Кіріспе
«Твиттер» – британдық автор Роалд Дальдың 1980 жылы жазылған балалар романы. Алғаш рет «Джонатан Кейп» баспасында жарық көрді. Романда Твиттер (Твиттер мырза мен ханым) – өшпенді, бос, шалақы жұбайлар туралы айтылады. Олар бір-біріне жаман әзілдер жасап, көңіл көтереді және өздерінің зұлымдықтарын үй жануарлары – маймылдарға көрсетіп, қуанады. Роальд Дальдың сақалға деген жек көруі Мистер Твиттер кейіпін жасауға түрткі болды. Ол «Твиттер» романын «сақалға қарсы бірдеңе жасау» мақсатымен жазғанын айтты. 2003 жылы «Твиттер» романы BBC жүргізген «The Big Read» британдық сауалнамасында барлық уақыттың ең үздік 200 романының тізімінде 81-орынды иеленді. 2012 жылы Твиттерлер «Royal Mail» мерекелік пошта маркасында бейнеленді. 2023 жылы BBC сауалнамасы бойынша роман «Барлық уақыттың 100 ең ұлы балалар кітабы» тізімінде 87-орынға қойылды. «Твиттер» 2007 жылы сахналық қойылымға бейімделді, ал Фил Джонстон режиссерлік еткен анимациялық фильм 2025 жылы «Netflix» платформасында көрсетіледі. «Penguin Books» кітапты екі рет аудиокітап түрінде шығарды: 2001 жылы Саймон Каллоу оқыды, ал 2023 жылы Ричард Айоаде оқыды.
the Roald Dahl children's book
The Twits is a 1980 children's novel by British author Roald Dahl. It was first published by Jonathan Cape. The story features The Twits (Mr. and Mrs. Twit), a spiteful, idle, unkempt couple who continuously play nasty practical jokes on each other to amuse themselves, and exercise their devious wickedness on their pet monkeys. Dahl's disgust at beards was the inspiration for Mr. Twit. As he stated, he penned The Twits in an effort to "do something against beards". In 2003, The Twits was listed at number 81 in The Big Read, a BBC survey of the British public of the top 200 novels of all time. In 2012, the titular Twits appeared on a Royal Mail commemorative postage stamp. In 2023, the novel was ranked by BBC at no. 87 in their poll of "The 100 greatest children's books of all time". The Twits was adapted for the stage in 2007 and an animated film adaptation, directed by Phil Johnston, is scheduled for release in 2025 on Netflix. Penguin Books has released the book in audiobook form twice, in 2001 read by Simon Callow and in 2023 read by Richard Ayoade.
Шолу
The Twits идеясы Дальдің "сақалдарға қарсы бірдеңе жасау" деген ниетінен туындады, себебі ол оларды жек көретін. Осы әңгіменің бірінші сөйлемі: "Қазіргі заманда қаншама сақалды адамдар кездеседі".
Сюжет
"Твиттер" деп аталатын қорқынышты, өшпеншіл, ашкөз жұбайлар терезесіз кірпіш үйде бірге тұрады. Олар бір-бірін жек көріп, бір-біріне жаман әзілдер жасап отырады. Олар сонымен қатар үй жануарлары – Маггл Вумптар деп аталатын маймылдар отбасын ұстайды. Бұрынғы цирк жаттықтырушылары – Твиттерлер, алғашқы кері маймыл циркін құруға тырысады. Олар маймылдардың сағаттап бастарымен тұруын талап етеді. Мистер Твит миссис Твитке құс пісірігі жасау үшін құс ұстауға үміттенеді, сондықтан "Hugtight" деп аталатын желімді пайдаланады. Маймылдар құстарды ағашқа қонғанға дейін ескертуге тырысады, бірақ ағылшын тілінде сөйлейтін құстар маймылдардың африка тілін түсінбейді. Аптасына бір рет Роли-Поли құсы маймылдарға келіп, құстарды құтқару үшін тіл аудармашысы болып жұмыс істейді. Сейсенбі күні кешке төрт баладан тұратын топ осы ағашқа тірелген бағананы көріп, оған көтерілуге шешім қабылдады, бірақ оның үстінде желім бар екенін білмеді. Сәрсенбі күні таңертең Мистер Твит балалардың оларды қорқытып кеткенін көреді. Ашуға булыққан Мистер Твит оларға шабуыл жасайды, бірақ балалар қашып үлгереді. Мистер Твит құстарды ұстауға бірнеше рет тырысады, бірақ сәтсіздікке ұшырап шаршаған соң, әйелімен бірге оларды өлтіру үшін қару сатып алуға барады. Маггл Вумптар Мистер Твиттің желімін пайдаланып, Твиттердің жиһазын төбеге жабыстыруды ойлап табады, ал құстар Твиттердің басына желім жағуды жоспарлайды. Осыдан соң Твиттер үйге асығыс кіріп, дауылдың ортасында қалады. Мистер Твит олардың "дұрыс тұруы" үшін бастарымен тұруын ұсынады. Содан кейін Роли-Поли құсы Маггл Вумптарды Африкаға қайтаруды ұсынады, және Маггл Вумптар қашып құтылады. Бірнеше сағаттан кейін Мистер мен Миссис Твит салмағын бастарына түсіріп, денелері "төменге" қысылып, "қорқынышты қысқаруды" сезінеді. Бастары мойнына, мойны денесіне, денесі аяқтарына, ал аяқтары табанына дейін қысқарады. Аяқтары екі жұп аяқ киім мен ескі киімге айналады. Мистер мен Миссис Твитті ешқайда көруге болмайды. Олардың жоқтығын барша қуана қарсы алады.
Мистер Твит
Мистер Твит – жаман адам, шашы маңдайынан, көздерінен және мұрынынан басқа бүкіл бетін жауып тұрады. Оның шашы (ол оны "ақылды және ұлы" көрінеді деп ойлайды, бірақ қалғандары оны ақымаққа ұқсайды) ұқыпсыз. Ол ешқашан жумайтындықтан, сақалында тамақтанғанда қалып қойған тағам қалдықтары – консервіленген сардина, Стилтон ірімшігі және жүгері ұнтақтары жабысып тұрады. Кейде ол аш болғанда осы қалдықтарды тілімен сорып жейді. Мистер Твит ханымның өзі кішірейіп бара жатқанын сезінуі үшін оның орындығы мен таяғын ақырындап ұзартып қойды. Аузын матамен сүртудің орнына, Мистер Твит оны жеңіне сүртеді. Мистер Твит сыра ішетін, тіпті таңғы аста да ішімдік ішеді. Ол қастандық ойлағанда тым жабық болады. Ол әйелімен бірге маймылдарды, Мағлұмдарды жамандықпен қарап, қинап ұстайды. Олар Маугли Умпті және оның отбасын бақтағы торға қамап қойған. Қорқынышты психиатрлар Мистер Твиттің өзін жоқ етіп жіберді. Твиттерден қалған – екі шоқ ескі киім, екі жұп аяқ киім және бір таяқ ғана.
Миссис Твит
Миссис Твит - мырза Твиттің қорқынышты сұмдық, қорқынышты әйелі. Ол бір кезде өте әдемі бет болды, бірақ оның сұмдық ойлары оның бетінде көріне бастады, ол соншалықты сұм болғанша, сіз оған қарап тұра алмадыңыз. Ол әйнек көзін пайдаланып, күйеуіне кек алу үшін практикалық әзіл-аяң жасайды және оқиға бойына көптеген қатыгездік пен зұлымдықты көрсетеді: оның жүріп жүретін таяқты кінәсіз балалар мен жануарларға қарсы қару ретінде пайдалануының басты себебі, ол жұптың үй жануарлары маймылдарды азаптауға қатысады. Ол жиі ақымақтықпен әрекет етсе де, ақылдылығын да көрсетті: ол бірнеше жіптерді жуу арқылы көкке ұшып кетуден құтылу үшін маневр жасай алды және жерге қауіпсіз қонды. Бұған қоса, ол қорқынышты, қатыгез және гигиенасыз ретінде суреттеледі.
Қылмыстар
Бірқатар көңіл көтерушілік әрекеттер оқиғаның дамуына көмектеседі. Қысқаша сипаттамалары төменде келтірілген:
Шыны көз
Миссис Твит әйнекті көзін алып тастап, күйеуінің сыра құтысына құяды. Ол ыдысты босатып, көздің осында отырғанын көргенде ғана, оны қорқынышты нәрсе таңғалдырады. Миссис Твит күледі, бұл оның әрқашан оны бақылап отыратынын дәлелдейді.
Қақаға
Шыны көзінің айласына кек алу үшін Мистер Твит миссис Твит төсегіне жабақты қояды және төсегіндегі затты "Жиңкі Skillywiggler" деп атап, оны аяқ бармағын шағып тастайтын "бұғаттағыш сияқты тістері" бар деп қорқытады. Содан кейін Миссис Твит әлсіреп қалады, бұл кезде Мистер Твит оның бетін суық сумен толтырады. Ол тез арада қалпына келеді, өйткені бақа суға жақындау үшін оның бетіне секіреді. Содан кейін Мистер Твит "Жоңғар Скилливигглер" оның мұрнын жуырда шауып тастайды деп мәлімдейді. Содан кейін Миссис Твит қашады.
Құртша спагетти
Бақаның әрекетіне кек қайтару үшін, Миссис Твит бақшадан құрттарды пісірілген спагеттиге салады, оны Мистер Твит жейді, ал Миссис Твит оған бұл жақында ғана сатып алған "Бұдыраң спагетти" деп аталатын жаңа түр екеніне көндіреді. Ол жеп болған соң, Миссис Твит қуанышпен шындықты айтады, бұл Мистер Твитті қорқытып, жирендіреді.
Психиатрлар
Құртты спагеттиге жауап ретінде Мистер Твит әр түн сайын миссис Твиттің таяғына, сондай-ақ оның креслосының аяқтарына бір тиыннан қалың емес ағаш тілімдерін жабыстырады, бұл миссис Твиттің өзі баяу қысқарып бара жатқанына сендіреді. Содан кейін Мистер Твит оны "қысқару" деп аталатын ауруға шалдыққандықтан жоғалып кетеді деп қорқытады. Мистер Твит содан кейін "қысқаруды" емдеу үшін миссис Твитті "созу" керек деп мәлімдейді. Содан кейін Мистер Твит миссис Твитті бақта 60 газ шарына байлап, оған сабақ беру үшін біраз уақытқа қалдыруды жоспарлайды. Бірақ, миссис Твит шарының жіптері үзілсе, ол үшін сау бол деп айтқанда, Мистер Твит оның аяқтарына қосымша жіп байлағандай болып, жіптерді кесіп, оны аспанға жібереді. Миссис Твит ақырында бірнеше шар жіптерін тістеп қайтып келеді, сондықтан ол баяу төмен түсіп, соңында бақтағы Мистер Твиттің үстіне құлап, оны ұзын таяғымен ақылынан айырып соққыға жығады.
Тіркелгіш ағаш
Твиттер бағында "Үлкен өлі ағаш" бар, оны мистер Твиттер құстарды ұстау үшін қолданады, ағаш бұтақтарына ЖҰҚА ЖЕЛІМ жағып. Содан кейін миссис Твит тұтқынға түскен құстардан пирог жасайды. Оқиға барысында құстардың орнына төрт мектеп оқушысы ұсталып қалады, бірақ мистер Твит оларды құс пирогының орнына бала пирогы жасауға акелгенде, шалбарларын шешіп, Твиттер бағының сыртында жерге құлап құтылады. Осы желімді пайдалану тұтқынға алынған маймыл Маггл Умп пен оның отбасына оны Твиттерлерге қарсы қолдану туралы ой келтіреді.
Жануарларды құтқару
Достары – Роли Поли құсы тілдерді түсіндіруші ретінде, Маггл Умп және оның әйелі мен балалары Үлкен Өлі Ағашқа қонған кез келген құстың миссис Твиттің Құс Пісірігіне айналатыны туралы ескертуді жеткізеді. Мистер Твиттің өшігу үшін маймылдардың қоршауыншасына желім жағуымен (ол оларға тұрақ ретінде қызмет етеді), маймылдар ескертуді өзгертеді. Соңында құстар Твиттердің шатырына қонады. Бұл Мистер Твитті ашуландырады, ол пирогын күтіп тұрмақ емес, сондықтан Твиттер дүкенге барып, әрқайсысы бір мылтық сатып алуға шешім қабылдайды. Олардың осы іске кеткен уақытында Маггл Умп соңғы әрекетті жоспарлайды: Твиттердің үйін төңкеріп тастау. Құстардың көмегімен Маггл Умп едендегі кілемді, сондай-ақ үйдегі барлық үстелдерді, орындықтарды және басқа да заттарды алып тастайды, ал Мистер Твиттің желімін пайдаланып, заттарды төңкеріп, төбеге жабыстырады, еденді толығымен бос қалдырады. Осылайша, Твиттер өздері төңкерілгенін ойлайды, өйткені олар үйінің төбесінде тұрғандай сезінеді және дұрыс тұру үшін бастарына тік тұрады. Бастарын жерге жабыстыру үшін екі құс Твиттер үйге кірмес бұрын олардың басына аздап желім жағады, сонда олар бастарына тік тұрғанда жабысып қалады. Осы әрекетке дайындық аяқталғанда, Твиттер үйге оралады. Барлығы жоспарланғандай болады, Твиттер өздері төңкерілгенін сеніп, оған қарсы тұру үшін бастарына тік тұрады, бірақ олар бос еденге жабысып қалады. Дегенмен, басқа тік тұруға арналмаған. Жоғарыдан түскен салмақтан Твиттерде бұрын кітапта айтылғандай, "қысылу" пайда болады, бірақ бұл жолы ол әрекет емес, шынайы оқиға. Бір аптадан кейін Твиттер жоғалып кетеді, ал оларды білгендердің бәрі "хоррай!" деп шу көтереді. Ал Маггл Умптар мен Роли Поли құсы Африкаға, өз туған жерлеріне қашып кетеді.
Театрлық бейімделулері
1999 жылдың сәуірінде Джастин Пирсонның (Ұлыбританияның Ұлттық симфониялық оркестрінің бас менеджері және көркемдік директоры) және актриса Энн Коллистің жасаған театралды музыкалық бейімделуі, Майкл Дининнің режиссерлігімен Батыс Лондонның Илинг қаласындағы The Questors театрында көрсетілді. 2015 жылы Лондонның Корольдік соты театрында Енда Уолш бейімдеген және Джон Тиффани режиссерлік еткен "Твиттер" спектаклінің екінші қойылымы 7 сәуірден 31 мамырға дейін өтті. Құрамында Джейсон Уоткинс Мистер Твит рөлінде, Моника Долан Миссис Твит рөлінде, Глин Притчард Маймыл Әкесі рөлінде және Кейт Дэвис Маймыл Анасы рөлінде болды. 2020 жылы COVID-19 карантині кезінде Лондонның Unicorn театрында Нед Беннеттің режиссерлігімен Зубин Варла мен Мартина Лэрдтің орындауында "Твиттер" атты театрлық оқу көрсетілді. Көрсетілім жазылып алынып, бастапқыда YouTube арнасында үш бөлімге бөлініп көрсетілді.
Роалд Дальдың басқа кітаптарымен байланысы
"Ұлы крокодил" романында Магл Умп есімді маймыл да кездеседі. Квентин Блейктің осы кейіпкердің суретіне ұқсас маймыл "Жираф және Пелли мен мен" романында да пайда болады. Роли-поли құсы да "Ұлы крокодил" романында кездеседі, сондай-ақ оны "Жынды жануарлар" кітабында да табуға болады. Кітаптағы Мистер Твиттің сақалы, "Құртты спагетти" және құс пирогы сияқты кейбір нәрселер Роальд Дальдың "Жағымсыз рецепттерінде" кездеседі. "Матильда" романында да өте күшті желім туралы айтылады. Құстардың Магл Умптың санасы туралы берген сипаттамалары ("dotty", "balmy", "batty", "nutty", "screwy", "wacky") "Шарли мен шоколад фабрикасы" романының 18-тарауындағы "Шоколад өзенінің түбінде" Вилли Вонканың санасын сипаттағанда ата-аналар қолданған сипаттамалармен бірдей.