Кіріспе
Бирманың 1962-1988 жылдар аралығында билік еткен партиясы – Бирманың Социалистік бағдарлама партиясы (БСПП). 1962-1988 жылдар аралығында БСПП Бирманың билік еткен партиясы және 1964-1988 жылдар аралығында жалғыз заңды партия болды. Партия төрағасы Не Вин 1962 жылдың 2 наурызында мемлекеттік төңкеріс жасап, елдің демократиялық сайланған үкіметін құлатты. Келесі 26 жыл бойы БСПП Бирманы тоталитарлық әскери диктатурамен басқарды, 1988 жылғы жаппай наразылықтар партия басшыларын көп партиялық жүйеге көшуге мәжбүр етті.
The Burma Socialist Programme Party (BSPP) was Burma's ruling party from 1962 to 1988 and the sole legal party from 1964 to 1988. Party chairman Ne Win overthrew the country's democratically elected government in a coup d'état on 2 March 1962. For the next 26 years, the BSPP governed Burma under a totalitarian military dictatorship, until mass protests in 1988 pressured party officials to adopt a multi party system.
Құрылтай және бағдарлама
БСЖП 1962 жылғы 4 шілдеде, Одақтың Революциялық Кеңесінің (ОРК) 1962 жылғы 30 сәуірде жариялаған "Бирмалық социализмге жол" (БСЖ) декларациясынан кейін құрылды. БСЖ, 1962 жылғы 2 наурыздағы әскери төңкеріс арқылы билікті басып алған ОРК-ның саяси және экономикалық идеологиясын баяндады. БСЖП "Бирмалық социализмге жол" бағдарламасын жақтады, ол Не Виннің сөзіне сәйкес, буддизм, гуманизм және марксизм элементтерін қамтиды. Кейбір ғалымдар бұл бағдарламаны Батысқа қарсы және оқшауланған деп сипаттады. Бұл ереже 1964 жылғы наурыздан бастап біржақты мемлекет құрылғанын ресми түрде бекітті, бұл бұрыннан-ақ факт ретінде қалыптасқан болатын. Дәрігерлер, мұғалімдер, инженерлер, ғалымдар, ұлттандырылған өнеркәсіптер мен кәсіпорындардың басшылары, сондай-ақ азаматтық әкімшілер сияқты барлық салалардағы мемлекеттік қызметкерлер 1970-ші жылдардың басында Хпаунгги орталық халықтық қызметтер оқу мектебінде үш айлық саяси идеологиялық оқытудан және негізгі әскери дайындықтан өтуге міндетті болды, мектеп әскери казармаларда орналасқан еді. "Социалистік сана" (ဆိုရှယ်လစ်အသိ, hsoshalit athi) термині социалистік байланыс немесе жақындықты білдіретін сөз тіркесіне айналды, осылайша кез келген нәрсеге немесе кез келген жерге жетуге болатын. Әскери барлау қызметі (АБҚ) және оның хабаршылар желісі кез келген саяси наразылықты анықтап, жою үшін құпия полиция рөлін атқарды.
Кадрлар партиясының бұқаралық
1971 жылы БСПП «халық партиясы» ретінде жаппай қабылдауға ашылды. 1960 жылдары БСПП-ға мүшеліктің үш түрі болды. Бірінші тип немесе деңгей – «партия досы» (ပါတီမိတ်ဆွေ). Екінші тип немесе деңгей – «көмекші немесе уақытша мүшелік» (အရန်ပါတီဝင်, «асығыс» деген мағынаны беретін အရမ်း сөзімен байланысты қысымға ұшырады) және үшінші тип – «толық құқықты» партия мүшесі (တင်းပြည့်ပါတီဝင်). Сол кездегі партия ережелеріне сәйкес, егер адам «партияның толық мүшесі» болса, денсаулығына қатысты ерекше жағдайлар болмаса, «партиядан шығуға құқығы болмады». Партияның толық мүшесін тек партиядан шығаруға болады. БСПП-де әскерилер үстемдік құрды, 1972 жылы оның 73 369 толық мүшесінің жартысынан астамы әскер немесе полиция қызметкерлерінен тұрды; Доктор Маунг Маунг партияның жоғарғы буынындағы жалғыз азамат болды. Ұйымның үш бөлімі болды: «Даңқты Жастар» (တေဇလူငယ်, Teiza Lu nge) – бастауыш сынып оқушылары үшін (5-10 жас), «Пионер Жастары» (ရှေ့ဆောင်လူငယ်, Sheihsaung Lu nge) – орта және жоғары сынып оқушылары үшін (11-15 жас), және «Бағдарламалық Жастар» (လမ်းစဉ်လူငယ်, Lansin Lu nge) – университет студенттері үшін (16-18 жас). 18 жасқа толғаннан кейін «Бағдарламалық Жастар» мүшелері БСПП-ға уақытша мүшелікке үміткер бола алады. 21 жасқа толғаннан кейін уақытша мүше БСПП-ның толық құқықты мүшесі болуға үміткер бола алады.
Нысандар
БСЖП антикоммунистік және суық соғыс саясатында бейтарап болғанымен, БСЖП студенттік қанаттары Шығыс блогы елдерінің, әсіресе Кеңес Одағының комсомолының жас коммунистік лигаларының үлгісінде құрылған. Тейза жастары: Тейза (Teiza) сөзінің мағынасымен еш байланысы жоқ, бірақ ол Отыз жолдастың бірі болған Аун Санның (ဗိုလ်တေဇ, Бо Тейза) әскери лақабы болды. Аун Санның Бо Тейза ретіндегі суреті олардың белгісі болды және олар коммунистік елдердегі балалар ұйымдары сияқты көк түсті шарф пен форма киді. Шейхсаунг жастары: Шейхсаунг (Sheihsaung) – «Пионер» сөзінің аудармасы. Ол пионерлік қозғалыс ретінде құрылды. Олар мектеп формасын және коммунистік елдердің пионерлік қозғалысындағыдай қызыл шарф киді. Лансин жастары: Лансин (Lansin) «бағдарлама» (Бирма Социалистік Бағдарлама партиясы), «жол» (Бирмадағы социализмге жол) немесе «жол» (Магга жолы) деген мағынаны білдіреді. Олар шарф кимеген, бірақ жоғары жағы ақ, төменгі жағы көк түсті, батыстық немесе дәстүрлі киім киген.
Тазарту
1977 жылы қарашада БСПП-ның, Орталық Комитет мүшелерін қоса алғанда, тазалау шарасы жүргізілді. БСПП-дегі бұл жарылыс әскери топ пен бұрынғы коммунистік топтың (көптеген бұрынғы коммунистік көтерілісшілерден тұратын, олар үкіметке бағынып, БСПП иерархиясында қатарға түскен және оларға көмектескендер) арасындағы билік үшін күрес немесе ішкі тартыс ретінде қарастырылды. Партиядан тазартқан мыңдаған адамның ішінде солшылдар мен коммунизмге жақын адамдар да болды.
Дағдарыс
1988 жылдың 23-26 шілдесінде БСПП-ның кезектен тыс съезі өтті. 1988 жылдың 23 шілдесінде партия төрағасы Не Вин өзінің ашылу сөзінде "1988 жылғы наурыз және маусым айларындағы қасіретті және қанды оқиғаларға тікелей емес жауапкершілікті мойнына алып" (сол кезде көптеген студенттер мен бейбіт наразылықтарындағы азаматтар BSPP режиміне қарсы шығып, Әскери полицияның Лон Хтейн бөлімінен атылып өлтірілді) партия төрағасы лауазымынан кеткенін жариялады. Не Вин сондай-ақ өзінің төрт әріптесі – вице-президент Сан Ю, Бас хатшы Аи Ко, Бірлескен Бас хатшы Сейн Лвин және Орталық Атқару комитетінің мүшесі Тун Тин, сондай-ақ вице-премьер-министр де отставкаға кетейінін білдіргенін хабарлады. 1988 жылдың наурыз және маусым айларында студенттер бастаған үкіметке қарсы демонстрациялар туралы айта келе, Не Вин бұл оқиғалардың кейбір адамдардың "үкіметті және үкіметке жетекшілік еткен партияны ұнатпайтынын" көрсеткенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ 1988 жылдың қыркүйек айының соңында бүкіл ел бойынша халықтың пікірін білу үшін референдум өткізуді ұсынды, оның нәтижесінде бір партиялық жүйе сақталады ма әлде көп партиялық жүйеге көшіледі ме анықталады.
Биліктен құлау
БСЖП съезі төраға Не Вин мен вице-төраға Сан Юдың отставкасын қабылдады, бірақ бас хатшы Ай Ко, бірлескен бас хатшы Сейн Лвин және Орталық атқару комитетінің мүшесі Тун Тиннің отставкасын қабылдамады. Бірлескен бас хатшы Сейн Лвин (бұрынғы бригадир, 9 сәуір 2004 жылы қайтыс болды) партия съезінде партияның жаңа төрағасы болып сайланды және тағайындалды. 1962 жылы 7 шілдеде Рангун университетінде Не Виннің төңкерісінен кейін 100-ден астам студентті атып өлтіргені үшін, сондай-ақ 1988 жылдың наурыз және маусым айларында студенттер мен бейбіт азаматтарды өлтіргені үшін "Рангунның қасабы" деген лақап атқа ие болған Сейн Лвинді тағайындау елде кеңінен наразылық тудырды. 1988 жылдың шілдесінде өткен партияның кезектен тыс съезі Не Виннің ұлттық референдум өткізу туралы ұсынысын да қабылдамады. Сейн Лвиннің партия төрағасы болып сайлануы және БСПП-ның көп партиялық жүйеге көшу үшін қадамдар жасаудан бас тартуы жаппай демонстрацияларға әкелді. Әскерилер 1988 жылдың 8-12 тамызы аралығында елдің көптеген қалаларында жүздеген, тіпті мыңдаған наразыларды атып өлтірді. 1988 жылдың 12 тамызында Сейн Лвин партия төрағасы және мемлекет президенті лауазымынан кетті. 19 тамызда БСЖП Орталық комитеті доктор Маунг Маунгты (1925 жылғы 31 қаңтар – 1994 жылғы 2 шілде) партия төрағасы етіп сайлады, ал кейіннен 1988 жылғы 20 тамызда Пыту Хлуттау оны штат президенті етіп бекітті. Бұл оқиғалар БСПП үкіметіне қарсы көтерілісті күшейтті. 1988 жылдың 10 қыркүйегінде тағы бір шұғыл шақырылған съезде БСПП көп партиялық сайлау өткізу туралы шешім қабылдады. Келесі күні Пыту Хлуттау көп партиялық сайлауды "45 күннен ерте емес және 90 күннен кешіктірмей" өткізу туралы қаулы қабылдады. Алайда, Рангун мен елдің басқа аймақтарындағы үлкен демонстрациялар жалғасты, наразылар доктор Маунг Маунг басқаратын БСПП үкіметінің отставкаға кетуін және көп партиялық сайлауды бақылау үшін бейтарап уақытша үкімет құруды талап етті. 1988 жылдың 18 қыркүйегінде 1988 жылғы 8 тамыздағы 8888 көтерілісін басып тастағаннан кейін, армия штабының бастығы генерал Сау Маунг (1997 жылдың шілдесінде қайтыс болды) басқарған Мемлекеттік заң мен тәртіпті қалпына келтіру кеңесі (SLORC немесе na wa ta) билікті қолға алды. Партия 1988 жылғы 24 қыркүйекте өзінің атын Ұлттық бірлік партиясы (ҰБП) деп өзгертті. ҰБП 1990 жылғы жалпы сайлауға қатысты және әскерилердің ықпалындағы партия, сондай-ақ Аун Сан Су Чжидің Демократия үшін ұлттық лигасының басты қарсыласы ретінде танылды. ҰБП сайлауда жеңілді, бірақ әскерилер сайлау нәтижелерін мойындамады және оларды күшін жойды.
Төрағалар
Жоқ. (No) Портрет Аты Лауазым мерзімі Қосымша лауазымдары Лауазымға кірген күні Лауазымнан кеткен күні Лауазымда болған уақыты Не Вин 4 шілде 1962 23 шілде 1988 26 жыл, 19 күн Одақтың революциялық кеңесінің төрағасы және Премьер-министр (1962–1974) Президент (1962–1981) Сейн Лвин 26 шілде 1988 12 тамыз 1988 0 жыл, 17 күн Президент (1988) Маунг Маунг 19 тамыз 1988 18 қыркүйек 1988 0 жыл, 30 күн Президент (1988)