Кіріспе

USS Onondaga – Америка Құрама Штаттарының Азамат соғысы кезінде Одақ Әскери-теңіз күштері үшін салынған темір қапталған монитор кемесі. 1864 жылы қолданысқа берілген бұл кеме өзінің барлық белсенді қызметін Джеймс өзенінің флотилиясы құрамында Конфедерация штаттарының астанасы Вирджиния штатындағы Ричмондқа су жолымен жасалған шабуылдарды қорғаумен өткізді, алайда оның ең маңызды қатысуы Трент ағысы шайқасы болды. Соғыс аяқталғаннан кейін Франция оны сатып алып, Француз теңіз күштерінде (Marine Nationale) жағалау қорғау кемесі ретінде пайдаланды. «Onondaga» француздар қатарында көптеген жылдар бойы белсенді қызметте болған жоқ, келесі төрт онжылдықтың басым бөлігін резервте тұрды, бірақ 1870-1871 жылдардағы франко-пруссия соғысы кезінде жұмылдырылды. 1898 жылы монитор күзетші кемеге айналды, бірақ 1904 жылы теңіз тізілімінен шығарылып, металл тескісіне сатылды; кеме 1905 жылы сөйілді.

Сипаттама

Онондаганың жалпы ұзындығы 226 фут (69 м), ал ені 51 фут (16 м) болды. Онондага Morgan Iron Works зауытында жасалған екі цилиндрлі көлденең бу машинасымен қозғалды, әрқайсысы төрт тік су түтік қазандықтарында жасалған буды пайдаланып, 10 фут (3 м) винтті айналдырды. Қозғалтқыштардың жалпы қуаты кемеге жылдамдық берді, ал оның қашықтығы болды. Винттер темір сақиналармен су астындағы кедергілерден қорғалды. Кеменің ашық бөлігі темір пластиналармен жабылған, бірақ Monitor кемесінің авторы Джон Эрикссон 1863 жылғы сәуірде броньдық белдеудің ішіне қосымша ағаш қоюды ұсынды. Броньның көп бөлігі орнатылғандықтан, кеме жасаушы зауыты броньға сырттан ағаш қосып, оны бронь пластинасымен қаптады. Ағаштың салмағы Онондаганың суға бату тереңдігін жобаланғаннан шамамен 30 см-ге арттырды. Мұнаралардың бронясы және алдыңғы мұнарадағы бақылау пункты жалпы қалыңдығы бірдей бронь пластиналарынан тұрды. 1863 жылғы сәуірде Шарлстон портындағы бірінші шайқаста болғандай, снарядтар мен сынықтардың мұнараларды бұзуына жол бермеу үшін мұнаралардың негізіне жұмсақ темір лента орнатылды. Онондаганың палубасы екі қабатты бір дюймдік пластиналармен жабылған, ал түтікшенің негізі де брондалған. 25 мамырда Navy флоты Quintard-тан Онондаганы сатып алды. Онондага, АҚШ Navy флотында осы атпен жүзген алғашқы кеме, 29 шілдеде 1863 жылы суға түсірілді және оны бұрынғы АҚШ өкілі Чарльз Б. Седжвиктің қызы Салли Седжвик демеушілік етті. Ол 1864 жылғы 24 наурызда Нью-Йорк Navy базасында капитаны Меланктон Смит басқаруымен қолданысқа кірді. Құрылыс материалдардың, жұмыс күшінің жетіспеушілігі және 1863 жылғы шілдеде Нью-Йорк қаласындағы төңкеріс кезінде кеме жасау зауытының жабылуы салдарынан кешіктірілді. Кеменің құны 759 673,08 долларды құрады, бұл бюджеттен шамамен 22 пайызға көп шығынға әкелді. Конфедерация эскадрильясы әлсіз одақтас күштеріне шабуыл жасау үшін өзен бойымен жүзіп келгенде, Онондага өзен бойымен төмен қарай жылжып, маневр жасауға қолайлы жағдайға келді. Ол және оның қолдаушы канонерлік қайықтары оларды күтіп, бірақ шабуыл тоқтатылды, себебі Конфедерация флотының кемелері – казематтық темір кемелер Virginia II және Richmond, канонерлік қайық Drewry және торпедалық қайық Scorpion – Trent's Reach жеріндегі одақтас кедергілерін асып өтуге тырысқанда суға батып кетті. Бұрын өткен казематтық темір кеме Fredericksburg және канонерлік қайық Hampton Голландтық Gap каналының астында қалған эскадрильяны күтіп тұрды. Эскадрилья командирі, Flag Officer Джон К. Митчелл, бірнеше сағаттан кейін оларды қайта шақырып алып, Battery Dantzler пуляларының астында зәкір қоюға бұйырды. Конфедерация кемелері 10:45-те қайтадан жүзіп келгенде, Онондага одақтас кедергілеріне жақындап, оның Dahlgren зеңбіректері Вирджиния II-ге шамамен екі рет қатты снарядтармен оқ атты; бірінші снаряд оның бронясын тесіп, ағаш қаптамасына және тіреулеріне зиян келтірді. Екінші снаряд бір матросты өлтірді және тағы екеуін жаралады, себебі снаряд броняны және оның астындағы қаптаманы тесіп өтті. Richmond-қа тек қана оқ тиді, ол кеменің корпортының үстіндегі броньды жапқышты зақымдады, содан кейін Конфедерация кемелері өзеннен жоғары қарай шегінді. Онондаганы төмен жылжыту шешімі оның командирі, Commander Уильям Паркерге "конфедерация темір кемелерімен шайқасқа түспегені үшін" әскери сотта қаралуына себеп болды. Министр Welles кінәлі деген үкімді техникалық себеппен жоққа шығарды. Онондага соғыс аяқталғанға дейін одақтас әскерлерін қолдауды жалғастырды және 9 сәуірде соғыс аяқталғаннан кейін солтүстікке қарай жүзіп кетті. Кеме 8 маусымда Нью-Йорк қаласында қызметтен босатылды және Пенсильвания штатындағы League Island-та сақталды. 7 наурызда 1867 жылы Конгресс актісімен монитор құрылысшысына сатылды, ол оны Францияға қайта сатты.

Француз қызметі

Онондага француз қызметінде өз атын сақтап қалды және 1867 жылдың 2 қыркүйегінен бастап Нью-Йорк қаласынан Галифаксқа сүйретілді. Ол 1868 жылдың 15 маусымында француздық транспорт Européen көмегімен Атлантика арқылы Брестке сүйретілді, француздық эсминец Volta сүйреуге қатысты. Кеме 2 шілдеде келгеннен кейін, бастапқы қару-жарағын төрт Modèle 1864 немесе Modèle 1864 66 типті бұрандалы, қаптамалы зеңбіректермен алмастыруды қамтитын кең ауқымды жөндеу жұмыстарын бастады. Француздар кеменің борт биіктігін өлшеді, бірақ бұл өзгерістерге дейін немесе кейін жасалғандығы белгісіз. Онондага 1869 жылдың мамыр айында теңіз сынақтарын бастады және одан кейін резервке қойылды.