Кіріспе

Американдық журналист Ирвинг Бэббитт (2 тамыз 1865 – 15 шілде 1933) – американдық ғалым және әдеби сыншы, 1910-1930 жылдар аралығындағы әдеби талқылау мен консервативті ой-пікірге маңызды ықпал еткен «Жаңа гуманизм» қозғалысын құрушы ретінде белгілі. Ол Мэтью Арнольд салт-дәстүріндегі мәдени сыншы және Жан-Жак Руссоның еңбектеріндегі романтизмнің тұрақты қарсыласы болды. Саяси тұрғыдан Аристотель мен Эдмунд Берктің ізбасары деп санауға болады. Ол классикалық гуманизмді қолдады, сонымен қатар діннің жалпыға ортақ қорғанысын ұсынды. Оның гуманизмі әртүрлі моральдық және діни дәстүрлерді кең білуді білдіреді. Оның «Демократия және көшбасшылық» (1924) кітабы саяси консерватизмнің классикалық еңбегі ретінде танылады. Бэббитт американдық мәдени және саяси консерватизмге зор әсер еткен маңызды тұлға саналады.

Ерте мансап

Бэббит Огайо штатының Дейтон қаласында Аугуста (Дарлинг) мен Эдвин Дуайт Бэббиттің ұлы болып дүниеге келді. Бала кезінде отбасымен бірге АҚШ-тың көп бөлігін аралап өсті. 11 жасынан бастап Огайо штатының Цинциннати қаласындағы Мэдисонвилл ауданында тәрбиеленді. 1885 жылы Гарвард колледжіне қабылданды. 1889 жылы бітірген соң Монтана колледжінде классика пәнінен оқытушы болып жұмыс істеді. Екі жыл өткен соң Францияға, Сорбонна университетімен байланысты École Pratique des Hautes études-ке оқуға кетті. Он жерде бір жыл бойы пали тіліндегі әдебиет пен буддизмді зерттеді. Содан кейін Гарвардта санскритті қоса алғанда, магистратураны бітірді.

Гарвард

Осы кезде ол классикалық ғалымдық мансабынан бас тартып, роман тілдерінен сабақ беру үшін Уильямс колледжінде оқытушы болып жұмысқа орналасты – бірақ тек бір жылға ғана. 1894 жылы оған Гарвардта француз тілінен оқытушылық қызмет ұсынылды. Ол Гарвардта қалды және 1912 жылы француз әдебиетінің толыққанды профессоры дәрежесіне жетті. Ол осы оқу орнында салыстырмалы әдебиетті зерттеуді енгізгенімен белгілі. 1921 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1960 жылы Гарвард университеті Ирвинг Бэббит атындағы салыстырмалы әдебиет профессоры лауазымын құрып, оның алғашқы иегері ретінде Гарри Левинге табыс етті. Ұлттық гуманитарлық институт Ирвинг Бэббит жобасын жүзеге асырып жатыр.

Жаңа гуманизм

1890 жылдардың басында ол алғаш рет Пол Элмер Мормен бірігіп, өзі "Жаңа гуманизм" деп атаған негізгі қағидаларды қалыптастырды. 1895 жылы ол Руссоға қарсы шабуылын жариялаған "Гуманизм деген не?" атты лекция оқыды. Ол кезде Баббит классикалық зерттеулерден бас тартып, басқа салаға ауысты. Кейіннен ол неміс ғалымдарымен байланыстырылатын қазіргі заманғы мәтіндік және филологиялық зерттеулерді шектеулі міндет деп санады және бұл зерттеулердің әдеби шедеврлердің "мәңгілік" моральдық және рухани мазмұнына негізделген білім беруден жоғары қойылуына наразы болды. Оның және Мордың идеялары көбінесе қысқаша мақалалар немесе эсселер түрінде жазылып, кейін кітаптарға жинақталды. Баббиттің "Әдебиет және американдық колледж" атты еңбегі, бұрын жарияланған жазбалардан құрастырылған болса да, 1908 жылы жарық көрген кезде қызу пікірталас тудырды. Ол бұрынғыдай жариялануын жалғастырды, көбінесе өзінің таңдаған саласы – француз әдебиетінің авторларын сынады. Ол сондай-ақ Фрэнсис Бэконды сынап, әдеби натурализм мен утилитаризмді айыптады. Оның басты назары жеке адамның моральдық қасиеттері мен ақыл-ойына аударды. Ол өзін-өзі тәрбиелеудің және барлық шектеулерден босануға ұмтылатын құштарлықты бақылау қажеттігін қаперіне салды. Ол натурализмге қарсы болды, себебі ол сыртқы табиғи күштердің мінез-құлық пен жеке сананың күшінен басымдығын көрсетті. Ол Сент-Августиннен Боссюэге дейінгі тарихи детерминизм теорияларын қабылдамады. Ол демократиялық қоғамдағы басшылықтың ең маңызды қасиеті – жоғары моральдық мінез деп мәлімдеді. Ол демократияларда тежелмеген көпшілдік билігінің қауіптілігі туралы ескертті. Баббиттің саяси көзқарастары Аристотель мен Эдмунд Бёрктің классикалық либерализмінің дәстүрінде қалыптасқан. Оның кітабы классикалық консервативті саяси еңбек саналады. Рассел Кирк сияқты консервативті ғалымдар Баббиттің идеяларымен әсерленді. Кирк кітапты "саяси ой-пікірдің аса маңызды еңбектерінің бірі" деп бағалады. Оның саяси көзқарастары моральдық қасиеттердің ең жоғары маңыздылығына сенуінен туындады. Ол әлеуметтік-саяси белсенділікті және сезімталдыққа берілуді жеке сана мен мінез-құлықтың орнына қоймады. Ол жеке адамның жауапкершілігін баса көрсетіп, "әркімнің басқаның ісіне араласуына" қарсы болды.

Сын-пикір, ықпал және мұра

Ол жылдар бойы күшейе берген сынға ұшырады: қарсылық білдіргендердің арасында Р. П. Блэкмур, Оскар Каргилл, Эрнест Хемингуэй, Гарольд Ласки, Синклер Льюис, Х. Л. Менкен, Джоэл Элиас Спингарн, Аллен Тейт және Эдмунд Уилсон болды. Менкен жағдайында Баббит де тиісінше жауап берді; ол Менкеннің жазуларын «интеллектуалдық водевиль» деп сипаттады. Ол Гарвардта студент болған Т. С. Элиотқа ертеде ықпал еткен. Элиот 1926 жылғы «Ирвинг Бэббиттің гуманизмі» атты мақаласында, «Демократия және көшбасшылық» кітабына шолу жасай отырып, Бэббиттің гуманизмінің христиан дінінің негіздерін жеткілікті түрде қабылдамайтынын айтты; оның дінге қатысты ұстанымы әлі де талқыланып жүр. Жаңа гуманистік қозғалыстың танымал өкілдері, Баббит пен Мордан басқа, көбінесе Баббиттің жеке деңгейінде ықпалына түсті және олардың ішінде Г. Р. Эллиот (1883–1963), Норман Фёрстер (1887–1972), Франк Джуетт Мэтер (1868–1953), Роберт Шафер (1889–1956) және Стюарт Пратт Шерман (1881–1926) болды. Олардың ішінде Шерман ерте кетіп қалды, ал Фёрстер, көзге түсетін тұлға, кейіннен қайта қарастырып, Жаңа сынға бет бұрды. Ал, Ивор Винтерс пен Ұлы кітаптар қозғалысы Жаңа гуманизмнен бірдеңе алған деген пікір бар. Баббиттің ықпалымен болған ғалымдарға Милтон Хиндус, Рассел Кирк, Натан Пузи, Питер Вирек, Ричард М. Уивер, Клас Г. Рин және Джордж Уилл жатады. Баббит пен Гордон Кит Чалмерс, Уолтер Липман, Луи Мерсье және Остин Уоррен арасындағы байланыс анықталды; алайда, олар мойындамаған жердегі ықпал туралы айту қиын, және Баббит көпшілік алғысына қарсы кеңес бергені белгілі. 1920 жылдары жоғары беделге ие болып, «The Bookman» журналының тиімді, бірақ күмәнді қолдауын алғаннан кейін, Жаңа гуманизм 1933 жылы Баббит қайтыс болғаннан кейін сәннен шығып, американдық зияткерлік, мәдени және саяси өмірде модернистік және прогрессивті ағымдар үстемдік құрды. 1940 жылдары оның жаулары оны дерлік жойылды деп мәлімдеді, бірақ Баббит жартылай жасырын ықпалын сақтап, 1980 жылдары және одан кейінгі онжылдықтарда қызығушылықтың қайта жандануын көрді. Баббиттің есімі мәдени консерватизм туралы пікірталасқанда жиі айтылады. Баббиттің Қытайдағы ықпалы 1930 және 1940 жылдары айқын болды және Баббиттің көптеген кітаптарының жарық көргеніне байланысты қайтадан артып келеді.

Жеке өмір

Баббит 1900 жылдың 12 маусымында Дора Мэй (туған тегі Дрю) Баббитқа үйленді, олардың Эстер және Эдвард Стерджес есімді екі баласы болды. Ол 1933 жылдың 15 шілдесінде Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы үйінде дүние салды.