Кіріспе

"Трискелионның ойыншылары" – американдық ғылыми-фантастикалық телесериал "Жұлдыздар жолының" екінші маусымының он алтыншы эпизоды. Маргарет Армен жазған және Джин Нельсон режиссерлік еткен бұл эпизод алғаш рет 1968 жылдың 5 қаңтарында көрсетілді. Эпизодта капитан Кирк пен оның серіктері құлдыққа түсіріліп, үш денесіз жандардың құмар ойыны үшін гладиаторлар ретінде жаттығудан өтеді.

Сюжет

"Энтерпрайз" Федерация кемесі "Гамма-2" ғарыш станциясын тексеріп жатыр. Капитан Кирк, байланыс офицері лейтенант Ухура және навигатор прапорщик Чеков көшіруге тырысады, бірақ жүйе іске қосылғанға дейін жоғалып кетеді. Командир Спок оларды іздеуге бұйрық береді және иондық ізді табады. Кирк, Ухура және Чеков өздерін ерекше планетадағы гладиаторлар аренасында табады. Олар төрт адам тәрізді жаратылыстардың шабуылына ұшырап, басылып қалады. Гальт, Трискелионның Бас Құлқыны, оларға өзінің қожайындары, Жеткізушілерді көңіл көтеру үшін жаттығуларға қатысатынын айтады. Әрқайсысына "бағыну мойындығы" салынады, ол Галттың бұйрығына бағынбаған жағдайда қосылады. Ухура, Чеков және Киркке жеке "жаттығу құлдары" тағайындалады: Ларс, Тамон және Шахна. Жаттығудан кейін, Жеткізушілер жаңа құлдарды өз валютасымен, "кватлу" арқылы сатып алады. Арена сыртындағы ежелгі қираған орындар арасында жүгіріп жүріп, Кирк Шахнадан Жеткізушілер туралы ақпарат алуға тырысады, бірақ ол тым көп айтқанда оның мойындығы қосылады. Кирк жазаланғаны өзі болуы керек деп наразылық білдіреді, ал оларды камераларына қайтарғанда, Шахна оған ризашылығын білдіреді. Ол оны құшақтауға келгенде, Кирк оны есінен айырып, кілтімен өзін, Ухураны және Чековты босатады, бірақ оларды Галт тоқтатады. "Энтерпрайз" иондық ізді қадағалап, адам тәрізділер мекендейтін планетаны табады. Спок пен бас дәрігер доктор МакКой жерге түсуге дайындалғанда, Бірінші Жеткізушінің дауысы оларды көшіруден сақтайды. Кирктің дауысы да естіледі, ол оларды жағдаймен таныстырады. Кирк Жеткізушілерге өздерін көрсетуді талап етеді және өзін жер асты палатасында табады; Жеткізушілер – үш денесі жоқ ми. Кирк оларға келісім ұсынады: ол және оның екі офицері тең сандағы құлдармен күреседі. Егер Кирк пен оның тобы жеңіске жетсе, Жеткізушілер құлдарды өздерін басқаруға үйретеді. Егер олар жеңіліп қалса, "Энтерпрайз" экипажы құлға айналады. Кирк оларды ұятқа қалдырады: "Адамдар бастапқы мәдениеттерді қалай үйрете алады, бірақ Жеткізушілер мұны істей алмайды екен?" дейді. Жеткізушілер келіседі, бірақ Кирк үш құлмен жеке күресуге тиіс екенін талап етеді. "Энтерпрайз" экипажы кемеден бақылап тұрғанда, Кирк екі құлды өлтіріп, үшіншісін жарақаттайды. Галт Шахнаны жібереді. Кирк оны басып жеңіп, ол мойынсұнады. Жеткізушілер Кирктің жеңіске жеткенін жариялап, құлдардың мойындығын ашады. Шахна Кирктің жұлдыздарға еріп кетуін тілейді, бірақ ол өзі мен басқа құлдар алдымен жаңадан тапқан бостандықтарында өмір сүруді үйренуі керек деп жауап береді.

Мәдени әсері

Дуэль Симпсонның "Deep Space Homer" эпизодында пародияланды, онда NASA ғалымдары Гомер Симпсон Бэрни Гамблмен аренада төбелес кезінде кваттлоға тікелей бәс тікті, ал Трек шайқасының музыкасы ойнады. Кирктің Шахнаға махаббат туралы айтқан сөзі "Саут Парк" сериясының "Монки Фоникаға тәуелді" бөлімінде еске түсірілді. "Скотти, мені телепортта" деген танымал "Жұлдыздар жолы" фразасы көбінесе дұрыс емес айтылады, ал "Оксфорд цитаталар сөздігі" бұл фразаның ең жақын нұсқасы осы эпизодта айтылған: "Скотти, бізді телепортта".

Теледидар зерттеулері

Бұл эпизод теледидар зерттеулеріндегі бірнеше еңбектерде айтылып, талқыланды. «Бэтмен бетпердесіз: Мәдени иконаны талдау» (2013) кітабында бұл эпизод 1960 жылдардағы «Бэтмен» телесериалындағы «Жасыл мұз/Терең қырау» эпизодтарымен салыстырылады. «Трискелионның ойыншылары» эпизоды «Қазіргі заманғы амазонкалар: Экрандағы жауынгер әйелдер» (2006) еңбегінде де сипатталған, онда Шахна кейіпкері «дәстүрлі амазонка киімінде» көрсетілген, ал эпизод әйелдердің үстемдігінің мысалы ретінде берілген. Авторлар сондай-ақ бұл эпизодтың түпнұсқа «Жұлдызды жол» сериалындағы әйелдер жазған эпизодтардың аз бөлігі екенін (79 эпизодтың 17-сі әйелдермен жазылған немесе бірлесіп жазылған) және Маргарет Арменнің «Wonder Woman» және «The Big Valley» сияқты жауынгер әйелдер туралы сериалдарда тәжірибелі болғанын атап өтеді, бірақ Арменнің «Wonder Woman» эпизоды «Жұлдызды жол» өндірісі тоқтағаннан кейін бірнеше жыл өткен соң жарық көрген. Бұл эпизодтағы дін мен философия тақырыптары Роберт Асаның «Жұлдызды жол» эпизоды «Кім Адонай үшін қайғырады?» туралы жасаған егжей-тегжейлі сын-тегжейінде талқыланады. Аса «Трискелионның ойыншыларында» бейнеленген құдайлардың «көбінесе көңіл көншітпейтін, іздеусіз және/немесе қауіпті» екенін және Трискелионның қамқоршыларының «гуманоидтарды жеке ойын-сауық үшін пайдаланатынын» айтады. Американдық әдебиет және медиа сыншысы Пол А. Кантор «Трискелионның ойыншылары» эпизодын «тарихи соңның» мысалы ретінде келтіреді. 2001 жылғы еңбегінде Кантор бұл эпизод пен Гегель философиясы арасындағы параллельді көрсетеді, Александр Кожевтің құмар ойындарға қатысты болжамына сілтеме жасап, Кирк Трискелиондарды «тарихқа қайта оралды [ ] иелер мен құлдардың Гегельдік диалектикасын қайта жаңартады» деген қорытындыға келеді.

Өндірістің егжей-тегжейі

Ол Джон Мередит Лукас Гин Л. Куонның өтінішімен бағдарламаның желілік продюсері қызметін қабылдағаннан кейін түсірілді. Джеральд Перри "Джерри" Финнерман осы эпизодтың операторы болды, ал оның киноматография саласындағы шәкірті Аль Фрэнсис – бас камера операторы болды. Эпизодтың бастапқы атауы "Пентафлан ойыншылары" еді. 2016 жылы TVline бұл эпизодты Star Trek тарихындағы ең керемет жиырма сәттің бірі деп сап, онда Кирк жеңілген қарсыласының өмірін ғана сақтап қоймай, сонымен қатар шетелдік билікті еркін қоғам құруға көндіреді.