Кіріспе

Кларенс өзені (; ресми атауы Waiau Toa / Clarence River) – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының солтүстік-шығысындағы Кайкоура таулары арқылы ағатын ірі өзен. Шамамен ұзындығы бар, ол Кентерберидегі ең ұзын өзен және Жаңа Зеландиядағы сегізінші ең ұзын өзен. Басында өзен көбінесе оңтүстік-шығыс бағытта ағады. Кейін солтүстік-шығысқа бұрылып, Ішкі және Сыртқы Кайкоура таулары арасындағы ұзын, тік аңғармен өтеді. Сыртқы Кайкоура тауларының соңында өзен, Кларенс қаласының жанында Тынық мұхитына құятын алдында, төбелі жазықтар арқылы шарлап ағады. Өзеннің көп бөлігі Мольсворт станциясының шегінде орналасқан. Өзен және оның салалары Тынық мұхитының тереңдігінде қалыптасқан тау жыныстарын кесіп өтеді, бұл кездерде Жаңа Зеландияның көп бөлігі дерлік толығымен су астында болған. Бұл осы кезеңнің маңызды жазбасын ұсынады және сол дәуірде болған бірнеше құбылысты түсінуге көмектеседі. Аймақ сондай-ақ 2016 жылғы Кайкоура жер сілкінісінен ауыр зардап шеккендіктен, жақындағы геологиялық оқиғалар туралы құнды мәліметтер береді.

Тарих және атауы

Уаяу-Тоа аймағының еуропалықтар келгенге дейінгі тарихы ұзақ, ол бір кезде аралдағы ең көп халқы бар аймақтардың бірі болған, көптеген iwi осы аймақпен байланысты. Өзеннің солтүстік жағындағы археологиялық жәділер, мысалы, үйінділер тізбегі, бұл аймақта Уаитаха iwi-інің ерте заманда қоныстанғанын көрсетеді, бірақ тұрақты маори қонысының ең алғашқы нақты дәлелі өзен сағасының оңтүстік жағындағы Вайпападағы Кати Мамое пасына қатысты. Рангитане жасаған Вайпападағы шабуыл маори қонысын кеңейтуге ықпал етті, ал Нгати Куридің Рангитанеге жасаған келесі шабуылдары тұтқындарды қайтаруға және олардың осы аймаққа үйленуіне әкелді. Нгати Мамоэ мен Нгати Кури арасындағы қарым-қатынас нашарлағаннан кейін Вайпапаны Нгати Кури басып алды, Нгати Мамоэді аймақтан қуды және Нгати Куриге осы күнге дейін аймаққа билік ету құқығын берді. Содан кейін Ваяу-Тоаның аузында, вака тоқтаған жерге жақын, басқа да елді мекендер құрылды. Өзеннің еуропалық атауының шығу тегі белгісіз. "Кларенс өзені" атауы алғаш рет 1856 жылғы аймақ картасында маори атауымен бірге пайда болды, бірақ бұл король Уильям IV-тің құрметіне, ол таққа отырғанға дейін Кларенс герцогы болған, жергілікті саясаткер және премьер-министр Фредерик Уэлд жасаған жазба деп саналады. Еуропалық және маори атаулары өзеннің тарихының көп бөлігінде, еуропалықтар қоныстанғаннан кейін бір-бірін алмастырып қолданылып келді. 2018 жылы өзен ресми түрде Waiau Toa / Clarence River деп жарияланды, бұл Жаңа Зеландиядағы көптеген жерлердің бірі болып табылады.

География

Кларенс өзені Кларенс асуынан басталады, ол Спенсер тауларында, Оңтүстік Альп тауларының солтүстік шетінен кейін орналасқан. Жоғарғы өзен Теннисон көлі арқылы ағып, Принцесс ағысы мен Серпентин сағасына қосылады және шамамен оңтүстікке қарай Ханмер Спрингс бағытына қарай ағады. Ханмер жотасына жеткенде өзен шығысқа қарай бұрылып, одан әрі солтүстікке қарай ағып, Мольсворт стансасына қарай және Ашерон өзеніне құяды. Осы жерден Кларенс ұзақ, түзу аңғарға кіреді, онда ол ішкі және теңізге қарай Кайкоура жоталарын бөліп, жағалау сызығына және Аватере өзеніне шамамен параллель ағып өтеді. Бұл бөлік әртүрлілігі мен шалғайлығымен таңба жасаушылар арасында танымал. Теңізге қарай Кайкоураның солтүстік шетіне жақындағанда, өзен тарихи тұрғыдан «Тісті ара» шатқалы деп белгілі шатқал арқылы жағалауға қарай бұрылады, содан кейін тар жағажай жазығына ашылады. Одан кейін ол шамамен өрілген өзен ретінде Теңізге қарай Кайкоураның шығыс беткейімен оңтүстік-батысқа қарай айналып өтеді, содан кейін оңтүстік-шығысқа бұрылып, Тынық мұхитқа құяды. Жалпы, өзеннің ұзындығы шамамен 4 км, бұл оны Жаңа Зеландиядағы ең ұзын өзендердің 8-і етеді. Кларенс өзенінің ортаңғы бөлігі бойындағы солтүстік салалары (мысалы, Мид ағысы, Ди ағысы, Бранч ағысы, Муззл ағысы) көтерілген, бүлінген және айналған әк тас және марль блогынан өтеді, ол кейінгі кретациялық, палеоцен және орта эоценде (75–45 миллион жыл бұрын) теңіз түбінде жиналған. Осы әк тастың – Амури әк тасының – ашылуы Жер тарихының осы уақыт аралығындағы ең толық жазбаларды ұсынады. Олар палеоцен-эоцен термиялық максимумын (PETM), эоцен термиялық максимумын 2 (ETM 2) және басқа палеоген гипертермиялық оқиғаларын түсінуге маңызды түсініктер берді.