Кіріспе

Мариана аралдарының қорғаныш рухтары Таотао Мона, сонымен қатар таотаомона немесе таотаомона (Chamoru taotao, "адам/адамдар" және мо’на "алдында", шамамен аударғанда "тарихқа дейінгі халық" немесе "көне халық") деп те жазылады. Олар Микронезиядағы Лута, Сайпан, Тиниан және Гуамды қамтитын Мариана аралдарының таулары мен жабайы жерлерін қорғайтын ежелгі алып тұрғындардың рухтары саналады. Таотао Монаға сенім осы аралдардың барлығында кездеседі.

Академиялық есептер

Гуамды 17-18 ғасырларда испандықтар жаулап алғаннан кейін, жергілікті шаморро тайпаларының ежелгі өмір салты жойылды, сонымен қатар ата-бабаларды құрметтеу дәстүрі де тоқтатылды. Шаморролар туралы алғашқы испандық жазбаларда Таотао Мона туралы ешқандай айтылмаған. Сондықтан Таотао Мона тұжырымы испандықтар билігі кезінде пайда болған секілді, және оны "өзінің өткен ата-бабаларының естелігіне жүгініп, мақтаныш пен көңіл тыныштығын іздеген" шаморролар жасаған. Қазіргі заманғы Таотао Мона туралы әңгімелер көбінесе Пунтан мен Фууна құдайларының жаратылыс мифі немесе басшы Гадаодың үш күшті ісі сияқты, испандықтар келгенге дейінгі шаморро тайпаларының күрделі мифтерінен гөрі, Таотао Монаның әдемі емес немесе қатыгез екендігі туралы қарапайым сенімдерге толы.

Таотао монасының мінез-құлқы

Қазіргі заманға қарамастан, чаморролардың көпшілігінде Таотао Монаға деген құрмет сақталады. Олардың ренжігеніне сенетін болса, ол белгілі бір жерде немесе белгілі бір адамға жаман ықпал етуі мүмкін. Таотао Мона аралдың кез келген усақ-түйек табиғи жерінде, әсіресе аралдың оңтүстігінде мекендейді деп есептеледі. Жергілікті тұрғындар мен «дәстүрлі» чаморролар орманға кірмес бұрын немесе одан жеміс немесе ағаш алмас бұрын Таотао Монадан рұқсат алу керектігін айтады. Тағы бір берік сенім – жүкті әйелдерді ұнатпайды. Жүкті чаморро әйелдеріне көбінесе иіссуды иісін жасыруға, күйеуінің киімін киюге және түнде үйде болуға кеңес береді, сонда Таотао Мона жақындамайды. Кейбір Таотао Моналар жерлерін құрметтемеген жағдайда бассыз және қатыгез болып сипатталса, ал кейбіреулері жергілікті сиқыршыларға, суруханаларға немесе суруханустарға көмектесетін мейірімді рухтар деп есептеледі. Таотао Моналар қысқа мерзімге балаларды шағуға, көк дақтар қалдыруға, дауыстарды еліктеуге және балаларды ұрлап әкетуге бейім. Сонымен қатар, адамдар Таотао Монаның өте ұнаған адамдарға жабысып, оларды ауруға шалдықтыратынын айтады, және тек суруханаға бару ғана рухты қууға көмектеседі. Таотао Мона Syfy телеарнасының «Destination Truth» бағдарламасының «Guam Zombies» атты бөлімінде зерттелді, онда олар (бұрыс) зомбилерге ұқсас деп көрсетілді; алайда, Таотао Мона зомби емес, баньяндардың ішінде өмір сүретін ата-бабалардың рухтары. Ағаштардың өзінде әр түн сайын бағытын өзгертетін қозғалмалы тамырлар бар деп есептеледі.