Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде америкалық генерал Ллойд Ралстон Фредендалл (28 желтоқсан 1883 – 4 қазан 1963) – АҚШ армиясының генерал-лейтенанты, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет еткен. Ол Кассерин асуы шайқасындағы басшылық әлсіздігімен әйгілі, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстағы Американың ең ауыр жеңілістерінің біріне алып келді, осыдан кейін ол қолбасшылықтан алынған. Ол Солтүстік Африкадағы «Шамыл» операциясы барысында Орталық топтың десантына басшылық етті және Тунис науқанының бастапқы кезеңдерінде II корпусты басқарды. 1943 жылдың ақпан айында II корпустың қолбасшысы болып тұрғанда, оның әскері фельдмаршал Эрвин Роммель және генерал Ханс Юрген фон Арним басқарған неміс әскерлерінен Кассерин асуы шайқасында жеңілді. Осы сәтсіздіктен кейін Фредендалл Солтүстік Африкадағы одақтастардың Жоғарғы Бас қолбасшысы генерал Дуайт Д. Эйзенхауэрдің бұйрығымен II корпустың қолбасшылығынан босатылып, генерал-майор Джордж С. Паттонмен ауыстырылды. Қолбасшылықтан алынғанына қарамастан, Фредендалл 1943 жылдың маусым айында генерал-лейтенант шеніне көтеріліп, Екінші армияның қолбасшылығына тағайындалды және АҚШ-та батыр ретінде күшті қарсы алынды.
Lieutenant General Lloyd Ralston Fredendall (December 28, 1883 – October 4, 1963) was a general officer of the United States Army who served during World War II. He is best known for his leadership failure during the Battle of Kasserine Pass, leading to one of America's worst defeats of World War II, for which he was relieved of his command. He was in command of the Central Task Force landings during Operation Torch in North Africa, and led II Corps during the early stages of the Tunisian Campaign. In February 1943, while in command of the II Corps, his forces were defeated by German forces commanded by Field Marshal Erwin Rommel and General Hans Jürgen von Arnim in the Battle of Kasserine Pass. After this debacle, Fredendall was relieved of command of II Corps by General Dwight D. Eisenhower, the Supreme Allied Commander in North Africa, and replaced by Major General George S. Patton. In spite of being relieved of command, Fredendall was promoted to lieutenant general in June 1943, assumed command of Second Army and was greeted in the United States as a hero.
Ерте өмір және әскери мансап
Ллойд Ралстон Фредендалл 1883 жылдың 28 желтоқсанында Вайоминг штатының Шайенне қаласының жанындағы Форт Д.А. Расселде дүниеге келген. Оның әкесі Айра Ливингстон Фредендалл (1846 жылдың 7 желтоқсаны – 1935 жылдың 6 ақпаны) Фредендалл туған кезде АҚШ армиясында қызмет етіп тұрған. Айра испан-американ соғысы кезінде жабдықтау корпусына кіргенге дейін Ларами округінің шерифі болған. 1914 жылы майор болып зейнеткерлікке шыққан Фредендалл әкесі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың батысындағы бірнеше базалардағы құрылыс жұмыстарын қадағалау үшін қайтадан әскери қызметке келді және қайтадан подполковник болып зейнеткерлікке шықты. Әкесінің әскери және жергілікті және штаттық саясаткерлермен байланыстарының арқасында Фредендалл Вайоминг сенаторы Фрэнсис Э. Уорреннен 1905 жылы АҚШ Әскери академиясына (USMA) түсуге ұсыныс алды. Сыныптасы оны «өте әскери жігіт, бірақ математикадан өте қиын» деп сипаттаған, Фредендалл математикадан және жалпы мінез-құлқынан нашар нәтиже көрсетті және бір семестрден кейін ғана шығарылды. Оның анасы сенатор Уорреннен келесі жылы Фредендаллды қайтадан тағайындауға көндірді, бірақ ол тағы да оқудан кетті. Сенатор оны үшінші рет ұсынуға дайын болғанымен, академия оны қайтадан қабылдаудан бас тартты. Оның орнына Фредендалл 1903-1904 жылдары Массачусетс технология институтында 1907 жылғы сыныптың мүшесі ретінде оқыды. 1906 жылы офицерлік емтиханды тапсырып, 70 үміткердің ішінде бірінші орынды иеленді. 1907 жылдың 13 ақпанында ол АҚШ армиясында жаяу әскер бөлімінде екінші лейтенант болып тағайындалды. Ол өте жақсы оқытушы, жаттықтырушы және әкімші ретінде танылды және соғысты уақытша подполковник ретінде аяқтады. Фредендаллға АҚШ-тың II корпусының Туниске неміс күштеріне қарсы ілгерілеуіне басшылық ету тапсырылды. (Осылайша ол Екінші дүниежүзілік соғыста Тынық мұхитындағы I корпустың командирі Иннис П. Свифттен кейін АҚШ армиясының корпус командирі болып қызмет еткен 34 генералдың екінші ең үлкені болды.) II корпус британдық бірінші армияның құрамында болды, оның командирі генерал-лейтенант Кеннет Андерсон Кассериндегі жеңіліске дейін Фредендаллды қабілетсіз деп санады. Фредендалл өзінің жаргонымен сөйлеп, бұйрықтарды шығаруға бейімделген, мысалы, жаяу әскерлерді «жүріп бара жатқан жігіттер» деп, ал артиллерияны «атқыштар» деп атаған. Әскери карта желісіне негіделген стандартты орналасқан жерлерді пайдаланудың орнына, ол «С әрпімен басталатын орын» сияқты шатастыратын кодтарды ойлап тапқан. Бұл практика командалық және бас штаб мектебінің түлектері үшін естілмеген, олар әрқашан стандартталған тілді және процедураларды қолдануға үйретілген. Фредендаллдың бейресмилігі оның бағыныстыларының арасында шатасуға әкеп соқты және оның мағынасын түсінуге тырысқанда құнды уақыт жоғалды. Туниске шабуыл кезінде Фредендалл 19-шы инженерлік полкінің инженерлік ротасын пайдаланып, фронттан 70 миль (113 км) артта, Speedy Valley (Тэбсадан оңтүстік-шығысқа қарай 9 миль) деп аталатын жерде корпус штабының үлкен бункерін салды. Қаты тастан жарылып, бұрғыланған бункерді (ішінде екі U пішіндес кешені бар) салу үш аптаға созылды. Бас штабты қорғау үшін зениттік артиллериялық батальон орналастырылды. Фредендалл сондай-ақ Эйзенхауэрге ұқсас оқтан қорғалған Кадиллакқа тапсырыс берді және Оранға телефон арқылы оның неге тез жеткізілмейтінін сұрады. Содан кейін бригадир генерал Омар Брэдли штабты «әрбір американдық сарбаз үшін ұят» деп атады, ал Солтүстік Африкадағы одақтастардың жоғарғы қолбасшысы генерал Эйзенхауэр күрделі құрылысты көргеннен кейін өзінің аға қолбасшыларына тіпті генералдар да ұрыста жеке тәуекелге бару керектігін еске салды. Фредендалл майданға сирек келіп, алға барған командирлердің кеңестерін елемейтін әдеті бар еді. Ол бөлімшелерді бөліп, оларды кеңінен шашыратып, қорғаныс пункттерінде АҚШ күштерін (кеңеске қарсы) өзара қолдау көрсетуге немесе американдық артиллерияны тиімді пайдалануға тым алыс орналастырды. Кассерин асуы шайқасы кезінде Эйзенхауэр генерал-майор Эрнест Н. Хармонды соғыстар туралы баяндауға, Фредендалл мен басқа одақтас командирлерге көмек көрсетуге және Фредендаллдың немесе оның 1-ші бронетанкті дивизиясының командирі генерал-майор Орландо Уордтың ауыстырылуын анықтауға жіберді. Хармон Фредендалл мен оның бастығы Андерсонның сирек кездесетінін және олардың бағынысты күштерін дұрыс үйлестіре алмайтынын байқады. Фредендалл Уордпен тілдеспейтін, ол өзінің командасын әлсіз «бірнеше бөліктерге» бөлуге қарсы наразылық білдіргеннен кейін оны операциялық кеңестерден қасақана шығарған. Одақтас күштері маңызды шабуылдар кезінде әуе қолдауынан айырылды және жоғары басшылық оларды бір-бірін қолдауға мүмкіндік бермейтін позицияларға жиі орналастырды. Бағыныстылары кейін бір-біріне қайшы бұйрықтарды алып, қай генералға бағыну керектігін – Андерсонға немесе Фредендаллға – білмейтіндіктерін еске алды. Дала командирлерімен сұхбаттасқан Хармон көптеген одақтас офицерлердің батылсыз, шатасқан және жағдайдан хабарсыз қолбасшылық туралы сыныптарын естіді. Фредендаллдың жағдайдан хабарсыз екенін (және бірде мас екенін) байқаған Хармон одақтас қорғанысын нығайту үшін майданға баруға рұхсат сұрады және алды. 1943 жылдың 5 наурызында, Кассерин асуындағы американдық жеңілістен кейін Эйзенхауэр II корпусының штаб-пәтеріне келіп, бригадир генерал Брэдлимен кеңесті. Эйзенхауэр «Бұл жердегі қолбасшылық туралы не ойлайсыз?» деп сұрады. Брэдлидің жауабы: «Бәрі де нашар. Мен барлық дивизия командирлерімен сөйлестім. Олардың барлығы Фредендаллға корпус командирі ретінде сенімдерін жоғалтты». Британдық генерал сэр Гарольд Александер, 18-ші армия тобының командирі, Эйзенхауэрге Фредендаллды ауыстыруға қуанатынын хабарлады. Эйзенхауэр II корпусының қолбасшылығын Хармонға ұсынды, ол Фредендаллға қатысты өзінің теріс бағасынан жеке пайда көрудің әдепсіздігіне байланысты бас тартты. Эйзенхауэр содан кейін Фредендаллды ауыстыру үшін генерал-майор Джордж С. Паттонды таңдады. 1943 жылдың 5 наурызында Эйзенхауэр жеке түрде Тебессаға ұшып, Фредендаллға оны ауыстыру туралы шешімін хабарлады, ол оны штаттық қайта тағайындау ретінде сипаттады. Эйзенхауэр ауыстыруды осылай ұйымдастырды, Фредендаллдың беделі ресми түрде түсірілмеді, бұл ол кейін өкінуі мүмкін болған әрекет. 1943 жылдың 6 наурызында Паттон Фредендаллды ауыстырды. Паттон II корпусының штаб-пәтеріне келгенде, Фредендалл таңғы астың үстінде отырды. Паттон 1941 жылы олар екеуі де Джорджия штатының Форт Беннингте дивизия командирлері болған кезде Фредендаллды ұнатпаған. Қысқа кеңестен кейін Паттон оны ресми түрде қызметтен босатып, II корпус «негізінен танк көрсетілімі екенін және мен танктер туралы көбірек білемін» деді. Паттон күнделігіне Фредендаллдың «өте жақсы, өзін жақсы ұстады – өте жақсы» екенін жазды. Осы күні әйелі Беатрисқа жазған хатында Паттон тіпті «Фредендалл керемет жігіт, мен оның жағдайдан тыс себептерге байланысты құрбан болғанына сенемін» деп жазды. Алайда, бір аптадан кейін, жаңа қолбасшылығын алғашқы тексеруден кейін Паттон толығымен пікірін өзгертті: «Фредендалл не істегенін түсіне алмаймын». Фредендалл Екінші дүниежүзілік соғыста «қызметтен босатылған» жеті американдық корпус командирінің біріншісі болды, көбінесе денсаулық себептерімен. Кассерин шайқасы бойынша жасаған есебінде 2-ші бронетанкті дивизияның командирі генерал-майор Эрнест Н. Хармон Фредендаллды моральдық және физикалық батыр емес деп атады және кейін ол «ит екенін» айтты.
Қайта тағайындалу және АҚШ-тағы қызмет
Айзенхауэрдің ұсынысымен Фредендалл АҚШ-қа қайта оралды. Айзенхауэрдің көмекшісі президент Франклин Д. Рузвельтке Фредендалл туралы есеп берді, онда Фредендаллды оқу командасына ауыстыру қажеттігі туралы Айзенхауэрдің пікірін, егжей-тегжейсіз баяндады. Осының нәтижесінде Фредендалл соғыстың қалған бөлігін АҚШ-тағы оқу-жаттығулармен айналысып өткізді. Айзенхауэр оны ресми түрде сөкпегендіктен, ол генерал-лейтенант және үш жұлдыздық шенге ие болуға құқылы болды, осыған орай АҚШ-қа оралғанда оны құрметпен қарсы алды және бастапқыда тіпті баспасөзге сұхбат берді. Бірақ Time журналының тілшісі оның басшылыққа саркастикалық пікір білдіргеннен кейін, Фредендалл өз ойын өзгертті және өзінің командасы туралы баспасөз жариялануын көбінесе тоқтатты. Театр командирлерінің майдан жекпе-жектерінде сәтсіздікке ұшыраған жоғары шенді командирлерді штаттық оқу командаларына ауыстыру кең таралған әдет болғандықтан, бұл соңғыларының беделі мен моральдық жағдайына ешқандай жақсарту әкелмеді, енді олар ұятқа қалған командирді қолданыстағы армияның оқу бағдарламаларын түбегейлі жақсартуға шақыруға жетекшілік етудің қиын жұмысына беделді болды – бұл бағдарламалар, Фредендалл сияқты, Солтүстік Африкада АҚШ армиясының ұятты жеңілістеріне де себепші болды. Фредендалл 1945 жылы соғыс аяқталғанға дейін қызмет етті және 1946 жылдың 31 наурызында зейнетке шықты.
Өлім
Фредендалл 1963 жылғы 4 қазанда Сан-Диегода қайтыс болды. Ол әйелі Кристалл Дафни Чантпен (23 шілде 1890 – 30 сәуір 1972) бірге Форт-Роузкранс ұлттық зиратының офицерлер бөлімінде, 52 А учаскесінде жерленген.
Танымал мәдениетте
"Жаңа қалыпты жағдай" телесериалының бір бөлімінде Нью-Йорк қаласының полиция комиссары Фрэнк Рейган, полиция бөлімінің командирінің нашар басшылығын Кассерин өткеліндегі Фредендаллдың әрекеттерімен салыстыра отырып, оның жұмысын жағымсыз бағалайды. Фредендалл рөлін Уильям Бойетт "Айк: Соғыс жылдары" фильмінде сомдады.
Қосымша көздер
Берлин, Роберт Х. «АҚШ армиясының Екінші дүниежүзілік соғыстағы корпустар командирлері: жиынтық өмірбаян» The Journal of Military History, 53-том, 2-сан (1989 жылғы сәуір), 147–168 беттер. Паттон, Джордж С., және Мартин Блюменсон. Паттонның құжаттары: 1940–1945 жылдар. Da Capo Press, 1996 жыл. Такер, Спенсер С. Екінші дүниежүзілік соғыс: Студенттер энциклопедиясы. ABC CLIO, 2005 жыл. 474-бет.
Patton, George S., and Martin Blumenson. The Patton Papers: 1940–1945. Da Capo Press, 1996. Tucker, Spencer C. World War II: A Student Encyclopedia. ABC CLIO, 2005. page 474.