Кіріспе

Америкалық баскетболшы (1973 жылы туған)

Джелен Энтони Роуз (1973 жылдың 30 қаңтарында туған) – американдық спорт сарапшысы және бұрынғы кәсіби баскетболшы. Колледж кезінде ол Мичиган университетінің «Fab Five» құрамында (Крис Веббер, Джуван Говард, Джимми Кинг және Рей Джексонмен бірге) 1992 және 1993 жылғы NCAA ерлер баскетбол чемпионатының I дивизионына бірінші және екінші курста жеткен. Роуз Ұлттық баскетбол қауымдастығында (НБА) алты командада шағын шабуылшы ретінде ойнады, ең танымал Реджи Миллермен бірге «Индиана Пейсерс» командасында үш рет Шығыс конференциясының финалына шығып, 2000 жылғы НБА финалына жетті. Ол 2007 жылы карьерасындағы орташа көрсеткішін 14.3 ұпай, 3.8 нәтижелі пас және 3.5 допты қайтарумен аяқтады. Роуз ABC және ESPN телеарналарында спорт сарапшысы болды. Ол «NBA Countdown» және «Get Up!» бағдарламаларында сарапшы болып жұмыс істеді, сондай-ақ Дэвид Жакобимен бірге ESPN ток-шоуы «Джелен & Жакоби» шоуының жүргізушісі болды, ол 2022 жылдың соңына дейін жалғасты. Ол сонымен қатар Джелен Роуз Лидерлік академиясының негізін қалаушы және «Нью-Йорк Таймс» бестселлерінің авторы – «Адамдарға қалағандарын беру керек» кітабының және ESPN деректі фильмі «The Fab Five» фильмінің продюсері.

Ерте өмір

Розаның биологиялық әкесі Джимми Уокер НБА-да №1 жалпы драфт таңдауы болған және 1972 жылғы НБА All-Star ойынында Джерри Уэстпен бірге қорғау шебінде ойнады. Олар кейін бірнеше рет телефон арқылы сөйлескенмен, Роза әкесімен жеке кездеспеген. Уокер 2007 жылдың шілдесінде өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. Розаның анасы Жанна оған әкесі Джеймс пен ағасы Леонардтың есімдерінен құрастырылған есім берді. Розаның NCAA және НБА-дағы танымалдылығының арқасында Джелен есімі 1990-шы және 2000-шы жылдардың басында туған афроамерикандық ұлдар үшін ең танымал есімдердің біріне айналды. 2010-шы жылдары карьерасын бастаған көптеген танымал американдық спортшылар Розаның құрметіне Джелен деп аталды, олардың ішінде Джелен Хартс, Джелен Мейфилд, Джелен Грин, Джелен Саггс және Джейлен Уоддл бар. 2021 жылы НБА, НФЛ және Солтүстік Американың басқа да кәсіби спорт түрлеріндегі командаларда Жален есімінің әртүрлі нұсқаларын алып жүрген 32 ойыншы болды, ал тағы 80-і ерлер арасындағы колледж баскетболында ойнады.

Колледж мансабы

Детройттегі Southwestern High School-да болашақ НБА ойыншылары Вошон Ленард пен Говард Эйслимен бірге ойнаған жұлдыз ретінде, Роуз жоғары беделге ие болды және тіпті "Hoop Dreams" деректі фильміндегі жоғары мектептер арасындағы All-American лагерінде көрінеді. Роуз Мичиган университетіне түсті, онда "Wolverines" командасы 1992 және 1993 жылдары екі NCAA финалына жетіп, екі рет ұлттық біріншілік үшін күресті. Роуз 1991 жылы Стив Фишердің "Wolverines" командасының "Fab Five" деп аталған танымал рекрутингтік тобының құрамына кірді. Бірінші курста ол "Fab Five" командасының ең көп ұпай жинаған ойыншысы болды, ойын барысында орташа есеппен 17,6 ұпай алып, 597 ұпаймен мектептің бірінші курс студенттері арасындағы рекордты жаңартты. "Fab Five" тобының ең көп сөйлейтін мүшесі болғаннан басқа, Роуз олардың шабуылшысы және көшбасшысы болды. Ол NCAA титулын жеңіп алмаса да, 1700-нен астам ұпай, 400 доптама, 400 нәтижелі пас және 100 ұрлық жасады. 1 метр 83 см бойы бар және әмбебап қорғаушы ретінде ойнаған Роузды кейбір журналистер мектеп кезіндегі кумиры Мэджик Джонсонмен салыстыра бастады. Мичиган университетінің баскетбол ісі бойынша үлкен жюриге шақырылған ойыншылардың (Роберт Трейлор, Веббер, Роуз, Морис Тейлор және Луис Буллок) ішінде Роузға көп сомада ақша алғаны туралы айтылмады.

Денвер Наггетс (1994-1996)

Роуз 1994 жылғы НБА драфтында «Денвер Наггетс» командасымен 13-ші нөмірмен таңдалып алынды.

Индиана Пейсерс (1996-2002)

Денверде екі жыл ойнағаннан кейін Роуз Индиана Пейсерс клубына Реджи Уильямспен және болашақ бірінші раундтық драфт таңдауымен бірге, Марк Джексон, Рикки Пирс және 1-ші раундтық драфт таңдауының орнына ауыстырылды. Индианада жетістіктерге қол жеткізгеніне қарамастан, ол бастапқыда толыққанды қабылданыс таппады. Жатықтырушы Ларри Браунның шешімімен Роуз жиі DNPCD (Ойнамады – Жатықтырушының шешімі) тіркелді. Роуз сондай-ақ, өзінің екі нөмірлі қорғаушы және шағын шабуылшы ретінде пайдаланылуына қарсы жиі дауыс көтерді, оның басты тілегі – қорғаушы позициясы еді. Ларри Берд жаттықтырушылық міндетті қабылдағаннан кейін ғана Роуз өркендеп, шағын шабуылшы позициясында ең тиімді екенін түсінді. Индиана Пейсерс құрамында Роуз командаға 1996–97 жылғы апатты маусымнан кейін қайта тұруға көмектесті және үш рет қатарынан Шығыс конференциясының финалына өтті. 1999–2000 жылғы маусымда Роуз ойынға орташа есеппен 18.2 ұпай жинап, сегіз жылдан бері алғаш рет Реджи Миллерден өзге Пейсерс командасында ең көп ұпай жинаған ойыншы атанды. Осы жетістігінің арқасында ол НБА-ның ең жақсы жақсарған ойыншысы атағын жеңіп алды, бұл Пейсерс тарихындағы тұңғыш рет болды. 2000 жылғы НБА плей-оффында Роуз Индиананың Шығыс конференциясының жартылай финалындағы алғашқы ойында Филадельфия 76ers командасына қарсы 40 ұпай жинады. Бұл серияны жеңіп, командасын 2000 жылғы НБА финалына жеткізуге көмектескеннен кейін, Роуз алты ойындық серияда орташа есеппен 25 ұпай жинады, соның ішінде бесінші ойында 32 ұпай жинады. Дегенмен, Пейсерс серияны Лос-Анджелес Лейкерс клубына жоғалтты. Бұл плей-офф сериясы Роуздың екінші ойында Коби Брайанттың жерге қонған сәтінде оның аяғына қасақана тұяқтап, жарақат келтіруге тырысқанымен де есте қалды (кейін Роуз мұны қасақана жасағанын мойындады). Брайант Роуздың аяғына түскен жарақат салдарынан серияның үшінші ойынына қатыса алмады.

Торонто рапторлары (2003-2006 жылдар)

2003-04 маусымда 16 ойын өткізгеннен кейін Роуз «Торонто Рапторс» командасына, сондай-ақ күшті шабуылшы Дониелл Маршалл мен Лонни Бакстермен бірге сатылды.

Нью-Йорк Никс (2006)

2006 жылдың 3 ақпанында 2005-06 маусымның ортасында Роуз, бірінші раундтағы таңдау құқығымен және белгілі бір сомада ақшамен (шамамен 3 миллион доллар) «Нью-Йорк Никс» клубына Антонио Дэвис үшін ауыстырылды. Осы ауыстырудың себебі, көрінетіндей, еңбекақы төлеу шегін босату (Роуз жылына шамамен 16 миллион доллар табатын) және «Рапторс» клубына Крис Боштан ребоунд міндеттерін жеңілдететін тәжірибелі орталық ойыншыны алуға мүмкіндік беру болды. Роуздың «Рапторс» сапындағы соңғы ойыны және оның үлесі «Сакраменто Кингс» клубына қарсы өткен үй матчындағы жеңіс болды, онда ол қосымша уақытта жеңіс голын соқты.

Феникс Санс (2006-2007)

2006 жылдың 3 қарашасында Роуз "Санс" клубымен келісімге келетінін хабарлады. 7 қарашада Роуз "Феникс" клубымен бір жылға 1,5 миллион долларлық келісімшартқа қол қойғаны ресми түрде жарияланды.

Зейнеткерлік

Роуз 2007 жылы NBA-дан зейнетке шықты, оның мансабындағы орташа көрсеткіші ойын басына 14.3 ұпай, 3.8 нәтижелі пас және 3.5 допты қайтаруды құрады.

НБА-дан кейінгі мансап және телерадио хабарларын тарату

Роуз 2006 жылы TNT телеарнасында НБА плей-оффының жағажай сыршысы (sideline reporter) ретінде жұмыс істеді. 2007 жылы зейнетке шыққаннан бері Роуз ABC/ESPN телеарнасында жұмыс істейді, бастапқыда SportsCenter бағдарламасында сарапшы болып, ал 2012 жылы NBA Countdown бағдарламасының жүргізушілерінің бірі атанды. Роуз ESPN-нің Grantland жобасында да жұмыс істеген. Роуз Лос-Анджелесте орналасқан тәуелсіз менеджмент және өндіріс компаниясы Three Tier Entertainment-тің иесі. 2007 жылы құрылған Three Tier Entertainment теледидар және кино жобаларын дамытады, сондай-ақ режиссерлер, актерлер және сценарийшілер сияқты таланттарды басқарады. 2011 жылы ол ESPN-нің "The Fab Five" деректі фильмін жасады. Nielsen компаниясының мәліметінше, "Фаб Файв" 2,1 рейтинг алып, ESPN-нің ең жоғары рейтингті деректі фильміне айналды. Бұл деректі фильм тіпті баспасөз өкілдері, Мичиган Вулверинес баскетбол командасының ойыншылары және Дьюк Блю Девлз баскетбол командасының ойыншылары арасында пікір алмасуларға және дау-дамайларға әкелді. 2015 жылы Роуз өзінің жеке өмір тарихы туралы "Got to Give the People What They Want" атты кітабын жариялады. Бұл кітап New York Times бестселлері тізіміне еніп, 2016 жылғы Мичиганның ең танымал кітаптарының тізіміне де қосылды. 2022 жылдың соңына дейін ол Дэвид Жакобимен бірге ESPN радиосындағы Jalen & Jacoby атты ұлттық американдық спорттық радиошоуын жүргізді. 2018 жылдың сәуірінен бастап Роуз ESPN телеарнасының үш сағаттық таңғы спорттық ток-шоуы Get Up! бағдарламасында қонақ сарапшы ретінде талқылауға қатысты. Роуз New York Post газетімен көп платформалық серіктестікке ие, онда ол "Renaissance Man" деген атпен подкаст пен апталық бағана жазады. Роуз 2023 жылдың 30 маусымында телеарнаның шығындарын қысқарту шаралары аясында ESPN-нен жұмыстан босатылды.

Ойыншы профилі

Сол қолымен ойнайтын Роуз шабуылда оңай және жан-жақты ойыншы ретінде танымал болды, әсіресе периметрден немесе қорғаныстан ұпай жинауға ерекше қабілетті еді. Роуз мансабында үш түрлі позицияда ойнады. Ол мансабын «Денвер Наггетс» командасының ұйымдастырушысы ретінде бастады, кейін «Индиана Пейсерс» командасының қорғаушысы/шабуылшысы болды. Содан кейін ол қысқа мерзімге «Торонто Рапторс» командасында ұйымдастырушы позициясына оралды. Дегенмен, мансабында ол шабуылшы немесе әмбебап ойыншы ретінде тиімдірек болды. Роуз, әсіресе бойына қарай, жақсы пас беруші еді, және «Индиана» оны жиі алға жылдамдатушы ретінде пайдаланды. Қорғаныспен әйгілі болмаса да, Роуздың ең жарқын сәті 1997–1998 маусымында болды, ол Шығыс конференциясының финалында Майкл Джорданды ұстап, қорғаныс шеберіне айналды, бірақ «Буллз» жеті ойыннан кейін жеңіске жетті. Роуз кейде команданың көшбасшысы ретінде қарастырылды, әсіресе бас жаттықтырушы Ларри Бёрд тұсында, бірақ ол 2000–2001 маусымы алдында Томас бұрынғы «Fab Five» командасының мүшесі Джимми Кингті тізімнен шығарғаннан кейін, сол кездегі жаттықтырушы Исаиа Томаспен келіспегендіктен «Пейсерс» командасының ауыспалы бөлмесінде бұзғыш күш болды. «Торонтода» жүргенде Роуз 2005–06 маусымының басында жаңадан келген Джой Грэмнің пайдасына күресіп жатқан Джейленді орындыққа отырғызған Сэм Митчеллмен жиі қақтығысты. Келесі айларда Роуз ойыншының тиімділік рейтингін үштен астам ұпайға (13,7-ге дейін) арттырды, орташа есеппен ойынға 12,1 ұпай, 2,5 нәтижелі пас және 2,8 допты қайтару. Дегенмен, ол алаңнан 40,4% және үш ұпайлық сызықтан 27% (соның ішінде 51,4% нақты ату пайызы) 46 ойында атып, көзге түсті. 2003 жылы Роуз Кәсіби баскетбол жазушылары қауымдастығының Magic Johnson сыйлығымен марапатталды. Джейлен 2013 жылы Детройт жоғары мектебінің Даңқ залына, ал 2017 жылы Мичиган баскетбол Даңқ залына енгізілді. 2019 жылы Роуз өзінің туған қаласы Детройттегі Америка баскетбол Даңқ залына енгізілді.

Қайырымдылық

2000 жылы Роуз Жален Роуз қоры/қайырымдылық қорын құрды. Ол, бірегей бағдарламаларды әзірлеу және білікті коммерциялық емес ұйымдарға гранттарды бөлу арқылы, мүмкіндігі шектеулі жастар үшін өмірді өзгертетін жағдайлар жасау мақсатында құрылды. Гранттар білім беру және спорт саласына бағытталған, сондай-ақ Джеленнің туған қаласы Детройт және басқа да мұқтаж аймақтарда таралды. Роуз 2011 жылы Jalen Rose Leadership Academy (JRLA) академиясын құрды. Академия – ашық тіркелуге, оқу ақысыз, мемлекеттік жарғылық орта мектеп, ол Детройттің солтүстік-батыс жағында орналасқан. Академияда 400-ден астам 9-12 сынып аралығындағы оқушылар білім алады және 2015 жылдың маусым айында тұңғыш түлектер класын бітірді – академияның барлық түлектері жоғары оқу орнына, кәсіптік-техникалық училищенің немесе әскери қызметке қабылданды. Миссиясы – жоғары үлгерімді орта мектепте басшылыққа бағытталған тәжірибе беру, арқылы Детройт аймағындағы жастарды колледжді бітіруге және өмірде сәттілікке жетуге қажетті деңгейде білім алуға шақыру. Роуз директорлар кеңесінің төрағасы болып қызмет етеді. "Детройт Ньюс" Роузды Мичиганның жыл азаматы сыйлығымен марапаттады, оның Мичиган және аймақтық дамуға қосқан үлесі, батылдығы және қайырымдылығы үшін. 2016 жылы ол азаматтық және адам құқықтарына қосқан үлесі үшін, сондай-ақ спорттағы мансабы арқылы болашақ көшбасшылардың негізін қалауы үшін 11-ші жылдық Ұлттық азаматтық құқық мұражайының спорттық жетістіктері сыйлығына ие болды. Роуз бұл сыйлықты мүмкіндігі шектеулі жастарға жаңа мүмкіндіктер ашатын Жален Роуз қорын құрғаны үшін алды. Сонымен қатар, Найсмит мемориалдық баскетбол даңқы залы Роузға 2016 жылғы Мэнни Джексон – Баскетболдың адамдық рухы сыйлығын табыс етті.

Жеке өмір

2005 жылы Роуз Мэриленд университетінің колледжінде менеджмент саласындағы ғылым бакалаврын алды. Ол өзінің альма-матері – Мичиган университетінің белсенді қолдаушысы болып қала береді және 2006 жылы NIT Final Four кезінде бұрынғы «Вольверин» ойыншысы Морис Тейлормен бірге олардың ерлер баскетбол командасын жақтады. Ол сондай-ақ 2013 жылы Атланта, Джорджияда Мичиган университетінің NCAA ұлттық чемпионатының финалында болды. 2011 жылы Роуз мас күйде автокөлік басқарғаны үшін тұтқындалып, кінәсін мойындады және Мичиган штатының Батыс Блумфилд қаласында түрмеде жазасын өтеді. 2018 жылдың шілдесінде Роуз ESPN арнасының белгілі тұлғасы Молли Керимге жекелеген салтанатта тұңғыш рет үйленді. 2021 жылы ол Керимнен ажырасуға өтініш берді. Олардың некесі оның Коннектикут штатына көшуінен кейін бұзылғанын мәлімдеді.