Кіріспе

Данияның интернет елдік кодтық жоғарғы деңгейлі домені – dk. dk – Данияның елдік кодтық жоғарғы деңгейлі домені (ccTLD). dk жоғарғы деңгейлі доменді бақылауды Punktum dk ғана жүзеге асырады. Кез келген жаңа dk домендік атауға өтініш беру үшін мақұлданған тіркеуші арқылы жүгіну қажет. Домендік атауды тіркеуге ниеттенген адам тіркеушіден домендік атауын басқаруды сұрай алады немесе оны тікелей Punktum dk басқаруына тапсыра алады. Сондай-ақ, æ, ø, å, ö, ä, ü, é және ẞ әріптері бар домендік атауларды тіркеуге де рұқсат етіледі.

Тарих

Dk елдік кодтық жоғарғы деңгейдегі домен 1987 жылғы 14 шілдеде Стэнфорд зерттеу институтының (SRI NIC) ARPA желілік ақпараттық орталығында құрылды. Даниялық UNIX пайдаланушылар тобы (DKUUG) Datalogisk Institut, Københavns Universitet (DIKU) DKnet желісінде dk доменін басқаруды алды, ол DIKU және Данияның басқа да аймақтарында қолданылатын UUCP желісінің ресми емес атауы еді. DKnet атауы кем дегенде 1985 жылдан бері қолданылып келеді. 1988 жылдың ортасында DKnet 1987 жылдың соңында құрылған, қазіргі forskningsnettet деп белгілі, UNI C басқаратын және күтіп ұстайтын, мемлекеттік қолдауға ие зерттеу желісі DENet-ке қосылды. 1987 жылдың қараша айында DKUUG сол кезде Данияда жұмыс істеген үш желінің үйлестірушілерімен – ұлттық тәжірибелік X.400 желісі (Британдық Колумбия университетінен EAN), EARN және DECnet – dk доменіне қатысты «navneaftalen» деп аталатын келісімге келді. Олар оны пайдаланушылардан жасырып, олардың қай желіге қосылғанын білдіртпеуге, uucp сияқты жалған домендерді немесе gov сияқты екінші деңгейлі домендерді пайдалануды тоқтатуға келісті. Осылайша, осы практика сол кезден бері сақталып келеді және басқа елдерде де қолданылады. 1992 жылдың басында UNI C DENet арқылы (DENET – «Дания білім беру желісі» деген сөздің аббревиатурасы) Даниядағы барлық университеттерге қызмет көрсетті, ал DIKU-ға DKnet енді қажет болмады. Сөйтіп DKUUG DKnet желісімен бірге Symbion Science Park-қа көшіп, өздерінің халықаралық байланыс желілерін алды және оларды компанияларға жалға берді, ал жеке тұтынушыларға модемдік қосылымдар ұсынды. Өсіп келе жатқан бизнес ұйымның қаржылық жағдайын басып озды, нәтижесінде жеке компания құру қажет болды. 1993 жылы DKnet ApS, Данияның алғашқы толыққанды интернет-провайдері (ISP), жауапкершілігі шектеулі компания (ApS) ретінде тіркелді. 1996 жылы Дания ғылыми-зерттеу желісі құрылғаннан кейін «DENet» атауы желінің коммерциялық бөлімі үшін қолданыла бастады және «Dansk Erhvervs Net», яғни Дания бизнес желісі деген сөздің аббревиатурасы болып өзгерді.

Tele Danmark компаниясының жалға алуы

1996 жылдың 15 ақпанында DKnet ApS, соның ішінде dk доменін басқару құқығы, DKUUG компаниясымен 20 миллион DKK бағасына Tele Danmark (қазіргі TDC) компаниясына сатылды. Коммерциялық провайдер (DKnet A/S, қазір акционерлік қоғам) және dk доменін басқаруды (Punktum dk) бақылайтын Tele Denmark компаниясының мүдделер қақтығысы мүмкіндігін ескере отырып, TeliaSonera, Global One, Deutsche Telekom, IBM сияқты барлығы 28 телекоммуникациялық және интернет компаниясы сатудан бес күн кейін Punktum dk функциясын бақылауға жиналды. Tele Danmark бастапқыда бас тартты, содан кейін бұл компаниялар бірлесіп Foreningen af Internetleverandører (FIL) ұйымын құрды және Tele Danmark компаниясының монополиялық әрекеттеріне қарсы IANA-ға тікелей жүгінуге дайын екенін мәлімдеді. Tele Denmark келісімге келді, ал FIL IANA тіркеген dk доменінің уәкілетті органы болды, ал DKnet A/S номиналды және практикалық басқару жауапкершілігін сақтап қалды. 1996 жылдың маусым айында олар dk доменіне қатысты тәжірибе және ережелер туралы бір жылдық шартқа қол қойды, ол кейін тағы бір жылға жаңартылды.

.dk доменінің жарысы

1997 жылдың 15 қаңтарында сағат 15:00-де FIL dk домендік атауын тіркеу шектеулерін жеңілдетті. Бұрын тіркеу үшін негізді себеп қажет болса, енді барлық шектеулер алынып тасталды, бұл dk домендік атауларына бұрын-соңды болмаған сұраныс тудырды. 1996 жылдың соңына дейін 6500 ғана dk домені тіркелген болса, 1997 жылдың 1 ақпанына қарай бұл көрсеткіш екі еседен асып, 1997 жылдың соңында 41000-ға жетті. Бұл өз кезегінде 2000-шы жылдарға дейін созылған бірқатар заңдық шараларға әкелді. Олар тек FIL мүшелеріне ғана емес, сонымен қатар "жақсы" домендік атауларды көптеп, жылдам тіркеу үшін ішкі ақпаратты пайдаланғаны үшін айыпталған адамдарға, және кибер-квотинг жасады деген айып тағылған тұлғаларға қарсы бағытталды. 1997 жылдың желтоқсанында Tele Danmark 1998 жылдың басынан бастап Punktum dk арқылы тіркелген әрбір домендік атау үшін жылдық төлемді (ҚҚС-сыз 340 DKK) қабылдай бастайтынын хабарлады. Бұл FIL мүшелерінің арасында алаңдаушылық тудырды, себебі оларға бұл туралы ешқандай ақпарат берілмеген еді. Punktum dk-нің шығындарын жабу үшін қандай да бір төлем туралы сөз болғанымен, оның нақты бюджетіне ешқандай тексеру жүргізілмеді, өйткені ол қаржылық жағынан Tele Danmark-тың бір бөлігіне жақын еді. Сондықтан FIL мүшелері бұл биліктің теріс пайдаланылуы және коммерциялық емес Punktum dk ұйымы арқылы табыс табу деп қарады. Кейіннен FIL директорлар кеңесінің (кейіннен қызметтен босатылған) Tele Danmark-қа өз мүшелерімен кеңеспей, қалаған бағаны белгілеу құқығын бергені белгілі болды. Осының салдарынан 1998 жылдың наурыз айында Tele Danmark DKnet A/S-тің коммерциялық бөлімдері Tele Denmark Internet-ке көшірілетінін, ал DKnet A/S-тің жалғыз қалған активі – Punktum dk "Punktum dk A/S" деп қайта аталды және сатылымға қойылды. Tele Danmark телекоммуникация және интернет компанияларынан өзге де кеңірек форум немесе топты (FIL сияқты) құрып, оны сатып алуға шақырды, себебі Интернет қазірге дейін кең таралған. Бұл FIL мүшелерінің арасында тағы да наразылық тудырды, олар Tele Denmark-тің өзіне тиесілі емес нәрсені сатуға құқығы жоқ екенін мәлімдеді.

DIFO-ның міндетін атқаруы

1998 жылдың қазан айында FIL компаниясы Tele Danmark компаниясына 1996 жылдың маусым айында қол қойылған, ал 1997 жылы жаңарып тұрған келісімшартты және келісімді тоқтату туралы хат жіберді. Хатта FIL компаниясы Punktum dk жұмысын өздері жүргізуге ниеттенгендігі де көрсетілді. Tele Danmark FIL-дің мұндай мүмкіндігіне күмәнданды. 1998 жылдың қараша айында FIL, Дания Ғылым, технология және инновация министрлігінің шақыруымен, "ID MoU" ("Internet Danmark Memorandum of Understanding") тақырыбымен Дания интернет кеңістігінің барлық қатысушыларын – компанияларды және пайдаланушыларды біріктіретін кездесу ұйымдастырды, мақсаты dk доменін басқару бойынша ұзақ мерзімді келісімге қол жеткізу болатын. "ID MoU" нәтижесінде 1999 жылдың 1 шілдесінде бірнеше мекеме мен ұйым "Dansk INTERNET Forum" (DIFO) атты өзін-өзі басқаратын ұйым құрды, ол сыртқы инвестициялардың көмегімен 1999 жылдың желтоқсан айында "Punktum dk A/S" компаниясын сатып алды.

IPv6 желісі

Punktum dk 2008 жылдың 4 сәуірінен бастап екінші деңгейлі домендер үшін IPv6 байланыс жазбаларын ұсынады, сол кезде алғашқы DNS провайдері TLD-ге IPv6 байланыс жазбаларын қосты. IPv6 бірнеше жыл бұрын TLD атау серверлерінің тасымалдау қабатында қосылған болатын. Дүниежүзілік IPv6 күніне бірнеше күн қалғанда Punktum dk өзінің және иесі DIFO-ның веб-серверлері үшін DNS-ке IPv6 адресін қосты.

DNSSEC

2010 жылдың шілде айының ортасында DNS түбір аймағына қол қойылғаннан кейін, DK аймағы 2010 жылдың 23 шілдесінде NSEC3 қолданылып ресми түрде қол қойылды, ал түбір аймағы 2010 жылдың 26 шілдесінде тиісті DS жазбасын қосу үшін жаңартылды. 2010 жылдың 1 тамызынан бастап клиенттердің DS жазбалары DK аймағына енгізілді.

Екінші деңгейдегі домендер

Жалпы алғанда, көптеген компаниялар мен адамдар өздері қалаған домендік атауды екінші деңгейде тіркейді, мысалы, company.dk және lastname.dk.

Үшінші деңгейдегі домендер

Үшінші деңгейдегі домендер екінші деңгейдегі домен иелерімен беріледі. Тіркеуші com, dk сияқты үшінші тараптарға арналған жалпы екінші деңгейдегі домендерді іске қоспайды, ұсынбайды және мақұлдамайды, және олар көбінесе қолданылмайды.

Ең ескі .dk домендері

Пунктум dk дерекқорында әлі тіркелген ең көне dk домендері – dkuug.dk, diku.dk, bk.dk, ibt.dk, ifad.dk, lego.dk, mainz.dk және nordita.dk домендері. Бұл домендердің барлығы 1987 жылы dk домені тіркелген кезде тіркелген. dk доменін тіркеумен бірге uucp және dk атауларын қолданатын екі атау жүйесі енгізілді. Осы домендердің ішінде diku.dk және ibt.dk ең көне атаулар деп айтуға болады, себебі олар 1983 жылдың 2 қаңтарында басталган Данияның UUCP желісіндегі бастапқы атаулар болды.

Жаңа атауы

2023 жылдың сәуірінде DK Hostmaster өз атын Punktum dk деп өзгертті.