Кіріспе

Уэльстік әнші және саясаткер, Нью-Йорк қаласының полиция комиссары Льюис Эдвард Валентин М. А. (1 маусым 1893 – наурыз 1986) – Уэльстің саясаткері, баптист пасторы, жазушы, редактор және уэльс тілінің жақтаушысы. Ол Уэльстің «Plaid Cymru» саяси партиясының тұңғыш басшысы болды.

Ерте өмір

Валентин Лланддуласта, Конвиде, әк тасты кенші Самуэль Валентин мен оның әйелі Мэридің ұлы болып дүниеге келді. Ол Бангордағы Солтүстік Уэльс университетінде баптист шіркеуіне рухани қызметкер болу үшін оқуға түсті, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс оның оқуын үзіліске келтірді.

Plaid Cymru-ның негізін қалау

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы тәжірибесі және Ирландияның тәуелсіздігіне деген ықыласы оны Уэльстің ұлтшылдығына бастады. 1925 жылы ол Гвинедтің Пвлхелли қаласында өткен Ұлттық Эстеддфод жиынында Сондерс Льюис, Х.Р. Джонс және басқалармен кездесті, мақсаты – Уэльс партиясын құру. "Уэльстік партия" қажеттілігі туралы әңгімелер 19 ғасырдан бері айтылып келген. 1922 жылға дейінгі буын "Уэльс ұлтының конституциялық мойындалуының айқын өсуімен" еректелді, деп жазды тарихшы доктор Джон Дэвис. 1924 жылға қарай Уэльсте "өз ұлтын Уэльс саясатының орталық назарына қоюға құштар" адамдар пайда болды. Осы мақсатта партиялық істер Уэльс тілінде жүргізілетіні және мүшелер басқа британдық партиялармен барлық байланысты үзуге келісті. Бұл көрсеткіш 1891 жылғы санақта тіркелген 1,5 миллион халқының 54,4% Уэльс тілінде сөйлейтін деңгейден төмендеді. Осы шарттарға сәйкес Льюис "бұрынғыдай партияаралық конференциялармен, Вестминстерге құштарлықпен және Уэльс тіліне бағынышты жағдайды қабылдауға дайындықпен сипатталатын 'Уэльстік ұлтшылдықты' айыптады", - деп жазды доктор Дэвис.

Тән йн Льен 1936 жыл

Уэльстік ұлтшылдық 1936 жылы Ұлыбритания үкіметі Гвинедтің Ллиен түбегіндегі Пеннибертте Корольдік әуе күштерінің оқу лагерін құруға шешім қабылдағанда жанданды. "Tân yn Llŷn" (Ллиендегі өрт) деп белгілі наразылық оқиғалары Plaid Genedlaethol Cymru партиясын қалыптастыруға көмектесті. Ұлыбритания үкіметі Ллиенді жаңа бомбалау мектебінің орны ретінде таңдады, себебі Нортумберленд және Дорсеттегі ұқсас орындарда наразылықтар болған. Алайда, премьер-министр Стэнли Болдуин Уэльсте "бомбалау мектебін" салуға қарсы аргументтерді тыңдаудан бас тартты, тіпті жарты миллион уэльстік наразылық білдірген делегация келгеніне қарамастан. Бұл, Ұлыбритания үкіметінің Уэльсті соғысқа тарту шешіміне қарсылықты күшейтті. Льюис және басқа партия мүшелері уэльс ұлтына деген адалдықты "британ мемлекетіне деген адалдықтан" жоғары қоюға тырысты. Льюис: "Уэльс ұлтының бар екендігінің жалғыз дәлелі – оның бар екеніне сеніп әрекет ететін адамдардың болуы". Дегенмен, ар-ождан негізінде босатылу мәртебесін алған партия мүшелерінің көпшілігі саяси ұстанымдарға емес, моральдық және діни сенімдеріне байланысты осылай істеді. Олардың көпшілігі әскери қызметтен босатылды. Партияның 24 мүшесі тек саяси себептермен босатылуға өтініш берді, олардың 12-сі түрмеге қамалды. Льюис үшін наразылық білдіргендер Уэльстің ассимиляциялануына "ең қиын жағдайларда да қарсы тұрғанын" көрсетті.

Пастор, автор және редактор

Ол Солтүал Уэльсте пастор болып қызмет етті және 1951 жылдан 1975 жылға дейін баптистердің "Серен Гомер" тоқсандық журналын басқарды. Соғыстағы тәжірибесі туралы "Дейджур милвр" ("Әскер күнделігі") атты еңбегін 1988 жылы жазды. Валентин "Гведи дрос Вель" ("Уэльс үшін дұға") әнұранының авторы ретінде де белгілі, ол көбінесе Жан Сибелиустің "Финляндия" әнұранының әуенімен орындалады. Кейбір адамдар бұл әнді Уэльстің екінші ұлттық әнұраны деп санайды, оны Дәффит Иван жаздырып, кеңінен таратты. Лланддунода баптист пасторы қызмет еткен кезінде ол 1936 жылы "Gwasg Ilston" баспасында жарық көрген "Detholiad o'r Salmau" ("Забурлар таңдамасы") атты Забурлар жинағын аударды.