Кіріспе

Италиялық бір күндік монументтік велосипед жарысы Giro di Lombardia, ресми түрде Il Lombardia, Италияның Ломбардия аймағында өтетін велосипед жарысы. Бұл дәстүрлі түрде маусымның бес "Ескерткіш" жарысының соңғысы болып саналады, велосипед спортындағы ең беделді бір күндік жарыстардың бірі және UCI World Tour күнтізбесіндегі соңғы жарыстардың бірі. "Өлі жапырақтар классикасы" (Classica delle foglie morte) деген лақап атымен белгілі, бұл велосипед спортындағы ең маңызды күзгі классика. Жарыстың ең танымал көтерілісі – финалдағы Мадонна дель Жизалло. Алғашқы жарыс 1905 жылы өткізілді. Құрылғаннан бері Giro di Lombardia велосипед спортындағы үздіксіз өткізілген классикалық жарыс болып табылады; 1943 және 1944 жылғы жарыстар соғыс жағдайына байланысты тоқтатылды. Италиялық Фаусто Коппи бес рет рекордтық жеңіс одіс. Жарыстың қиын жолы болғандықтан, бұл жарыс таушыларға арналған классика болып саналады, ол күшті төмен түсу дағдыларымен және күшті спринттік аяқталумен ерекшеленеді.

Милан

Ломбардия туры журналист Тулло Морганнидің идеясымен құрылған. Моргагни Миландық велошабандоз Пьерьино Альбиниге Италия Королі кубогындағы Джованни Куниолодан жеңілгені үшін кек алу мүмкіндігін беруді қалаған. Оның газеті «la Gazzetta dello Sport» 1905 жылғы 12 қарашада «Милано–Милано» деп аталған жаңа жарысты «қайта кездесу» ретінде ұйымдастырды. Жарыс трасса бойында көптеген көрермендерді тартты және сол кездегі велоспорт жұлдыздарының бірі Джованни Гербидің жеңісімен Миланда аяқталды. Герби Джованни Россиньоли мен Луиджи Ганнадан 40 минут бұрын жарысты жеңіп алды. Жарыс көп ұзамай Италия мен Еуропа велоспорт маусымының соңғы жарысы ретінде бекітілді. 1907 жылы ол «Ломбардия айналымы» деп аталды. Бастапқы жылдардан кейін жарыста француз Анри Пелиссиер және жергілікті батырлар Гаэтано Беллони мен Костанте Жирарденго кезекпен жеңіске жетіп, әрқайсысы жарысты үш рет жеңіп алды.

Чемпиондар жарысы

1930 жылдан 1950 жылға дейін итальяндық велосипед спортының иконалары Альфредо Бинда, Джинно Бартали және Фаусто Коппи жарыстың басты кейіпкерлері болды және өздерінің ерліктерімен жарысты мәңгілікке қалдырды. Коппи жарыста 5 рет (оның ішінде 4 рет қатарынан) жеңіске жетті, ал Бинда 4 рет жеңімпаз атанды. Коппи әрбір жеңісін жеке аяқтады, Мадонна дель Жизаллода сәтті шабуылдау стратегиясын қолданды және Миланға финиш сызығына дейін көшбасшылығын сақтап қалды. Джинно Бартали 9 рет үздік үштікке кірді (3 жеңіс, 4 екінші орын және 2 үшінші орын). 1956 жылғы жарыс ерекше қызығушылық тудырды. Финиш сызығына 60 шақырым қалып, Фаусто Коппи алтыншы жеңісін іздеп, топтан бөлініп кетті. Италиялық Fiorenzo Magni бұл топқа қосыла алмады, ол артқа қалып бара жатқанда, Коппидің сүйіктісі Джулия Очини отырған көлік оны басып өтті. Екеуінің арақатынасы жақсы болмады, көлігі өтіп бара жатқанда Магни оның оған тіке қарап тұрғанын көрді. Ашуға булыққан Магни оқшауланған топты жалғыз өзі қуып, соңғы шақырымдарда жетекшілерге жете алды. Ол мен Коппи ашық пікірталас жүргізді, ал Андре Дарригаде олардың шешімсіздігін сезіп, жеңіске жету үшін шабуыл жасады, Коппи мен Магниді екінші және үшінші орындарға ықтырды. 1961 жылы Ломбардия турының финиші Миланнан Комоға көшірілді, бұл жарыстың мәнін түбірінен өзгертті. Миланға финиш сызығына дейінгі бұрынғы тегіс жол, соңғы көтерілістен кейін 6 шақырымда Комо көлінің жанындағы әсем финишпен ауыстырылды. Миланға кейде финиш қайтарылса да, жарыс таулы ландшафттағы бірнеше қиын көтерілістермен сипатталатын жаңа мінезге ие болды. Жылдар бойы жарыста негізінен итальяндық велошабандылар жеңіске жетті. Француз Анри Пелиссиер мен ирландиялық Шон Келли ғана бұл жарысты үш рет жеңген итальяндық емес велошабандылар болды. Велоспорт шебері Эдди Меркс 1971 жылдан 1973 жылға дейін үш рет қатарынан жеңіске жетті, бірақ оның соңғы жеңісі допинг сынағының оң нәтижесінен кейін алынып тасталды және екінші орын алған Феличе Гимондиге берілді. 1974 жылғы жарыс тағы бір есте қаларлық оқиғаға толы болды. Эдди Меркс кек алуды қалады, бірақ бельгиялық Роджер Де Влеминк жарыстың басында шабуыл жасап, Меркске командасын қуып жетуге мәжбүр етті. Де Влеминк жалғыз жүруге ниеттенбегендіктен, тоқтады және топқа өту үшін бұтаның артына жасырынды. Ол қайтадан топтың алдына шығып, аң-таң болған Меркстен кімді қуып жатқандарын сұрады. Де Влеминк Меркстен бұрын жарысты жеңіп алды.

Күзгі классикалық

Шамамен 70 жыл бойы Италияда бұл жарыс «il Mondiale d'Autunno» («Күзгі әлем чемпионаты») деп аталды, себебі нағыз Әлем чемпионаты жаздың соңында өткізілетін. 1995 жылы UCI халықаралық велосипедтік күнтізбесіне революция жасап, Әлем чемпионатын тамыздан қазанға, Ломбардия турына бір апта бұрын жылжытқанда бұл ерекше рөлінен айырылды. 1988 жылдан 2004 жылға дейін Ломбардия туры UCI Жолдық Әлем кубогының соңғы кезеңі болып, осы жарыста шешуші рөл атқарды. 1997 жылы Микеле Бартоли 1997 жылғы Әлем кубогының жеңімпазы болу үшін жарыста Рольф Сёренсеннен озып келуі керек еді. Ол 30 шақырым бойы төрт адамнан тұратын топтан бөлініп жеке жұмыс істеді, осылай спринтте жеңіске жету мүмкіндігінен бас тартты. Бұл жарысты француз Лоран Жалабер жеңіп алды, Бартоли төртінші орынға ие болып, Әлем кубогын жеңіп алды. Жарыс Франциядағы Париж-Турс жарысымен бірге ең маңызды Күзгі Классикаға айналды, оны көбінесе спринтерлер немесе қашқындар жеңіп алатын. Алайда, 21-ші ғасырдың басында Париж-Турс жарысы Дүниежүзілік тур жарысы мәртебесінен айырылды, ал Ломбардия туры күздегі жалғыз маңызды Классика, жылдың соңғы бөлігіндегі жалғыз Монумент атанды. Дамиано Кунего үш рет жеңіске ие болып Ломбардияның мықтысы атанды. 2006 жылы жарыс 100-ші мерейтойын атап өтті, осы жарысты Паоло Беттини жеңіп алды, ол Әлем чемпионы болғаннан кейін бір апта өткен соң осы жетістікке қол жеткізді. Бұл жарыс Беттинидің інісі жарысқа бес күн бұрын автокөлік апатында қаза болғандықтан, оның үшін ерекше эмоционалды болды, және итальяндық жүргізуші финиш сызығын кесіп өткенде эмоцияға берілді. Беттини бір жылдың басында Әлем чемпионы атанғаннан кейін Ломбардия турын жеңген жеті жүргізушінің бірі. Қалған алтысы – Альфредо Бинда, Том Симпсон, Эдди Меркс, Феличе Гимонди, Джузеппе Саронни және Оскар Каменцинд. 2012 жылдан бері Әлем чемпионаты мен Ломбардия туры күнтізбеде жаңа, ертерек қыркүйек айының соңында өтеді, ал жарыстың атауы ресми түрде Il Lombardia деп өзгертілді. Бұл Монумент жарысының тамаша қайта жандануының бастауы болды. Ломбардия туры қазіргі таңда жүргізушілер үшін Әлем чемпионатындағы жеңілісті ұмыту немесе «Күзгі қос жеңіске» қол жеткізу үшін ең бағалы классикалық жарысқа айналды. Соңғы жылдары Филипп Жильбер, Хоаким Родригес және Винченцо Нибали жарыста екі рет жеңіске ие болды.

Бағыт

Велосипед спорсының көптеген классикалық жарыстарындағыдай, бұл маршрут та жылдар бойы өзгеріп дамыды, ал Ломбардия туры басқа велосипедтік монументтерге қарағанда көптеген өзгерістерге ұшырады. 1960 жылдардан бері ол Миланның солтүстік-шығысында орналасқан Комо көлі маңындағы төбелі және әртүрлі трассасымен, көл жағасындағы қалалардың біріндегі тегіс финишпен ерекшеленеді. Оның ең танымал символы – Мадонна дель Ғизаллоға көтерілу, велосипед спорсының мәшһүр қасиетті орындарының бірі. Көтерілу Беллажио қаласынан, Комо көлінің жағалауынан басталып, велосипедшілердің қасиетті қамқоршысы Мадонна дель Ғизалло шіркеуіне (754 м) дейін созылады. Жылдар бойы бұл жарыспен және велосипед спорсымен тығыз байланысты болып келді. Бұл велосипедшілер Фаусто Коппи мен Джино Барталидің сүйікті трассасы болды, олар оны мәңгілікке жаттады. Шіркеу сонымен қатар діни және велосипедтік экспонаттарды қамтитын мұражай қызметін де атқарады.

Курс өзгерістері

Бастапқыда Ломбардия туры Миланды Миланға дейін өткізілді, және көптеген велосипедтік жарыстар сияқты, жарысты қиындату үшін бақылаулар біртіндеп маршрутқа енгізілді. 1961 жылы финиш Комоға көшірілді және жарыстың мінезі түбегейлі өзгерді. Миланды финиш сызығына дейін созылған ұзын, тегіс жол тоқтатылды; оның орнына соңғы бақылаудың басына дейін 6 км қашықтықтағы таулы көл жағасындағы финиш пайда болды. Әдетте, маршрут жыл сайын өзгерістерге ұшырайды, кейде толыққанды жаңа маршрут жасалады, бірақ келесі жылғы басылымда қайтадан өзгертіледі. 1984 жылдан 1989 жылға дейін финиш Миланға, ал 1990 жылы оның маңындағы Монцаға оралды, бұл ұзақ қашықтыққа шабуылдауға мүмкіндік берді. 1995 жылдан 2003 жылға дейін финиш Бергамода болды, ал күнінің соңғы бақылауы Colle del Gallo (Бергамо тілінде Col Gàl) болды. Колле-дель-Галлоның басындағы Madonna dei ciclisti ғибадатханасы көбінесе шешуші рөл атқарды. 2004 жылы, жиырма жылдан кейін, финиш Комодағы көл жағасына қайта оралды, ал финиш сызығына жеткенге дейін қысқа, бірақ тік Сан-Фермо-делла-Батталья бақылауы болды. 2010 жылғы басылымда Muro di Sormano бақылауы қайтадан енгізілді, ең биік тік бұрышы 27% құрайтын, ол Ghisallo бақылауын алмастырды. 2011 жылы маршрут толық жаңартылды, ал финиш алғаш рет Леккода болды. Сормано қайтадан қосылды, бірақ Ghisallo-дан бұрын бақыланды. Ghisallo-дан кейін тегіс жол жарыстың соңғы бақылауына: Гальбиатедегі тік Villa Vergano-ға апарды. Төмен түскеннен кейін Леккодағы финиш сызығына дейін 3 км қалды. Villa Vergano-ның 3,4 км-лік бақылауы 2011 және 2012 жылғы басылымдарда шешуші орын болды. 2014 жылы финиш Бергамоға көшірілді. Ұйымдастырушы RCS 2014 жылдан 2017 жылға дейін Ломбардия турының финиші Бергамо мен Комо арасында ауысып отыратынын хабарлады.

Жасырындық ерекшеліктері

Гир ди Ломбардия таушілердің классикалық жарысы және маусымның ең қиын жарыстарының бірі саналады, себебі оның қашықтығы (шамамен 255 км) және бірнеше танымал көтерілістері бар. Қазіргі кезде трассада әдетте бес немесе алты маңызды көтеріліс кездеседі. Олардың ең танымал – Мадонна дель Жизалло, жарыстың тұрақты орналасқан жерлерінің бірі. Көтерілістің ұзындығы 10,6 шақырым, орташа еңісі 5,2% және 10% астам учаскелері бар. Жарыс әдетте төменгі немесе жазық учаскеде аяқталады, сондықтан басты талапкерлер – кең дағдыларға ие жүргізушілер. Осылайша, трасса күшті спринтке қабілетті альпинистерге және тіпті Гранд Тур мамандарына қолайлы. Тайм-трейл маманы Тони Ромингер 1990-шы жылдары Ломбардия турын екі рет жеңіп алды, ал Тур де Франс жеңімпазы Винченцо Нибали 2015 жылғы басылымда соңғы бұрылыстан бұрын төмен түсу кезінде шабуыл жасап жеңіске жетті. Жарыс көбінесе жылдың басында өткен Бельгиядағы Лиеж-Бастонь-Лиеж монументтік жарысымен салыстырылады. Екі классиканың да ұқсас төбелі трассасы және 1960 жылдан бері ұқсас нәтижелері бар, бірақ олардың мінезі әртүрлі. Ломбардиядағы төбелер әдетте Бельгиялық Арденнадағылардан ұзын және трасса бойына көбірек тараған. Лиеж-Бастонь-Лиежде 12 санатталған көтеріліс бар, олар әдетте қысқарақ және тік, Ломбардия турына қарағанда жылдам кезегімен келеді және жоғары қарай аяқталады. Жылдың соңғы классикалық жарысы ретінде күзде өтетіндіктен, жарыс көбінесе «Құрғақ жапырақтар жарысы» деп аталады. Осы себепті, ауа райы жарыстың мәніне үнемі әсер етеді. Таулы Ломбардияға тән жаман ауа райында жарыс көбінесе ең күшті жүргізушілердің фиништен бұрын шабуылдайтын қатаң сынаққа айналады. 2006, 2010 және 2012 жылдары ерекше жаңбырлы болды. 2010 жылы Филипп Гилберт пен Мишель Скарпони 40 км қалғанда шабуыл жасады; Гилберт Сан-Фермо-делла-Баттальяда Скарпониден оқсып өтіп, жарыста жеңіске жетті. 2012 жылы Гилберт жаңбырлы төмен түсу кезінде құлады. Ауа райы жақсы болғанда, командалар жарысты оңайрақ бақылай алады және шешуші шабуылдар жарыстың соңына жақындау кезінде жасалады. Күннөлді күндері ағаштардың жапырақтары Ломбардия айналасында алтын із жасайды, ал телеарналар Комо көлінің айналасындағы пейзажты кеңінен көрсетеді. Италия баспасөздері поэтикалық эпитеттерді қолданудан тартынбайды, сонымен қатар жарысты белгілеу үшін «Романтикалық классика» деген фразаны да қолданады. Көптеген, әсіресе итальяндық жүргізушілер үшін Милан-Турин және Жиро-дель-Пьемонте (екі жарыс та 200 км) Ломбардия турына дайындық үшін ең маңызды жарыстар болып табылады.