Жаһандық тағамдық қауіпсіздік зерттеу ұйымы

Кіріспе

Азық-түлік қауіпсіздігін зерттеу ұйымы

CGIAR (бұрынғы Халықаралық ауыл шаруашылығы зерттеулерінің консультативтік тобы) – азық-түлік қауіпсіздігі саласындағы зерттеулермен айналысатын халықаралық ұйымдарды біріктіретін жаһандық серіктестік. CGIAR зерттеулерінің мақсаты – ауылдағы кедейлікті азайту, азық-түлік қауіпсіздігін арттыру, адам денсаулығы мен тамақтануын жақсарту, сондай-ақ табиғи ресурстарды тұрақты басқару. CGIAR зерттеулері 15 орталықта жүзеге асырылады, олар ұлттық және аймақтық ғылыми-зерттеу институттарымен, азаматтық қоғам ұйымдарымен, академиялық мекемелермен, даму ұйымдарымен және жеке сектормен серіктестікпен жұмыс істейді. Бұл зерттеу орталықтары әлемнің түкпір-түкпірінде орналасқан, олардың көпшілігі Оңтүстік елдерінде және ауыл шаруашылығы дақылдарының генетикалық әртүрлілігінің Вавилов орталықтарында шоғырланған. CGIAR-дың жылдық зерттеу портфелі 900 миллион АҚШ долларынан астам, ал 89 елде 9000-нан астам қызметкер жұмыс істейді. Қаржыландыру ұлттық үкіметтер, көпжақты қаржыландыру және даму агенттіктері, сондай-ақ жетекші жеке қорлар есебінен жүзеге асырылады. CGIAR қаржыландырушылары мен дамушы елдердің өкілдері CGIAR жүйелік кеңесінің құрамында жиналып, ауыл шаруашылығы зерттеулерінің даму саласындағы тез өзгеретін жағдайда CGIAR жүйесінің стратегиясын, миссиясын, нәтижелерін және маңыздылығын үнемі қарап отырады.

Көрініс және миссия

CGIAR-дің көзқарасы: әртүрлі, сау, қауіпсіз, жеткілікті және қолжетімді диеталарды ұсынатын, сондай-ақ планеталық және аймақтық экологиялық шектеулерде жақсартылған өмір сүру және үлкен әлеуметтік теңдікке қол жеткізетін тұрақты және төзімді азық-түлік, жер және су жүйелері бар әлем. CGIAR-дің миссиясы – климаттық дағдарыс кезінде азық-түлік, жер және су жүйелерін өзгертуге бағытталған ғылым мен инновацияларды жеткізу.

Бірыңғай CGIAR реформасы

Бірлескен және интеграцияланған "Бір CGIAR" тұжырымдамасы CGIAR жүйесінің кеңесімен (2019 жылғы қараша) жылдам өзгеріп жатқан жаһандық жағдайларға бейімделу және CGIAR жүйесін тиімдірек және маңыздырақ ету мақсатында мақұлданды. CGIAR басқаруы мен институттарының фрагменттілігі жүйенің өзара байланысты күшейіп келе жатқан мәселелерге жауап беру және әсерді максималды етуге қажетті жақсы тәжірибелерді және тиімді масштабталған зерттеу шешімдерін тұрақты түрде ұсыну мүмкіндігін шектеді. "Бір CGIAR" қайта құрылған Жүйелік басқару кеңесі және жаңа Атқарушы басқару тобы арқылы бірыңғай басқару мен басқаруды қамтиды.

CGIAR ғылыми портфелі

CGIAR-дың ғылыми-зерттеу портфелі ірі, басымдыққа ие инвестициялық бағыттардан тұрады. Бұл бағыттар CGIAR-дың ішінде де, сыртында дағы әлеуетті пайдаланып, нақты анықталған, маңызды мәселелерді шешуге бағытталған. Отыз екі бастама Жүйелік кеңес құжаттарында баяндалған және Даму үшін тәуелсіз ғылым кеңесінің ғылыми-зерттеу сапасы критерийлері бойынша бағаланатын ортақ талаптар жиынтығына сәйкес келеді. Ғылыми-зерттеу портфелі CGIAR 2030 ғылыми-зерттеу және инновациялық стратегиясында егжей-тегжейлі сипатталған үш іс-қимыл саласы бойынша ұйымдастырылған: Жүйелерді трансформациялау, Төзімді агроазық-түлік жүйелері және Гендік инновациялар. Әрбір бастама басымдық берілген іс-қимыл саласына жатқызылады, алайда көптеген бастамалар бірнеше іс-қимыл салаларымен бірлесіп жұмыс істейді. Бірақ Рокфеллер және Форд қорындары ғана әлем халқының тамақтандыру үшін қажетті барлық ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу және дамыту жұмыстарын қаржыландыра алмайтыны анық болды. 1969 жылы Халықаралық даму жөніндегі Пирсон комиссиясы халықаралық қауымдастықты "азық-түлік және тропикалық ауыл шаруашылығы саласындағы зерттеулерді" қолдау үшін "күшті халықаралық күш-жігерді" жұмылдыруға шақырды. 1970 жылы Рокфеллер қоры тұрақты хатшылықпен басқарылатын ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу орталықтарының жаһандық желісін ұсынды. Австралиялық экономист сэр Джон Кроуфорд Техникалық кеңесші комитетінің алғашқы төрағасы болып тағайындалды. CGIAR бастапқыда төрт орталықты қолдады: CIMMYT, IRRI, Тропикалық ауыл шаруашылығының халықаралық орталығы (CIAT) және Тропикалық ауыл шаруашылығының халықаралық институты (IITA). Бастапқыда күріш, бидай және жүгері сияқты негізгі дәнді дақылдарға баса назар аударылды, бірақ 1970 жылдары маниок, бұршақ, сорго, картоп, тары және басқа да азық-түлік дақылдары, сондай-ақ мал шаруашылығы, егіншілік жүйелері, генетикалық ресурстарды сақтау, өсімдіктерді қоректендіру, суды басқару, саясатты зерттеу және дамытылып келе жатқан елдердегі ұлттық ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу орталықтарына қызмет көрсету де қамтылды.

Кеңейту және шоғырландыру (1991-2000)

1990 жылдарға қарай CGIAR қолдауымен құрылған орталықтардың саны 18-ге жетті. Екі мал шаруашылығы орталығының – Халықаралық жануарлар ауруларын зерттеу зертханасы (ILRAD) мен Африканың халықаралық мал шаруашылығы орталығы (ILCA) – бірігуі, сондай-ақ банан мен музалар бойынша жұмысты Халықаралық өсімдік генетикалық ресурстары институтының (IPGRI; қазір Bioversity International) бағдарламасына қосу олардың санын 16-ға дейін азайтты. Кейін тағы бір орталық (ISNAR) енгізіліп, қолдау көрсетілетін орталықтардың жалпы саны 15-ке дейін төмендеді. Қолдау көрсетілетін орталықтардың санын азайту топ алдындағы мәселелерді шешуге жеткіліксіз болды. Бұл мәселелерге көптеген орталықтармен жұмыс істеудегі қаржы берушілер мен топтың логистикалық қиындықтары кірді. Осының нәтижесінде орталықтар үш санатқа бөлінді: жоғары, орташа және төмен нәтижелілікке ие орталықтар. Сонымен қатар, Қытай, Үндістан және Малайзия сияқты көптеген дамушы елдер өздерінің даму агенттіктерін құрып, ауыл шаруашылығы ғалымдарының құрамын дамытты. Жеке донорлар мен салалық компаниялар да үлес қосты, ал бай елдердегі ғылыми-зерттеу институттары кедейлердің мәселелеріне назар аударды. Дегенмен, CGIAR бұл өзгерістерді тиімді түрде қабылдауға құлық танытпады.

Жаңа CGIAR (2008-2021 жылдар)

2008 жылы CGIAR халықаралық ауыл шаруашылығы зерттеулері мен даму саласындағы барлық мүдделі тараптар – донорлар, зерттеушілер және нәсілдер – арасындағы өзара іс-қимылды жақсарту және орталықтардың күш-жігерін маңызды жаһандық даму мәселелеріне қайта бағыттау мақсатында өзгерістер процесін бастады. Басты мақсат – орталықтар мен олардың серіктестерінің жұмысын интеграциялау, фрагментация мен күш-жігерді екі рет қайталаудан аулақ болу. Осы кезеңде CGIAR құрамына Халықаралық ауыл шаруашылығы зерттеу орталықтарының CGIAR консорциумы, CGIAR қоры, CGIAR тәуелсіз ғылым және серіктестік кеңесі (ISPC) және серіктестер кірді. Зерттеулер CGIAR стратегиясы және нәтижелер аясымен басшылыққа алынды. CGIAR консорциумы CGIAR қолдауындағы орталықтарды біріктірді; ол орталықтар арасында шамамен 15 зерттеу жобасының (төмендегі тізімді қараңыз) шектеулі зерттеу қызметін үйлестірді және донорларға орталықтармен байланысу үшін бірыңғай нүкте ұсынды. CGIAR қоры донорлардың ауыл шаруашылығы зерттеулеріне даму мақсатындағы үлес енгізуін үйлестіруге, орталықтар арасындағы күш-жігердің қайталануын азайту немесе жою арқылы қолда бар қаржыны арттыруға және қаржылық тұрақтылықты нығайтуға бағытталды. CGIAR қоры кеңесі тағайындаған CGIAR ISPC, CGIAR қаржыландырушыларына кеңес берді, әсіресе CGIAR зерттеу бағдарламаларының Стратегия және нәтижелер аясына сәйкес келуін қамтамасыз етуде. Ол қаржы берушілер мен CGIAR консорциумы арасындағы байланыс көпірі болды. Стратегия және нәтижелер аясы орталықтар мен CGIAR зерттеу бағдарламаларына стратегиялық бағыт беруге және CGIAR мақсаттарына жетуге үлес қосатын өлшенетін нәтижелерге назар аударуға мүмкіндік береді деп күтілді. Алайда, зерттеу бағдарламалары аясы дайын болғанға дейін жобаланды, сондықтан бағдарламаларды оған сәйкестендіру үшін кейбір түзетулер қажет болды.

Халықаралық ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу орталықтарының консорциумы

Халықаралық ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу орталықтарының консорциумы 2010 жылғы сәуір айында CGIAR қолдауымен жұмыс істейтін 15 халықаралық ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу орталықтарының жұмысын үйлестіру және қолдау мақсатында құрылды. Ол CGIAR стратегиясы мен нәтижелер аясын (SRF) жасауға орталық рөл атқарды, бұл аяқ CGIAR қаржыландыратын зерттеулер бойынша CGIAR қолдауымен жұмыс істейтін орталықтардың жұмысын және SRF шеңберінде CGIAR зерттеу бағдарламаларын әзірлеуді басшылыққа алды. CGIAR консорциумының жұмысын Консорциум Кеңесі басқарды, ол 10 мүшеден тұратын комиссия болып, CGIAR зерттеу бағдарламаларына сенімділік жауапкершілігін жүктеді, оның ішінде бақылау мен бағалауды және донорларға үлгерім туралы есеп беруді қамтыды. CGIAR зерттеу бағдарламалары CGIAR қорымен келісімшарт негізінде, өнімділік туралы келісімдер арқылы бекітіліп, қаржыландырылды.

CGIAR-дің әсері

CGIAR зерттеулерінің әсері жан-жақты бағаланды. CGIAR зерттеулеріне инвестицияланған қаражаттың қайтарымы инвестицияланған сомадан 10 есе жоғары. CGIAR орталықтарының әсерінің көп бөлігі өсімдіктердің генетикалық жақсартуының нәтижесінде болды. Бұған жасыл революцияның негізі болған жоғары өнімді бидай мен күріш сорттары кіреді. 1965-1998 жылдар аралығында CGIAR орталықтарындағы өсімдіктерді селекциялау жұмысының әсерін бағалау, CGIAR-дың бидай, күріш, жүгері, сорго, тары, арпа, бұршақ, лобия, маниок және картоп сияқты 10 дақылға егілген жердің 65 пайызына қатысқандығын көрсетті. Оның 60 пайызы CGIAR текті сорттармен (бұршақ пен лобияда 90 пайыздан астам) себілді, ал осы сорттардың жартысы CGIAR орталығында жасалған будандастырудан алынған. CGIAR-дың өсімдіктерді жақсартуға жұмсаған инвестициясының ақшалай құны миллиардтаған долларды құрайды. Орталықтар негізгі дақылдардың тамақтану құндылығын арттыру, төзімді сорттар арқылы зиянкестер мен ауруларды бақылау, зиянкестерге қарсы күрестің интеграцияланған және биологиялық әдістерін (мысалы, Сахара төңкерінен солтүстік Африкада маниок зиянкесін жыртқыш қоңыздарды таратқан арқылы бақылау), мал және балық шаруашылығы жүйелерін жақсарту, генетикалық ресурстарды сипаттау және сақтау, табиғи ресурстарды тиімді басқару және орман шаруашылығы, тыңайтқыштар, сүт сату және генетикалық ресурстарды сақтау мен пайдалану сияқты көптеген салалардағы саясатты жақсартуға үлес қосты. А витамині, темір және мырышқа бай микроэлементтермен байытылған дақылдарға қолжетімділікті арттыру арқылы төмен кірісті елдерде 20 миллион адамның тамақтануын жақсартуға қол жеткізілді. "RiceAdvice" деп аталатын интеллектуалды мобильді егін шаруашылығы басқару құралын қолдану арқылы күріш өнімділігі гектарына 0,6-1,8 тоннаға дейін артты, бұл құрал Сахара төңкерінен солтүстік Африканың 13 елінде қолданылады. Жылдық шамамен 30 миллион АҚШ доллары инвестицияланған бидай зерттеулерінен алынған пайда 1994 жылдан 2014 жылға дейін жыл сайын 2,2 миллиардтан 3,1 миллиард АҚШ долларына дейін жетті. Бидай селекциясына жұмсалған әрбір доллар тікелей пайда ретінде 73-тен 103 долларға дейін қайтарым берді. Әлемдегі бидай егістігінің жартысына жуығы CGIAR ғалымдары мен олардың жаһандық серіктестер желісі жүргізген зерттеулердің нәтижесінде алынған сорттармен себілген. Мысалы, Үнді-Ганг жазығындағы күріш-бидай жүйесінде минималды тілемді технологияны енгізу 1990-2010 жылдар аралығында тек 3,5 миллион АҚШ доллары инвестициясынан шамамен 165 миллион АҚШ долларының экономикалық пайдасын әкелді. CGIAR шығындарының 20 пайызын ұлттық серіктестердің әлеуетін арттыруға, формалды және бейформалды оқыту арқылы жұмсады және әлем бойынша 80 000-нан астам маманды даярлады.

The impacts of CGIAR research have been extensively assessed. Investments in CGIAR research generate returns of 10 times the amount invested. Much of the impact of the CGIAR centers has come from crop genetic improvement. This includes the high yielding wheat and rice varieties that were the foundation of the Green Revolution. An assessment of the impact of crop breeding efforts at CGIAR centers between 1965 and 1998 showed CGIAR involvement in 65 percent of the area planted to 10 crops addressed by CGIAR, specifically wheat, rice, maize, sorghum, millet, barley, lentils, beans, cassava, and potatoes. Of this, 60 percent was sown with varieties with CGIAR ancestry (more than 90 percent in the case of lentils, beans, and cassava), and half of those varieties came from crosses made at a CGIAR center. The monetary value of CGIAR's investment in crop improvement is considerable, running into the billions of dollars. The centers have also contributed to such fields as improving the nutritional value of staple crops; pest and disease control through breeding resistant varieties; integrated pest management and biological control (e. g., control of the cassava mealybug in sub Saharan Africa through release of a predatory wasp); improvements in livestock and fish production systems; genetic resources characterization and conservation; improved natural resource management; and contributions to improved policies in numerous areas, including forestry, fertilizer, milk marketing, and genetic resources conservation and use. Improved nutrition for 20 million people in low income countries through increased access to critical nutrients via micronutrient fortified crops with higher content of vitamin A, iron, and zinc. Increased rice yield by 0.6 to 1.8 ton per hectare and profitability by up to US$200 per hectare through use of a smart mobile crop management tool called "RiceAdvice" used in 13 countries in sub Saharan Africa. For an annual investment of roughly US$30 million, the benefits gained from wheat research are in the range of US$2.2 billion to US$3.1 billion each year, from 1994 to 2014. For every $1 invested in wheat breeding, $73 to $103 were returned in direct benefits. Almost half the world's wheat land is sown to varieties that come from research by CGIAR scientists and their global network of partners. The introduction of no tillage systems in the rice wheat systems in the Indo Gangetic Plains, for example, generated economic benefits of about US$165 million between 1990 and 2010 from an investment of only US$3.5 million. CGIAR has spent 20 percent of its expenditure on strengthening the capacity of national partners through formal and informal training and have trained over 80,000 professionals around the world.