Кіріспе
Джо Джонстонның 1999 жылғы фильмі
Джо Джонстон режиссерлік еткен 1999 жылғы американдық тамырлық фильм.
the 1999 American biographical film directed by Joe Johnston
Сюжет
1957 жылдың қазан айында КСРО-ның "Спутник-1" зымыранын ұшырғаны туралы жаңалық Батыс Вирджиния штатының Коулвуд қаласына жетті, ондағы ер адамдардың көпшілігі көмір шахталарында жұмыс істейді. Қала тұрғындары аспандағы спутниктің орбитасын көру үшін жиналғанда, Гомер Хиккам Коулвудтың ретсіздігінен құтылу үшін өзінің зымыранын жасауға шабыттанды. Оның отбасы мен сыныптастары оған жылы қарамады, әсіресе әкесі Джон, шахта басқарушысы, Гомердің өзімен шахтада жұмыс істеуін қалады. Гомер математикада дарынды Квентин Уилсонмен бірігіп, әуе-ғарыш инженериясына қызығушылық танытады; достары Рой Ли Кук пен Шерман О'Делл, сондай-ақ Биг Крик орта мектебіндегі ғылым мұғалімі Фрейда Джей Райлидің қолдауымен төрт бала шағын зымырандар құрастырады. Олардың зымыранының бірі шахтаға жақын жерге түсіп, бірнеше жұмысшыларды жарақаттауға шамасы келмейді, Джон ашуланып, Гомерге компанияның жерінде зымыранмен ұсталмауын ескертеді. Балалар көмір компаниясының жеріне дейін жорыққа шығып, қала тұрғындарының, соның ішінде шахтаның машина жасау шеберханасының басқарушысы Айк Быковскийдің көмегімен сәттілікке жетеді. Джон оларды жазалап, шахтада жұмыс істеуге жібереді. Зымырандарды ұшыру қала тұрғындарын қызықтыра бастайды, ал жергілікті газеттерде балалар туралы мақала жарияланады. Кейін олар зымыранның салдарынан орман өрті шығарды деп айыпталып, тұтқындалады. Содан кейін балалар зымыран жасауды тоқтатады. Шахтадағы апатта Джон жарақат алады, ал Быковский қаза табады, бұл Гомерді қатты күйретеді. Ол мектепті тастап, әкесі жазылғанша шахтада жұмыс істеп, отбасын асырайды. Мисс Райли Гомерді қолданбалы ракета ғылымы туралы кітап оқуға шабыттандырып, ракетаның траекториясын есептеуді үйретеді. Осы білімді пайдаланып, ол Квентинмен бірге жоғалған зымыранын тауып, оның өртке себеп болмағанын дәлелдейді. Балалар өздерінің зерттеулерін Мисс Райлиге және мектеп директоры Тернерге ұсынады, ол өрттің себебін жақын маңдағы әуежайдан шыққан жарықшамға байланысты деп анықтайды. Гомер әкесіне мектепке оралатынын және енді шахтада жұмыс істегісі келмейтінін айтады. Балалар зымыран жасауға қайта оралып, мектеп ғылым жәрмеңкесінде жеңіске жетеді. Олардың біреуіне Индианаполистегі Ұлттық ғылым жәрмеңкесіне қатысу мүмкіндігі туғанда, олар Гомерді сайлайды. Көміршілер одағы көмір компаниясына қарсы ереуілге шығады. Шахталардың жабылуына жақын және әкесінің қысымына ренжіген Гомер үйден шығып, ешқашан қайтып оралмауға ант етеді. Ұлттық ғылым жәрмеңкесінде Гомердің көрмесі жақсы қабылданады. Бір түндік уақытта біреу оның машинамен жасалған зымыран бөлігінің үлгісін – де Лаваль сопласын – және доктор Вернер фон Браунның автографталған суретін ұрлап алады. Гомер үйіне жедел телефон арқылы анасы Элсиге қоңырау шалып, Джоннан ереуілді тоқтатуды сұрайды, осылайша Байковскийдің орнын басатын Болден мырза машина жасау шеберханасын қолданып, жаңа сопла жасауға мүмкіндік алады. Джон Элсидің ұлына қолдау көрсетпеуіне наразылығын білдіріп, оны тастап кетуге қауіптенгенде келіседі. Қаланың қолдауымен және Индианаполиске жіберілген жаңа бөлшектермен балалар ең жоғары жүлдені жеңіп алады, ал Гомерге колледжге оқуға стипендия ұсынылады. Ол Коулвудқа батыр ретінде оралып, Ходжкин лимфомасынан қайтыс болып жатқан Мисс Райлиге барады. Олар ең үлкен зымыраны ұшыруға дайындалып жатқанда, Гомер әкесіне келіп, фон Браун керемет екенін, бірақ ол оның батыры емес екенін айтады, яғни Джон оның нағыз құрметіне ие екенін білдіреді. Зымыранды ұшыру кезінде, оған Мисс Райлидің есімі берілген, Коулвудтың барлық тұрғындары оны көруге жиналады. Джонға ұшыру түймесін басу құрметі бұйырады. Мисс Райли зымырасы 9144 метр биіктікке жетеді – Эверест тауының шыңынан да жоғары. Қала аспанға қарап тұрғанда, Джон Гомердің иығына қолын қойып, күлімсірейді, Гомерді мақтан тұтатынын көрсетеді. Эпилогта басты кейіпкерлердің өмірінің шынайы нәтижесі айтылады, Мисс Райли қайтыс болды, шахта жабылды, төрт "Ракета баласы" колледжге барды, Гомер NASA-да жұмыс істеді.
Өндіріс
Фильм түсірілімі 1998 жылдың 23 ақпанында басталды, фильмнің шығуына жуық бір жыл қалғанда. Фильм әрекеті Батыс Вирджиния штатында болғанымен, түсірілім үшін Теннесси таңдалды, себебі ауа райы мен жер бедері қолайлы болды. Фильм түсірушілер 1957 жылғы тау-кен қалашығын сомдау үшін осы жерлерді қайта жарақтап салды. Шығыс Теннессидегі ауа райы түсірілім тобына қиындық туғызып, жұмыстың барысын кешіктірді. Актерлер мен түсірушілер түсірілім айларында аймақтағы ауа райының күрт өзгеруін және торнадоларды еске алады, бірақ Джо Джонстон: «Нәтижесінде фильм керемет көрінеді. Ол фильмге ерекше және алуан түрлі көрнеліс берді» деді. Жер асты көріністері үшін шахта да қайта жарақталды, Джонстон шахтаның фильмде «жауласушы» кейіпке ие болғанын айтты, бұл қаланың өмір көзі ретіндегі орнына қарамастан, ирониялы көрінді. Фильмде 2000-нан астам эпизодтық актерлер жұмыс істеді. Кішкентай локомотив депосы түсірушілер мен актерлерге теміржолдағы көрінестерді түсіруге және рельстерді қирату сияқты қалауынша әрекет етуге мүмкіндік берді. Көрісте қолданылған локомотив – Southern Railway 4501, ол Norfolk and Western No. 4501 ретінде қайта белгіленді. Фильм түсірілімі 1998 жылдың 30 сәуірінде аяқталды. Фильмнің жұлдызы Джейк Джилленхол түсірілім кезінде 17 жаста болды, бұл Гомер Хиккамның кейіпкерінің жасымен бірдей. 2014 жылғы сұхбатында Натали Кенердей Джилленхолдың әлі мектепте оқып, қадамы жоғары сыныптарда болғандықтан, түсірілім алаңында оқытылғанын еске алды. Metacritic 23 сыншының пікірлеріне негізделіп, фильмге 100 балдық шкала бойынша 71 бал берді, бұл «жалпы алғанда жағымды пікірлер» дегенді білдіреді. CinemaScore аудиториясы фильмге A-дан F-ға дейінгі шкала бойынша «A» бағасын берді. Көптеген сыншылар фильмді отбасылық құндылықтарға және шабыттандыратын аспектілерге, әсіресе басты кейіпкердің әкесімен қарым-қатынасына және актерлердің шеберлігіне назар аударғаны үшін жоғары бағалады. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үш жарымын беріп, «Фильм әкені жаман немесе тиран ретінде көрсетпейді. Ол ұлының ізімен жүруін қалайды және фильмнің ең жақсы тұсы – әкесіне құрметпен қарап, өз жолын табуында. Бұл фильмде терең құндылықтар бар» деді. Джеймс Уолл «The Christian Century» журналында фильмдегі әке мен бала арасындағы қарым-қатынасқа назар аударуды «кейде көруге ауыр екенін» айтты. «Ұлдары өздерінің жолымен кеткенде жеңімпаздар мен жеңілгендер болмайды. «Октябрь аспаны» жақсы ата-ана болуды көрсетпейді, керісінше, ата-аналар балаларының болашағын қалыптастыруда шектеулі көзқарасқа ие екенін, сондықтан бұл жұмысқа зор махаббат пен құдайдан келген көмек қажет екенін түсінуге көмектеседі». Entertainment Weekly және TV Guide фильмдегі Джейк Джилленхол мен Крис Купердің актерлік шеберлігі ең жарқын тұс екенін мәлімдеді. «The Christian Science Monitor» журналы кейбір көрермендердің «фильмдегі батыр Гомердің үлгісі Вернер фон Браунға табынуына күмән келтіруі мүмкін екенін, ол нацистік Германиядағы ертедегі мансабын еске алмай, американдық икона ретінде бейнеленгенін» атап өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Браун нацистік партияның және Allgemeine SS-тің мүшесі болды. Сонымен қатар, ол нацистік режим үшін жасаған баллистикалық қарулар концлагерь тұтқындарымен құрастырылды, олар адамдық емес жағдайларға тап болды және олардың көптегені қатыгез түрмеде қайтыс болды.
Many critics commended the movie for its focus on family values and inspirational aspects, particularly the main character's relationship with his father and the actors' performances. Roger Ebert, who gave the film three and a half stars out of four, recognized that the film "doesn't simplify the father into a bad guy or a tyrant. He understandably wants his son to follow in his footsteps, and one of the best elements of the movie is in breaking free, he is respecting his father. This movie has deep values." James Wall of The Christian Century described the film's concentration on the father son relationship as "at times painful to watch. There are no winners or losers when sons go their separate ways. October Sky does not illustrate good parenting; rather, it evokes the realization that since parents have only a limited vision of how to shape their children's future, the job requires a huge amount of love and a lot of divine assistance." Entertainment Weekly and TV Guide claimed that the movie's highlight was the acting of Jake Gyllenhaal and Chris Cooper. The Christian Science Monitor pointed out that some viewers may question "the movie's hero worshiping treatment of Homer's role model, Wernher von Braun, who's depicted as an all American icon with no acknowledgment of his earlier career in Nazi Germany." During World War II, Braun was a member of the Nazi party and the Allgemeine SS. In addition, the ballistic weapons that he developed for the Nazi regime were largely constructed by concentration camp prisoners who faced inhumane conditions, with many dying due to their brutal imprisonment.
Марапаттар
October Sky үш жүлде жеңіп алды, оның ішінде: 1999 жылы Аджиджик халықаралық кинофестивалінде Джо Джонстонға OCIC жүлдесі, 2000 жылы «Жылдың үздік отбасылық фильмі» номинациясында киносыншылар таңдауы жүлдесі және 1999 жылы көрнекті фильмдер санатында Humanitas жүлдесі.
Фильм мен кітап арасындағы айырмашылықтар
Фильм 1950 жылдардағы Аппалахияны бейнелеуі үшін мақталып, негізделген кітаптан бірнеше маңызды және ұсақ айырмашылықтарға қарамастан жоғары бағаланды. Басты кейіпкердің аты Гомер Хиккам; кітапта және шын өмірде оны "Сонни" деп атаған. Гомер Хиккамның әкесінің аты Джон емес еді. Бұл өзгеріс көрермендерді жаңылыстырмау мақсатында жасалды. Фильмде көрсетілген төрт емес, алты "ракета баласы" болды. Фильмдегі кейіпкерлердің кейбіреуі – нағыз балалардың бірігуінен жасалған. Олардың есімдері: Гомер Хиккам кіші, Квентин Уилсон, Джимми О'Делл Кэрролл, Рой Ли Кук, Билли Роуз және Шерман Сиерс. 1999 жылы Amazon компаниясының миллиардер негізін қалаушы Джефф Безос "Октябрь аспаны" фильмін көрді. Кейіннен ғылыми-фантастика жазушысы Нил Стивенсонмен әңгімелескенде Безос әрқашан ғарыш компаниясын құруды армандағанын айтты. Стивенсон оны осы іске кірісуге ынталандырды. Содан кейін Безос жеке әуе-ғарыш өндірісі және қызметтер компаниясы Blue Origin-ді құрды, ал Стивенсон компанияның алғашқы қызметкерлерінің бірі болды. "Ракета балалары" кітабының авторы Star Trek Enterprise эпизодының "Carbon Creek" бөлімі "Октябрь аспаны" негізінде жасалғанын мәлімдеді және эпизодта оқиғаға анық сілтемелер бар.