Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Поляк музыканты
Polish musician
Кароль Юзеф Липинский (30 қазан 1790 – 16 желтоқсан 1861) – Польшаның бөлінісі кезінде өркендеген поляк композиторы және виртуоз скрипкашы. Польшаның Вроцлав қаласындағы Кароль Липинский атындағы музыка университеті оның құрметіне аталған.
Karol Józef Lipiński (30 October 1790 – 16 December 1861) was a Polish music composer and virtuoso violinist active during the partitions of Poland. The Karol Lipiński University of Music in Wrocław, Poland is named after him.
Өмір
Липинский Радзынь-Подласкиде дүниеге келді. Оның әкесі Феликс Липинский (1765–1847) болды, сондай-ақ Феликс (1815–1865) есімді кіші інісі де болған. 1810 жылы ол Львов опера оркестрінің бірінші скрипкашысы, ал екі жылдан кейін дирижері болды (қазіргі Львов, Украина). 1817 жылы Никколо Паганиниді тыңдау ниетімен Италияға сапар шекті. Екеуі Миланда кездесіп, күнделікті ойнап, тіпті 1818 жылдың сәуірінде екі концерт берді, бұл Липинскийдің айрықша беделін арттырды. Паганини өзінің "La Carnaval de Venice", Op. 10 вариацияларын, жеке скрипкаға арналған бурлескалық туындысын Липинскийге арнады. Кейін, 1827 жылы Липинский де өзінің "Скрипкаға арналған үш капризін" Паганиниге арнап, оған құрмет көрсетті. 1818 жылы Польшаға оралғаннан кейін, ол Триесте тоқтады, онда Джузеппе Тартинидің бұрынғы шәкірті, қарт доктор Мазуранадан сабақ алды; Мазурана тоқсан жаста болды және енді өзі ойнай алмады, бірақ Липинскийдің Тартинидің сонаталарының бірін орындауына сын айтты. Сол кезде ол поляк пианині және композиторы Мария Агата Шимановскамен бірге концерттерде өнер көрсетті. 1820 жылы ол Берлинге сапар шекті, онда Луи Спордты кездестірді, сондай-ақ Ресейге де барды. 1829 жылы ол Варшаваға барды және сол жазда Паганинимен бірнеше концерттер берді, оларды он тоғыз жасар Фредерик Шопен де қатысты. Алайда, Липинский мен Паганини арасында бәсекелестік туды, ол олардың достығын жойды. Содан кейін Паганиниден ең ұлы скрипкашы кім деп сұрағанда, ол: «Ең ұлы кім екенін білмеймін, бірақ Липинский әлбетте екінші ең ұлы» деді. 1835–36 жылдары ол ұзақ гастрольдік сапарға шықты, оның барысында Лейпцигте Роберт Шуманмен кездесті. Шуман оған қатты әсер етіп, өзінің "Карнавал" шығармасын, Op. 9 оған арнады. 1836 жылы ол Англияға сапар шекті және Корольдік филармониялық оркестрімен бірге өзінің әскери концертін орындады. 1839 жылдың маусымында ол Дрезденде қызметке орналасты, Патшалық ораторияның концертмейстері және сарай капелласында капельмейстер болып тағайындалды. Дрездендегі міндеттерімен ол виртуоз ретінде гастрольдік сапарларын тоқтатты, бірақ камералық музыкаға, әсіресе Бетховеннің скрипкалық квартеттеріне ерекше қызығушылық танытты. Онда ол Листпен бірге Бетховеннің Крейцер сонатасын орындады. Ол Паганинидің жалғыз нақты бәсекелесі ретінде үлкен даңққа ие болды. Генрих Венявский өзінің Polonaise de concert, Op.4 шығармасын Липинскийге арнады, сондай-ақ Игнаций Феликс Добржинский өзінің No. 2, Op.40 скрипкалық квартетін арнады. 1861 жылы ол зейнеткерлікке шықты және Украинаның Тернополь облысындағы Вирлив ауылында қайтыс болды. Ол 1715 жылы Антонио Страдивари және Джузеппе Гварнери дель Гесу жасаған екі скрипканың иесі болды. Екі аспап та "ex Lipinski" деп аталады. Польшаның Вроцлав қаласындағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясы оның құрметіне аталды.
Lipiński was born in Radzyń Podlaski. His father was Feliks Lipiński (1765–1847), and he had a younger brother of the same name Feliks (1815–1865). In 1810 he became the first violin and two years later the conductor of the opera orchestra at Lwów (now Lviv, Ukraine). In 1817 he went to Italy in the hope of hearing Niccolò Paganini. The two met in Milan, met daily to play, and even performed two concerts together in April 1818, which added immensely to Lipiński's reputation. Paganini dedicated his Burlesque Variations on "La Carnaval de Venise", Op. 10 for unaccompanied violin to Lipiński. Later, in 1827, Lipiński returned the honour by dedicating his "Three Caprices for Violin" to Paganini. In 1818 on his return to Poland he stopped in Trieste to receive instruction from Dr Mazzurana, a very elderly former pupil of Giuseppe Tartini; Mazzurana was ninety years old, and could no longer play himself, but gave his criticism of Lipiński's performance of one of Tartini's sonatas. During that time, he also performed concerts together with the Polish pianist and composer Maria Agata Szymanowska. In 1820 he travelled to Berlin where he met Louis Spohr, and to Russia. In 1829 he went to Warsaw, and played a series of concerts with Paganini that summer that were attended by the nineteen year old Frédéric Chopin. However, a rivalry developed between Lipiński and Paganini which destroyed their friendship. Thereafter, whenever Paganini was asked who the greatest violinist was, he would say "I don't know who the greatest is, but Lipiński is certainly the second greatest". In 1835–36 he went on a long tour, during which he met Robert Schumann in Leipzig. Schumann was so impressed that he dedicated Carnaval, Op. 9 to him. In 1836 he visited England and played his Military Concerto with the Royal Philharmonic Orchestra. In June 1839 he received a double appointment in Dresden, as concertmaster of the Royal Oratory and kapellmeister at the court chapel. With his Dresden duties, he ceased touring as a virtuoso, but concentrated on chamber music, with a special devotion to the string quartets of Beethoven. Here he also gave a joint recital with Liszt, performing Beethoven's Kreutzer Sonata. He developed a great reputation as the only serious rival to Paganini. Henryk Wieniawski dedicated his Polonaise de concert, Op.4 to Lipiński, like Ignacy Feliks Dobrzyński his String Quartet No. 2, Op.40. He retired with a pension in 1861, and died in village Virliv (Ternopil region, Ukraine). He was the owner of two violins, one made in 1715 by Antonio Stradivari and another by Giuseppe Guarneri del Gesù. Both instruments are referred to as "ex Lipinski". The Karol Lipiński Academy of Music in Wrocław, Poland was named after him.
Композициялар
Өмірінің басында, Львов театрындағы қызметі кезінде Липинский 3 симфония (Op. 2) және 3 опера шығарды: «Клония через заклад», «Терефере в Тарапация» және «Сирена Днестр». Соңғысы – Фердинанд Кауэрдің «Донаувейбчен» операсының бейімделуі, оған Липинский өзінің түпнұсқа музыкасын қосты. Бұл опера 1814 жылдан бастап Львовта үш онжылдыққа жуық әр маусымда орындалды, бірақ қазіргі таңда музыкасы жоғалып кеткен. Липинскийдің көптеген шығармалары скрипкаға арналған. Олардың ішінде төрт скрипкалық концерт (бесіншісі жоғалды), екі скрипкалық трио (бастапқыда екі скрипка мен виолончель квартеті үшін), сондай-ақ полонездер, рондолар, вариациялар, каприччиолар бар. Ол сонымен қатар бірнеше ән жазып, танымал поляк әуендерін де үйлестірді.
Early in his life, during his assignment at Lviv theatre, Lipiński composed 3 symphonies (Op. 2) and 3 operas: Kłótnia przez zakład, Terefere w Tarapacie, and Syrena Dniestru. The last one is an adaptation, with some of his own original music interpolated, of Ferdinand Kauer's Donauweibchen and was played every season at Lviv for nearly thirty years from 1814, but the music is now lost. Naturally, most of Lipiński's compositions are for violin. These include four violin concertos (a fifth is lost), two string trios (originally for an ensemble 2 violins and a cello) as well as polonaises, rondos, variations, capriccios. He also composed several songs and harmonized some popular Polish tunes.
Жазбалар
Оның шығармалары, басқалармен қатар, Варшавадағы Фредерик Шопен атындағы Музыкалық университетінің поляк виртуозы, скрипаши Константи Анджей Кулькамен жазылған. Басты шығармаларының ішінде барлық концерттер, екі трио, симфония және увертюра жазылды, олардың кейбіреулері бірнеше рет жазылған.
His compositions have been recorded among others by Polish virtuoso violinist Konstanty Andrzej Kulka of the Fryderyk Chopin University of Music in Warsaw. Of the major works, all the concertos, both trios, a symphony and an overture have been recorded, some of them more than one time.