Макор Ришон: Израиль газетінің тарихы мен эволюциясы

Кіріспе

Израильдік апталық газет "Макор Ришон" ("Бірінші қол дереккөзі") – діни сионизм және консервативті оң қанатпен байланысты ізраилдік маңызды газет.

Тарих

Makor Rishon еврей дінін және ұлтшылдық көзқарасын ұстанатын тәуелсіз газет құру мақсатымен 1997 жылдың шілдесінде апталық журнал ретінде құрылды. Газеттің бастамашысы – оның алғашқы иесі, раввин Шмуэль Тал. Белгия мен Тель-Авивте алмаз бизнесімен айналысатын ұлттық діни Лесенберг отбасы газеттің құрылуына қаржылық қолдау көрсетті. Журналист Мейр Узиел штатты жинау үшін шақырылды. Узиел Майкл Рузулиоға авторларды іздеуді тапсырды. Рузулио бұрын "Едиот Ахронот" газетінде және Телевизия мен радионың екінші арнасында тілші болып жұмыс істеген, сондай-ақ "Қызыл теңіздің дауысы" радиостанциясын құруға көмектескен. Редакция Иерусалимдегі Гиват Шаульде орналасқан "Пирсум Исраэль" кеңсесінде құрылды, онда діни және зайырлы журналистер мен редакторлар жұмыс істеді. Газеттің алғашқы жылдарындағы редакторларының көпшілігі дінсіз болды, олардың ішінде Мейр Узиел, Майкл Рузулио, Ехуда Леви (журналист) және Офер Шапира есімдері бар. Газеттен түскен табыс аз болды және қаржылық жағдайы нашарлады. 1999 жылдың қазан айының соңында газет жабылды, содан кейін иелері банкроттыққа өтініш берді. 1999 жылдың желтоқсанында газет "Жаңа Makor Rishon" компаниясының қолдауымен қайта құрылды, бұл Майкл Карашқа газеттің атын пайдалануға, бірақ бұрынғы қарыздармен ауыртпалықсыз өмір сүруге мүмкіндік берді. Караш газеттің оқырмандарының санын арттыру және оны қаржылық тұрғыдан тиімді ету үшін жұмыс істеді. 2003 жылы газетті бизнесмен Шломо Бен Цви сатып алды. Сатып алудан кейін беттер мен журналистердің саны айтарлықтай артты, сондай-ақ газет кең форматқа көшті. 2007 жылдың ортасына дейін Makor Rishon апталық болып шығарылды. 2007 жылдың 25 сәуірінде "Хацофе" күнделікті газеті Makor Rishon құрамына енді, газет "Makor Rishon HaTzofe" логотипімен жарық көре бастады. Сол кезге дейін газеттің бас директоры болған Шломо Бен Цви бас редактор болып тағайындалды. Содан кейін Makor Rishon екі жыл бойы күнделікті басылым ретінде шықты. 2008 жылдың қарашасында газет қаржылық қиындықтарға тап болды. Қызметкерлер соттан газет активтерін сатуға рұқсат беруді сұрады. Газет мазмұнын күрт қысқарту, бағаны көтеру, жұмыстан шығару, веб-сайтын және мақалалар архивін жабу сияқты шаралар арқылы дағдарысқа қарсы тұрды. 2009 жылдың маусымынан бастап газет қайтадан апталық болып шыға бастады. Азайтылған күнделікті басылым тек жазылушыларға таратылды және газеттің веб-сайтында қолжетімді болды, ал демалыс күндері газет дүкендерінде де табуға болады. 2012 жылдың 16 ақпанында газеттің кеңейтілген тегін басылымы елдің әртүрлі аймақтарында таратыла бастады, ол демалыс күндері сатылатын газеттің мазмұнына сілтемелер жасады, мақсаты жұма күнгі басылымның сатылымын және жазылушылар санын арттыру болды. 2014 жылдың 9 наурызында сот Бен Цвидің Makor Rishon және Ma’ariv газеттеріне қатысты банкроттық іс жүргізуді тоқтату туралы екі айлық өтінішін мақұлдады. 2014 жылдың 30 наурызында Иерусалим аудандық соты газетті Израиль Хайомға 14 миллион шекельге сатуға келісім берді. Ал монополияға қарсы комиссия төрағасы Дэвид Гило бір айдан кейін сатуды мақұлдады. 2014 жылдың 23 қыркүйегінде күнделікті басылым соңғы рет жарық көрді. Осы күннен бастап газет тек демалыс күндері ғана шығарылады.

Makor Rishon was founded as a weekly magazine in July 1997 in order to create an independent newspaper with a Jewish religious and nationalistic slant. The paper was the brainchild of its original owner, Rabbi Shmuel Tal. The Listenberg family, a National Religious family in the diamond business based in Belgium and Tel Aviv financed the founding of the newspaper. Journalist Meir Uziel was hired to recruit the staff. Uziel enlisted Michael Ruzulio to find writers. Ruzulio had served as a reporter for Yedioth Ahronoth as well as for the Second Authority for Television and Radio, and helped create the "Voice of the Red Sea" radio station. The newsroom was established in the "Pirsum Yisrael" offices located in Givat Shaul in Jerusalem and included religious and secular journalists and editors. The majority of the newspaper's editors in its early years were secular and included Meir Uziel, Michael Ruzulio, Yehuda Levi (journalist) and Ofer Shapira. Earnings from the paper were low and its financial situation worsened. The paper closed down at the end of October 1999, after which the owners filed for bankruptcy. Makor Rishon was reestablished after five weeks, in December 1999, under the auspices of a company named "The New Makor Rishon" – a move that enabled its purchaser, Michael Karash, to derive benefit from the newspaper's name without having to be burdened by past debts. Karash worked to broaden the subscriber base and to make the paper financially viable. Over the course of 2003, the paper was purchased by businessman Shlomo Ben Tzvi. After the buyout, changes were made that included a significant increase in the number of pages and journalists as well as a move to a broadsheet newspaper format. Until mid 2007, Makor Rishon was published as a weekly. On April 25, 2007, the HaTzofe daily was incorporated into Makor Rishon, which started appearing with the logo "Makor Rishon HaTzofe". Shlomo Ben Tzvi, who until then had been the newspaper's CEO, was appointed the editor in chief. Makor Rishon was then published as a daily for the next two years. In November 2008, the newspaper entered into financial difficulties. The employees requested the court liquidate the assets of the paper. The newspaper dealt with the crises by drastically cutting content, raising prices, firing workers, and closing down its website and article archives, among other actions. Starting from June 2009, the paper returned to being a weekly. A reduced daily edition was distributed only to subscribers but was made available on the newspaper's website, and a weekend edition was also attainable at newsstands. On February 16, 2012, the newspaper began distributing a free expanded edition at various locations throughout the country, that contained many references to the newspaper's flagship edition that is sold on weekends, a move intended to increase sales and subscribers for the Friday edition. On March 9, 2014, Ben Tzvi's request for a two month injunction to halt bankruptcy proceedings against the Makor Rishon and Ma’ariv newspapers was approved by the court. On March 30, 2014, the Jerusalem District Court approved selling the newspaper to Israel Hayom for 14 million shekels. and Antitrust Commissioner David Gilo approved the sale one month later. On September 23, 2014, the daily edition was printed for the last time. Starting from this date, only the weekend edition is published.

Газет форматы

Бұрын газет тек негізгі жаңалықтар бөлімін, жаңалықтар журналын және апталық журнал «Диюканды» қамтитын, оған мәдени қосымша да кіретін. 2003 жылы Шломо Бен Цви газетті сатып алғаннан кейін жаңа қосымшалар пайда бола бастады, бұл 2005 жылдың мамыр айында жаңа форматқа ауысумен аяқталды. Газетті Бен Цви сатып алғаннан бері жиі өзгеріске ұшырайды. Қазіргі форматта газет сегіз бөлімнен тұрады:

Жалпы жаңалықтар – жаңалықтар; редакциялық мақалалар; пікір бағандары; және қаржы, ғылым, спорт және жергілікті саяхат бөлімдері. «Йоман» (Журнал) – мақалалар, сұхбаттар мен жеке бағандарды қамтитын апта сайынғы ағымдағы істер қосымшасы. Тұрақты бөлімдер: Амнон Лордтың «Негед Харуах» бағаны; Тзур Эрлихтің қазіргі оқиғалар поэзиясы бағаны; Ади Арбелдің «Lo Actuali» байқаулар сериясы; саяси журналист София Рон Морияның бағаны; Пазит Рабинаның «Теиват Пандора» секциясы халықаралық істерді қамтиды; Гидон Дуков редакциялаған «Брихат Хамохот» сатирикалық бөлімі; және Мордехай Кидердің Таяу Шығыс істері жөніндегі апта сайынғы мақаласы. Авинад Виткун мен Ариэль Кахана тұрақты үлестерін қосуда. Қосымшаның редакторы Ори Элитцур болды. 2014 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, Шағаи Сегал редактор болып, оның «Диюкандағы» жаңалықтар бағаны «Йоманға» көшірілді. «Диюкан» (Портрет) – жеке қызығушылықтар туралы әңгімелер, жеке бағандар мен әртүрлі бөлімдер, соның ішінде Эдвард Атлердің автомобиль бөлімі, Ори Меламедтің тамақ бағаны, Галит Дехан Карлибахтың саяхатнамасы, Асси Тубияның компьютерлік ойындар бөлімі, эфирлік күнтізбе, кроссвордтар бөлімі және Нахум Мочиахтың кинорецензиясы (бұрынғы уақытта Ренанит Паршани, одан бұрын Юваль Ривлин жазған). Орли Голдкланг – қосымшаның бас редакторы. Бұрын Голдкланг Майя Левенсонмен бірге «Циппорнаим» атты әзіл-сықақ бағанын жазып, ал бүгін бірінші бетіне «Пузл» деп жазады. Журналдың тұрақты жазушылары арасында Ифат Эрлих, Дэвид Чермец, Рикки Рат, Тзур Эрлих және Елиашив Райхнер бар. «Шаббат» (Саббат) – еврей философиясы, иудаизмі және әдебиеті қосымшасы, интеллектуалды бағыты бар. Бас редактор – Елхан Ныр. Кітап сын-пікірлер бөлімінің редакторы – Шмуэль Фауст. «Motzash» (Motza'ei Shabbat) – 2011 жылы шыға бастаған өмір салты журналы. Бас редактор – Елад Тенех. Редакторы – Ариэль Шинбал.

General News – news items; editorial articles; opinion columns; and finance, science, sports and local travel sections. Yoman (Journal) – a weekly current affairs supplement containing articles, interviews and personal columns. The regular sections are Amnon Lord's column "Neged Haruach"; a current events poetry column by Tzur Ehrlich; Adi Arbel's series of observations "Lo Actuali"; political journalist Sophia Ron Moriah's column; Pazit Rabinah's section "Teivat Pandora" containing international affairs exposés; a satirical section "Brichat Hamochot" edited by Gidon Dukov; and a weekly in depth article on Middle Eastern affairs by Mordechai Kider. Avinadav Vitkun and Ariel Kahana are among the regular contributors. The supplement's editor was Ori Elitzur. After his death in 2014, Chaggai Segal took over as editor, and his current news column which had been in Diyukan, was moved to the "Yoman". Diyukan (Portrait) – a magazine that includes personal interest stories, personal columns and various sections, including an automotive section by Edward Atler, a food column by Ori Melamed, a travelogue by Galit Dehan Karlibach, a computer games section by Assi Tubia, a broadcast calendar, a crosswords section and a film review by Nachum Mochiach (which had been written in the past by Renanit Parshani, preceded by Yuval Rivlin). Orly Goldklang is the supplement's editor in chief. In the past, Goldklang had written, together with Maya Levenson, "Tzippornaim", a humor column, and today writes "Puzzle" on the first page. The magazine's regular writers include Yifat Ehrlich, David Chermetz, Rikki Rat, Tzur Ehrlich, and Elyashiv Reichner. Shabbat (Sabbath) – a supplement for Jewish philosophy, Judaism and literature, with an intellectual bent. The editor in chief is Elchanan Nir. The editor of the section for book review is Shmuel Faust. Motzash (Motza'ei Shabbat) – a life style magazine that began appearing in 2011. The editor in chief is Elad Teneh. The editor is Ariel Shinbal.

Бұрынғы қосымшалар

Tzedek (Әділет) – діни және зайырлы құқық саласындағы жаңалықтар мен түсініктемелер, редакторы Йехуда Ифрах. 2005 жылдың 1 қаңтарынан 2006 жылдың ақпан айына дейін апта сайын «Хашавуон» атты мәдениет қосымшасы жарық көрді, онда жоспарланған эфирлер мен спектакльдердің күнтізбесі де болды. Тамар Нешер Рати бас редактор болды. Редактордың көмекшісі – Шай Целер. Nashim (Әйелдер) – 2006 жылдың жазында жарық көруді бастаған және екі апта сайын шығатын әйелдерге арналған қосымша. Лимор Гарзим Маген – редактор. Осы қосымшаның басылуынан бұрын «Пней Иша» деп аталатын журнал болды, оның редакторы Ронни Шув, ал одан бұрын – Айелет Кедем. Otiot (Сөздер) – балалар мен жасөспірімдерге арналған журнал. 2011 жылы «Makor L’Yiladim» қосымшасы мен «Otiot» журналының бірігуінен құрылған бірлескен жоба. Жаңа журнал бастапқыда «Otiot L’Yiladim» деп аталды, кейін «Otiot, Makor Rishon газеті» деп қайта аталды. «Makor L’Yiladim» журналының алғашқы саны 2004 жылдың 10 желтоқсанында жарық көрді. Оның редакторлары – Этти Эльбоим мен Орит Циммер. Бұрынғы жылдары «Диюкан» қосымшасында екі беттік балалар бөлімі жарық көрген болатын. Соңғы жылдары оның редакторы – Эхуд Максимов. Оның жазушыларының арасында Шоши Гринфилд, Йоэль Чайт, Йоси Шахар және Авинадав Виткон болды. Sukariot (Тісшекер) – Otiot-тың бауырлас газеті ретінде белгілі, мектепке дейінгі балаларға арналған газет. Makor Rishon-ның балалар қосымшалары мен Otiot газеттерінің бірігуіне дейін Makor Rishon мектепке дейінгі балалар үшін «Anakim» атты қосымша жариялаған болатын. Екі қосымша біріктірілді, бірақ Sukariot атауы сақталды. Газеттің жаңа форматына көшу кезінде демалыс күніне арналған қосымша шықты, ол екі апта сайын жарық көрді, бірақ тез арада тоқтатылды. 2006 жылдың маусым айында, «Хашавуон» тоқтатылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, «Shishi Yisraeli» деп аталатын екі апталық бөлім қосылды, ол апталық болып жоспарланған. Бұл кішкентай форматтағы, жылтыр қосымша болды және өзекті мәселелерге арналған мақалаларды қамтыды. Ол үш айдан кейін тоқтатылды. Экономист Эран Бар Тал редакциялаған «Kalkala» қосымшасы мен Дотан Малах редакциялаған спорт бөлімі бастапқыда жеке болды, бірақ 2012 жылдың 3 тамызынан бастап «Motzash» журналына енгізілді. Бір кезде газет жылына үш рет шығатын және Йоав Шурек редакциялаған еврей философиясының кеңейтілген қосымшасы – «Shabbat Hagadol» басылып шықты. Сондай-ақ, газет «Makori» атты Шаббат кітапшасын жариялады, ол синагогтарда тегін таратылды және Makor Rishon газетінен және басқа бөлімдерден алынған мақалаларды қамтыды, бірақ 2010 жылдың соңында тоқтатылды.

Tzedek (Justice) – news and commentaries in the fields of religious and secular law, edited by Yehuda Yifrach. From January 1, 2005, until February 2006, the weekly "Hashavuon", a culture supplement that also contained a calendar for scheduled broadcasts and plays. Tamar Nesher Rati was the editor in chief. The assistant editor was Shai Tzeler. Nashim (Women) – a supplement geared to women that began appearing in the summer of 2006 and is published bi weekly. Limor Garzim Magen is the editor. Before this supplement began there was a magazine, termed Pnei Isha, that was edited by Ronny Shuv, preceded by Ayelet Kedem. Otiot (Letters) – a magazine for children and teens. A joint venture started in 2011 by the merger of the Makor L’Yiladim supplement and the established Otiot magazine. The new magazine was initially called "Otiot L’Yiladim", after which it returned to being called "Otiot, a newspaper from Makor Rishon". The first edition of Makor L’Yiladim appeared on December 10, 2004. Its editors were Etti Elboim and Orit Zimmer. In previous years, a two page children's section had appeared in the Diyukan supplement. In its final years, its editor was Ehud Maksimov. Among its writers were Shoshie Greenfield, Yoel Chait, Yossi Shachar and Avinadav Vitkon. Sukariot (Candies) – a newspaper for preschoolers, known as the sister paper to Otiot. Before the merger between the children's supplements of Makor Rishon and the newspapers from Otiot, Makor Rishon had published a supplement for preschoolers entitled "Anakim". The two supplements were unified but the name Sukariot remained. At the start of the newspaper's switch to the new format, a vacation supplement was added, which became bi weekly and was quickly cancelled. In June of 2006, several months after the cancellation of "Hashavuon", a bi weekly section entitled "Shishi Yisraeli" was added, that was planned to become a weekly. It was a glossy supplement in a small format and contained articles on topics of current affairs. It was cancelled after around three months. The Kalkala supplement edited by economist Eran Bar Tal and the sports section edited by Dotan Malach were originally separate entities, but since August 3, 2012 have been incorporated into the Motzash magazine. For a while, the newspaper published Shabbat Hagadol – an expanded Jewish philosophy supplement that appeared three times a year and was edited by Yoav Shurek. The paper also published Makori – a Shabbat pamphlet that was distributed free of charge in synagogues and contained condensed articles from the Makor Rishon newspaper and from other sections, but was canceled towards the end of 2010.

Шаббат қосымшасы

Газеттің Шаббат қосымшасы еврей философиясы, әдебиеті және Тора ой-пікірлері тақырыптарымен айналысады және 2004 жылдан бері жарық көріп келеді. Йоав Шурек оның құрылғаннан бастап 2012 жылға дейін редакторы болды. Қазіргі редактор – раввин Элханан Нир, ал кітап туралы сын-пікірлерді Шмуэль Фауст жасайды. Шаббат қосымшасы еврей мазмұнын әдебиет және өнер туралы мақалалармен үйлестіреді, бұл Haaretz газетінің «Мәдениет және әдебиет» қосымшасына ұқсас форматта. Шаббат көбірек тақырыптарды қамтиды және әдеттегі әдеби қосымшадан әлдеқайда ұзын. Ол 24 беттен тұрады, және ол құрылғаннан бері осылай болып келеді. Қосымша жоғары бағаланады және авторлар, ақындар, аудармашылар, зерттеушілер мен Тора ғалымдарының тұрақты түрде жариялануына мүмкіндік беретін беделді платформа саналады. Сонымен қатар, ол әңгімелер мен өлеңдерді жариялау үшін де арна ретінде қызмет етеді. Қосымшаның форматы құрылғаннан бері көп өзгермеді. Бірінші бетте сурет (салу немесе фотосурет) және цитата орналасқан. Қосымша «Ерев Шаббат» деп аталатын Maariv газетінің мәдениет қосымшасына ұқсас форматта шығады, онда Дов Элбойм мен Яир Шелегтің апталық бағаналары бар эксклюзивті материалдар жарияланады. Қосымшадағы бөлімдер: апталық Тора бөлімі туралы тұрақты мақала, авторы Чумаштан Чумашқа ауысады; профессор Шалом Розенбергтің «Еврей лексикасынан Арахим»; Йонатан Бергтің поэзияға шолуы, Амихай Хасонның музыкаға шолуы; Хаюта Дойчтің «Липней Улифним» бағаны; Зив Шпейдельдің «Б’сафа Ахерет» – әлемдік мерзімдік басылымдардың ай сайынғы шолуы; Эдмиэль Косманның «Яшан Мипней Хадаш» кітап бағаны; және раввин Элияху Биренбаумның әлемдегі еврей қауымдастықтарындағы раввиндер туралы мақалалары.

Эксклюзивтер

Газет өзінің бірнеше эксклюзивті жариялағанын мәлімдейді, мысалы, 1999 жылғы Израильдің жалпы сайлауы кезінде Эхуд Барак қатысқан коммерциялық емес ұйымдардың ісін ашып көрсетуі, сондай-ақ сол жылы Еңбек партиясының ішкі сайлауындағы сайлаудағы бұрмашылық туралы айыптаулар, осының салдарынан депутат Эдисо Масала жеңіліске ұшырады.