге қамау үшін НКВД арнайы лагері ретінде пайдаланды. Лагерьдің ұраны «Jedem das Seine» болып сақталды. 1950 жылдың 6 қаңтарында Кеңес Одағы Бухенвальдты Шығыс Германияның Ішкі істер министрлігіне тапсырды. 1948 жылы Шығыс Германия үкіметі Эрфуртты Тюрингияның жаңа астанасы деп жариялады, ал Веймар қазіргі заманғы неміс мәдениеті мен саясатындағы ықпалын жоғалтты. (Тюрингия штатының өзі 1952 жылы таратылып, жергілікті басқару реформасы аясында үш округке (Bezirke) алмастырылды; Веймар Эрфурт округіне қарасты.) Қала Германиядағы Кеңес күштері тобының құрамындағы Кеңес Одағының 8-ші гвардиялық армиясының штабы орналасқан еді. Атақ-даңқы мен туризмдегі маңыздылығының арқасында Веймар ГДР үкіметінен көбірек қаржылық көмек алып, Шығыс Германияның көптеген қалаларына қарағанда жақсы жағдайда сақталды. 1990 жылы Германияның бірігуінен кейін Веймар елеулі экономикалық қиындықтарға тап болды, бірақ қаржыландыру нашарлаған жағдайды қалпына келтірді. 1991 жылы қалада Германия, Франция және Польша сыртқы істер министрлерінің алғашқы үшжақты кездесуі өтті, осы кездесу Веймар үшбұрышы аталымын алды. 1996 жылы (Баухаус) және 1998 жылы (Классикалық Веймар) ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Еуропалық Министрлер Кеңесі 1999 жылға қаланы Еуропаның Мәдениет астанасы деп таңдады. Десямжылдықтар бойы туризм маңызды экономикалық факторға айналды. Веймар қазір Эрфурт және Йена қалаларында жұмыс істейтін адамдардың танымал тұрағына айналды, олардың екеуі де 20 минуттан кем қашықтықта орналасқан. 2004 жылы Герцогиня Анна Амалия кітапханасында өрт шықты. Кітапханада 13 мың томдық жинақ сақталған, оның ішінде Гётенің шедевр туындысы «Фауст», сондай-ақ герцогиняның музыка жинағы бар. 1534 жылғы Лүтердің түпнұсқа Киелі кітабы өрттен құтқарылды. Кітапхана 1691 жылға дейін тарихы бар Еуропадағы ең көне кітапханалардың бірі болып саналады және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. Кітапханада бір миллионнан астам том сақталған, оның қырық-елу мыңы қалпына келтірілмейтіндей зақымдалған. Кейбір кітаптар шіріп кетпеуі үшін Лейпцигте шокпен тоңдырылды. Кітапхана 2007 жылы қайта ашылды.
Топография
Веймар Ильм өзенінің аңғарында, Саале өзенінің оңтүстік шекарасында орналасқан. Бұл өзен Харц тауларының солтүстігінде және Тюринг қоршауының оңтүстік-батысындағы құнарлы ауылшаруашылық аймағында жатыр. Қалалық жер бедері төбелі; Ильм аңғарындағы қала орталығының биіктігі шамамен 200 метрді құрайды. Солтүстікке қарай жер бедері 482 метрлік Эттерсберг тауына дейін көтеріледі, ол қаланың арт жағындағы тау болып табылады. Веймардың оңтүстігіндегі төбелер тізбегі 370 метрге дейін көтеріледі және Ilm-Saale Muschelkalk формациясының бір бөлігін құрайды. Муниципалдық аумақтың шығыс, орталық және батыс бөліктері ауыл шаруашылығына пайдаланылады, ал Эттерсберг және оңтүстіктің кейбір аймақтары орманды.
Климат
Веймардың ылғалды континенттік климаты (Dfb) немесе Көппен климаттық жіктеу жүйесіне сәйкес мұхиттық климаты (Cfb) бар. Жазда орташа ең жоғары температурасы және ең төмен температурасы болады, ал қыс салыстырмалы түрде суық, орташа ең жоғары температурасы және ең төмен температурасы болады. Қаланың топографиясы, ойынды жағдайынан туындаған микроклиматты құрайды, кейде қыста инверсия пайда болады (төмен температурадағы суық түндер). Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен және жыл бойы орташа жауын-шашын болады. Қар жауын, негізінен желтоқсаннан ақпанға дейін болады, бірақ қар жамылғысы көбінесе ұзаққа тоймайды.
Демография
Ғасырлар бойы Веймар 5 мыңнан аз тұрғыны бар шағын қала болып қала берді. 1572 жылы Саксония-Веймар астанасы болған кезде, халық санының өсуі күштелді және 1650 жылы 3000-нан 1750 жылы 6000-ға дейін артты. 1800 жылы Веймарда 7000 адам тұрды. Олардың саны жылдар өте үнемі өсіп, 1850 жылы 13000-ға, 1900 жылы 28000-ға, ал Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында 35000-ға жетті. Соғыс аралық кезеңде Тюрингияның жаңа астанасы халық санының өркендеуін бастан өткерді, нәтижесінде 1940 жылы 65000 тұрғыны болды. Содан бері халық санының өсуі тоқтап қалды. 2009-2012 жылдар аралығында шамамен 0,35% орташа өсім тіркелді, ал көршілес ауылдық аймақтарда халық саны үдемелі түрде азайып барады. Веймарда қала маңындағы елді мекендердің дамуы шектеулі болды. Бұл 1990 жылдары бірігуден кейін қысқа мерзімге созылды, бірақ қала маңындағы аудандардың көп бөлігі әкімшілік қала шекараларында орналасқан. 2012 жылы туу көрсеткіші +3 болды, бұл 1000 тұрғынға шаққанда +0,0 құрайды (Тюрингияның орташа көрсеткіші: -4,5; ұлттық орташа көрсеткіш: -2,4). 2012 жылы таза көші-қон деңгейі 1000 тұрғынға шаққанда +4,5 болды (Тюрингияның орташа көрсеткіші: 0,8; ұлттық орташа көрсеткіш: +4,6). Ең маңызды көшіп келгендердің өңірлері – Тюрингия, Саксония-Анхальт және Саксонияның ауылдық аймақтары, сондай-ақ Польша, Ресей, Украина, Венгрия, Сербия, Румыния және Болгария сияқты шетелдер. Германияның шығысындағы басқа қалалар сияқты Веймарда да шетелдік азаматтардың саны салыстырмалы түрде аз (неміс орташа көрсеткішімен салыстырғанда): шамамен 4,0% азаматтығы бойынша неміс емес, ал 7,9% көшіп келгендер (2011 жылғы Еуроодақ санағы бойынша). Ұлттық орташадан өзгеше, Веймардағы ең ірі көшіп келгендер тобы – вьетнамдықтар, ресейліктер және украиндықтар. Соңғы жылдары қаланың экономикалық жағдайы жақсарды: жұмыссыздық деңгейі 2005 жылы 20% болса, 2019 жылы 5,1% төмендеді. Бұрынғы ГДР-де дінге сенбеушілік кең таралғандықтан, халықтың көп бөлігі дінге жатпайды. 21,1% Орталық Германиядағы евангелистік шіркеудің мүшесі, ал 6,8% католик (2011 жылғы Еуроодақ санағы бойынша).
Оқиғалар
Бақша базары (Weimarer Zwiebelmarkt) – қазан айында Веймар қаласында жыл сайын өткізілетін фестиваль және ол Тюрингияның ең ірі фестивалі болып табылады. Фестиваль 3 күнге созылады, қаланың әр жерінде 500-ге жуық сауда орындары мен 100-ден астам сахналық қойылымдар ұйымдастырылады. Веймар қаласында Бақша базары алғаш рет 1653 жылы тойланды. Сауда орындарында әдетте пияз өрімдері, тақырыптық қолөнер бұйымдары және пиязға негізделген көптеген тағамдар, оның ішінде пиязды торттар, пиязды сорпалар және пиязды нан ұсынылады. Фестивальде сонымен қатар көптеген сыра бақтары, тікелей музыка, жәрмеңкелік ойын-сауықтар мен әсем дөңгелек орнатылған. Бірнеше клубтарда аптасына бір-екі рет тікелей музыка орындалады. Қала орталығында студенттік клуб бар, онда жұма және сенбі күндері кешке дискотека мен тікелей музыка кештері ұйымдастырылады (Kasseturm). Ірі "DNT" (Неміс ұлттық театрынан) басқа, бірнеше кішкентай театрлар мен кабарелер де бар. 4 кинотеатр бар, оның ішінде 3D кинотеатр, ал жергілікті сауда орталығы – Веймар Атриумында боулинг аллеясы орналасқан.
Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және қызмет көрсету
Веймардың айналасындағы жер салыстырмалы түрде құнарлы, ал қалалық аумақтың 48% ауыл шаруашылығы өндірісіне жұмсалады. Ең көп тараған ауыл шаруашылығы дақылдары – астық, жүгері және рапс. Веймар аймағының танымал өнімдері – картоп (әсіресе солтүстіктегі Хайхельхаймнан), Тюрингиялық кнедликтерге (картоптан жасалған кнедль) қолданылатын картоп, пияз (солтүстіктегі Хелдрунген мен Олдслебеннен), қазан айында Веймар пияз жәрмеңкесінде сатылады, сондай-ақ солтүстік-шығыстағы Бад-Сулзадан Саале-Унструт шарабы. Веймарда өнеркәсіп ешқашан басым болған жоқ, бірақ 1990 жылға дейін әртүрлі салаларда бірнеше ірі зауыттар жұмыс істеді. Бірігуден кейін, дерлік барлық зауыттар жабылды, себебі олар еркін нарық экономикасына бейімдесе алмады немесе неміс үкіметі оларды батыс неміс кәсіпкерлеріне сатты, олар өздерінің кәсіпорындарына бәсекелес болудан сақтану үшін оларды жапты. Екінші жағынан, федералдық үкімет 1990 жылдардың басында жаңа компаниялар құруға субсидия беруді бастады, бірақ экономикалық жағдай 2006 жылға дейін тұрақтанбады. Осы уақыттан бастап жұмыссыздық азайды және жаңа жұмыс орындары пайда болды. Бүгінде Веймарда электротехника және инженерлік саласына бағытталған көптеген шағын және орта бизнес кәсіпорындары бар. Дегенмен, жаңа зауыттарды салу жергілікті биліктің басты назарында емес, себебі олар туризм мен қызмет көрсету саласын дамытуға күш салып жатыр. Веймарда өндірісі бар ең ірі компаниялар – Bayer (фармацевтикалық зауыт), Coca Cola (сусындар) және Hydrema (самосвал зауыты). 1990 жылдары көршілес Нохра муниципалитетінде логистика және дистрибуцияға бағытталған жаңа ірі коммерциялық аймақ құрылды. Тарихи астана ретінде Веймар бүгінгі күнге дейін мемлекеттік қызметтердің орталығы болып табылады. Сонымен қатар, медиа, жарнама, сәулет және дизайн сияқты шығармашылық салалар Веймар экономикасы үшін маңызды. Туризм ең маңызды сектор болып табылады, 2012 жылы 3500 қонақүй орыны, 350 000 келуші, қонақүйлерде 650 000 түнгі тоқтау және көптеген бір күндік келушілер тіркелді. Ал сауда, жәрмеңкелер және мамандандырылған ауруханалар сияқты басқа да қызметтер көбінесе жақын орналасқан Эрфурт және Йена қалаларының инфрақұрылымымен ұсынылады.
Темір жолмен
Веймар Тюрингия темір жолы арқылы шығыста Лейпцигке және батыста Франкфурт/Кассельге қосылған. Сонымен қатар, Гераға Йена арқылы және Кранихфельдке Бад-Берка арқылы бірнеше өңірлік темір жолдар бар. Бүгінде Франкфуртқа Эрфурт және Фулда арқылы, ал Дрезденге Лейпциг арқылы қашықтықтан жүретін пойыздар бар, сондай-ақ Эрфурт арқылы Геттинген мен Эйзенахқа, Наумбург арқылы Галлеге, Алтенбургке, Глаухау, Цвиккау және Грейцке Йена мен Гера арқылы, және Кранихфельдке дейін аймақтық пойыздар қатынайды. 2015 жылы жаңа Эрфурт–Лейпциг/Халле жоғары жылдамдықты темір жолы ашылғаннан кейін Веймар Германияның қашықтықтан жүретін темір жол желісінен үзіліп қалды. Дегенмен, аймақтық пойыз қызметі күшейтіліп, Веймарды Эрфурт, Галле және Лейпцигтегі ICE аялдамаларымен байланыстыруда. Жүк тасымалы үшін Веймардың батысында темір жол және автобанда байланысы бар Визельбахта интермодальдық терминал (Güterverkehrszentrum / GVZ) орналасқан.
Жол жүрісімен
Веймар 4-Bundesautobahn (Франкфурт–Дрезден) трассасында орналасқан. Сонымен қатар, Ерфурт және Йенаға (7-Bundesstraße) және Рудольштадт және Кёльдеға (85-Bundesstraße) екі федералдық жол бар, ал Сёммерда, Оссманштедт және Магдала қалаларына бірнеше аймақтық жолдар салынған. 2000 жылдары Веймар қаласының солтүстік және батыс жағынан айналып өтетін жол салынды; шығыс және оңтүстік бөліктерді жалғастыру мәселесі талқыланып жатыр, бірақ маршрутты жүргізудегі кейбір қиындықтарға байланысты нақты жоспарлау жүргізілмеді.
Әуе қатынасы бойынша
Эрфурт Веймар әуежайы Веймар қаласының шамамен батысында орналасқан. Ол 1990-жылдары кеңейтілді, бірақ күтілген жолаушылар санының өсуі болмады, сондықтан әуе қозғалысы көбінесе Жерорта теңізінің демалыс аймақтарына ғана жүзеге асырылады. Басқа рейстер Франкфурт әуежайы арқылы, саяхат уақыты 3 сағатты құрайды, сондай-ақ Берлин Бранденбург әуежайы арқылы да іске асырылады, ол да шамамен 3 сағаттық қашықтықта.
Велосипедпен
Велосипедпен жүру 1990 жылдары сапалы велосипед жолдарының салына бастауынан бері күннен-күнге танымал болып келеді. Туризм үшін Ilm жолы және Тюрингия қалалар тізбегі жолы (Radweg Thüringer Städtekette) бар. Екеуі де туристік қызығушылық тудыратын жерлерді байланыстырады, біріншісі Тюрингия орманынан Саале өзеніне дейін Ильм аңғарымен, ал екіншісі ортағасырлық Via Regia бойында Айзенахтан Гота, Эрфурт, Веймар және Йена арқылы Альтенбургке дейін созылады. Бұдан өзге, Гёте велосипед жолы және Фейнингер велосипед жолы сияқты тақырыптық маршруттар да бар. Қала ішінде күнделікті жол жүру үшін бірнеше маңызды көшелер бойында велосипед жолдары қарастырылған. Қала орталығында велосипедтерді жалға алуға болады.
Автобустар қызметі
Шағын қала үшін Веймар қалалық автобус бағдарларымен жақсы қамтамасыз етілген, және олар айналасындағы барлық қалалар мен ауылдарға да қатынайды. Бухенвальд ескерткішіне сағат сайын автобус қатынайды, ал қаланың тарихи орталығында винтажды автобустар жүреді. Барлық автобус бағдарлары қала орталығындағы Гёте алаңында біріктірілген, сондай-ақ көптеген бағдарлар негізгі теміржол стансасына да тоқтайды. 1899 жылдан 1937 жылға дейін қалада трамвайлар болған. Троллейбус қызметі 1948 жылы басталды және 1993 жылы тоқтатылды.
Білім
Біріктіруден кейін білім беру жүйесі қайта құрылды. Кейбір академиялар 1996 жылы құрылған жаңа Баухаус университетіне біріктірілді, онда шамамен 4200 студент оқиды және сәулет, дизайн және медиа салаларына баса назар аударылады. Лист музыка мектебі – 1872 жылы құрылған, қазіргі таңда 850 студенті бар музыка және музыка біліміне бағытталған университет. Сонымен қатар, үш жалпы білім беретін гимназия бар, олардың ішінде музыкаға бағытталған элиталық жатақ мектеп – Schloss Belvedere музыкалық гимназиясы және халықаралық (және шетел тілдерін) оқыту бағдарламасы бар Тюрингия халықаралық мектебі бар. Веймардағы ең маңызды мұрағаттар – Гёте және Шиллер мұрағаты (ЮНЕСКО-ның «Әлемдік естеліктер тізімі» бағдарламасының мүшесі), неміс әдебиет тарихына арналған, және Тюрингияның Бас мемлекеттік мұрағаты, онда соңғы 500 жылға арналған үкіметтік құжаттар сақталады. Герцогиня Анна Амалия кітапханасында неміс әдебиеті мен мәдениет тарихына қатысты кітаптар мен құжаттар жинақталған.