Эфиопия ғалымы Тэволде Берхан Гебре Эгзиабхер (1940-2023)
Tewolde Berhan Gebre Egziabher
Эфиопиялық ғалым Тевольде Берхан Гебре Эгзиабхер (1940-2023) биоәртүрлілікті қорғау және фермерлердің құқықтары үшін күрескен. «Тірілу құқығы» сыйлығының иегері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Эфиопиялық ғалым (1940–2023)
Ethiopian scientist (1940–2023)
Тевольде Берхан Гебре Эгзиябхер (19 ақпан 1940 – 20 наурыз 2023) – 2000 жылы "биологиялық түрлердің алуандығын сақтаудағы және шаруалар мен қауымдастықтардың генетикалық ресурстарына қатысты дәстүрлі құқықтарын қорғаудағы үлгілі еңбегі үшін" "Тіршілік құқығы сыйлығын" жеңіп алған эфиопиялық ғалым.
Tewolde Berhan Gebre Egziabher (; 19 February 1940 – 20 March 2023) was an Ethiopian scientist who won the Right Livelihood Award in 2000 "for his exemplary work to safeguard biodiversity and the traditional rights of farmers and communities to their genetic resources."
Өмірбаян
Тевольде 1940 жылы 19 ақпанда Тиграй аймағындағы Адва қаласында дүниеге келген. Ол атақты жазушы Себат Гебре Егзиябхердің інісі. 1951 жылдың қазан айынан 1955 жылдың маусымына дейін Адвадағы Негесте Саба (Шеба патшайымы) бастауыш мектебінде оқыды. Тевольде Аддис-Абебадағы Генерал Вингейт орта мектебіне қабылданды және 1955 жылдың қыркүйегінен 1959 жылдың шілдесіне дейін онда оқыды. Содан кейін ол Аддис-Абеба (кейін Хайле Селассие I) университетіне қабылданды, ол 1959 жылдың қыркүйегінен 1963 жылдың шілдесіне дейін оқыды және ғылым факультетінің үздік түлегі үшін канцлердің алтын медалін жеңіп алды. Ол 1966 жылдың қазан айынан 1969 жылдың қарашасына дейін Солтүстік Уэльс университетінің Өсімдік биология мектебінде оқыды және профессор П. Грейг Смит басшылығымен докторлық диссертациясын қорғады. Ph.D.
Tewolde was born in Adwa, a town in Tigray Region on 19 February 1940. He is the brother of renowned writer Sebhat Gebre Egziabher. He attended Negeste Saba (Queen of Sheba) Elementary School in Adwa from October 1951 to June 1955. Tewolde was accepted to General Wingate Secondary School in Addis Ababa and studied there from September 1955 to July 1959. He was then accepted to Addis Ababa (then Haile Selassie I) University, Addis Ababa where he studied from September 1959 to July 1963 and won the Chancellor's gold medal for best graduate in the Faculty of Science. He studied at the School of Plant Biology, University of North Wales from October 1966–Nov. 1969 and was awarded a PhD under Prof. P. Greig Smith. Ph. D.
Тевольде 1963 жылдан бастап Аддис-Абеба университетінің Биология кафедрасында аспирант-тәлімгер, ассистент-оқытушы және доцент болып жұмыс істеді. 1974 жылы ғылым факультетінің деканы болып тағайындалды және 1978 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті, содан кейін биология кафедрасының доценті болып тағайындалды. 1978 жылы ол Эфиопия ғылым және технология комиссиясында "Ауылдық жерлердегі зерттеулер мен даму" жобасының жетекшісі ретінде жартылай уақыт жұмыс істей бастады. 1980 жылдан 1996 жылға дейін Эфиопия флорасы жобасының жетекшісі болды. 1990 жылдары Тевольде көп энергиясын биологиялық әртүрлілікке қатысты әртүрлі форумдардағы келіссөздерге, әсіресе Биологиялық әртүрлілік туралы конвенцияға (БАК) және Тамақ және ауыл шаруашылығы ұйымына жұмсады. Осы кезеңде ол жақсы дайындалған африкалық келіссөзшілердің күшті тобын құрды, олар G77 және Қытай тобында жетекшілікке ие болды. Африка біртілді, күшті және прогрессивті ұстанымдармен шықты, мысалы, тірі материалдарға патент беруге қарсылық және қауымдастық құқықтарын мойындау. Бұл G77 және Қытайдың келіссөздердегі позициясын нығайтты. Тевольде Африка Бірлігі ұйымының (АБУ) африкалық елдерді қауымдастық құқықтарын дамытуға және іске асыруға, зияткерлік меншік құқықтарының саудаға қатысты аспектілері бойынша ортақ ұстанымға және өмірге патент беруге қарсы тұруға шақыратын ұсыныстарын қамтамасыз етуге үлкен үлес қосты. Тевольде сонымен қатар АБУ-ның барлық африкалық елдерге ортақ негіз ретінде қолданылатын қауымдастық құқықтарына арналған үлгілік заңнамасын әзірлеуге жетекшілік етті. 1999 жылы Колумбияның Картахена қаласында өткен биологиялық қауіпсіздік туралы келіссөздерде Тевольде "Бірдей ойлы топ" деп аталған G77 елдерінің көпшілігінің өкілі болды. Бұл келіссөздер нәтижесіз аяқталды, бірақ 2000 жылдың қаңтарында Монреальде сәтті аяқталды. Тевольденің келіссөздердегі "Бірдей ойлы топтың" басшылығы АҚШ пен ЕО-ның күшті қарсылығына қарамастан, биологиялық қауіпсіздік пен биологиялық әртүрлілікті қорғайтын және дамытылып келе жатқан елдерде дәстүрлі және қауымдастық құқықтарын құрметтейтін нәтижеге жетуде маңызды рөл атқарды. Тевольде 2006 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының жоғары экологиялық сыйлығының – "Жер шарының чемпиондарының" жеңімпаздарының бірі атанды. Ол сонымен қатар Дүниежүзілік Болашақ Кеңесінің мүшесі болды. Тевольде 2023 жылдың 20 наурызында 83 жасында дүниеден өтті.
Tewolde worked in the Biology Department at Addis Ababa University from 1963, serving as a graduate assistant, assistant lecturer, and assistant professor. He was appointed dean of the Faculty of Science in 1974, and served in this capacity until 1978, when he was appointed associate professor of biology. In 1978 he also began working part time with the Ethiopian Science and Technology Commission as Leader of the IDRC UNU sponsored research project "Research and Development in Rural Settings". From 1980 to 1996, he was project leader of the Ethiopian Flora Project. During the 1990s, Tewolde put much of his energy into negotiations at the various biodiversity related fora, especially the Convention on Biological Diversity (CBD) and the Food and Agriculture Organization. In this time he built up a strong group of well prepared African negotiators who began to take the lead in the G77 and China Group. Africa came out with united, strong, progressive positions, such as no patents on living materials and the recognition of community rights. This strengthened the G77 and China's negotiating positions. Tewolde was instrumental in securing recommendations from the Organisation of African Unity (OAU) encouraging African countries to develop and implement community rights, a common position on Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights, and a clear stance against patents on life. Tewolde also guided the drafting of the OAU model legislation for community rights, which is now used as the common basis for all African countries. At the 1999 biosafety negotiations in Cartagena, Colombia, Tewolde was the spokesperson for the majority of the G77 countries, called 'the Like Minded Group'. These negotiations ended in deadlock, but reached a successful conclusion in Montreal in January 2000. Tewolde's leadership of the Like Minded Group in the negotiations played a key role in achieving an outcome against strong US and EU opposition that protects biosafety and biodiversity and respects traditional and community rights in developing countries. Tewolde was also named one of the 2006 winners of the United Nations top environmental prize, Champions of the Earth. He was also a member of the World Future Council. Tewolde died on 20 March 2023, at the age of 83.