Кіріспе

Воль (французша "ұшу") – құстың денесі жоқ, иықтарынан біріккен, көбінесе қауырсынды екі қанатынан тұратын геральдикалық символ. Бұл бұрын гербтерде, әсіресе герман геральдикасында кең таралған, бірақ соңғы уақыттарда авиацияда таңба ретінде қолданылуымен геральдикадан тысқары да танымал болды. Әлемдегі ең алғашқы әуе күштерінің бірі – француздық Армэ де л'Эйр, көптеген басқа әуе күштері қолданатын бүркіт орнына, бас киімдеріне воль бейнесін енгізді. Францияда бүркіт Наполеон империясымен байланыстырылады.

Капшықтың белгілері

Көптеген еуропалық елдерде өз монархияларының геральдикалық қалқандарының басты белгісі ретінде бүркіт бар: Германия, Австрия-Венгрия және революцияға дейінгі Ресей өздерінің белгілерінде осы құстың түрлерін қолданды. Польша да солай істеді, тіпті коммунистік билік кезінде өзінің белгісін сақтады, өйткені Польшада он сегізінші ғасырдың соңында Польшаның бөлінуінен бері патшасы болмаған, сондықтан символ тек атаулы болды. Америкада АҚШ Әуе күштерінің шапка белгісі – АҚШ-тың Ұлы мөрі, оған бүркіт те кіреді. Бірақ оның АҚШ Әуе күштері үшін қолданылуы осы күштің АҚШ Армиясынан шығуымен байланысты, ол да дәл осындай белгіге ие болды. Бүркітті шапка белгісіне қоюдың тағы бір себебі – ол жалпы патшалық биліктің символы. Сондықтан Корольдік Әуе күштері толыққанды бүркітті қамтиды, тіпті Ұлыбританияның гербінде болмаса да. Әртүрлі араб елдерінің әуе күштері де солай істейді. Мысырдың әуе күштері монархиялық емес болғанымен, "Саладиннің бүркітін" де пайдаланады; бұрын олар сұңқарды қолданған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италия, Нидерланды, Грекия және Югославияның әуе күштері де өздерінің шапка белгілері ретінде жыртқыш құстарды қолданды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін он жылдан астам уақыт өткен соң Жапония Әуе өзін-өзі қорғау күштерін құрды. Олар да бүркіттен өзге құсты эмблема ретінде таңдады: күннің шығысына қарсы ағашта көрінген сұңқар деп аталатын жыртқыш құсқа байланысты шайқас. Басқа елдер өздерінің негізгі эмблемасы ретінде "vol" (жел) символын пайдаланады. Израиль Әуе күштері ерекше, өйткені олардың эмблемасы толық құс емес, сондықтан олар құдайға табынудан аулақ. Суық соғыс кезінде Варшава шартының елдері мемлекеттік мөрлер тізімінде бүркітті пайдаланудан бас тартты. Мысалы, Кеңес Әуе күштері француздыққа ұқсас "vol" символын қолданды, бірақ оған бес бұрышты жұлдыз қосты, осылайша олардың Ресей империясымен байланысы жоқ екенін көрсетті. Венгрияда да осындай символ болды, ал Румынияда басқа символ пайдаланылды. Deutsche Luftstreitkräfte, яғни Шығыс Германияның Әуе күштері, өздерінің шапка белгісі ретінде ерекше модернистік "vol" символын қолданды. Бұл ерекше маңызға ие болды, өйткені нацистік Германияның Люфтваффесі свастиканы ұстап алып жүретін бүркітті пайдаланды. Қазіргі уақытта ресейліктер өздерінің геральдикалық тарихына оралды, ал немістер Люфтваффеден өзгеше символ қолданады.

Қызмет саласының белгісі

Өз елінің әскеріне тәуелді емес әуе қызметтері өз тармағының таңбасы ретінде "vol" белгісін пайдаланған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-әуе күштері өз униформаларының жағасына қанатты, екі пернелі винт орнатқан. Кеңес Одағы да тәуелсіз әуе күштері құрылмас бұрын осы сияқты таңбаларды қолданған. Варшава шартының қарулы күштерінде көбінесе осы белгінің ортасына қызыл, бес бұрышты жұлдыз орналастырылған.

Ұшқыштың белгісі

Бұл, жаттықтырылған авиаторларға берілген "қанаттар" символы ретінде, көбінесе қолданылатын авиациялық белгі. АҚШ Әуе күштерінің (USAF) барлық ұшқыш белгілері, сондай-ақ АҚШ Әскери-теңіз күштерінің (USN) түрлі авиатор белгілерінің ортасында Конгресті білдіретін қалқан бар. Олардың дизайны әртүрлі, USAF күміс, ал USN алтын қолданады, сондай-ақ қалқанның артында теңіз якорі бейнеленген. АҚШ Армиясы парашютистер үшін ортасында ашық парашюті бар "қанаттарды" пайдаланады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дания, Норвегия, Бельгия, Франция, Ұлттық Қытай және тіпті Корольдік Әуе күштері ұшқыштардың белгісі ретінде авиациялық белгінің бір түрін қолданды. Бельгия, Нидерланды, Италия, Грекия, Польша және Югославияның әуе күштері толық құс бейнесін пайдаланды. Жапондықтардың эмблемасы мүлдем басқаша болды; оның қанаттары ұшақ қанаттарына ұқсайды.

Рангының белгісі

Люфтваффе үшін сарбаздардың формасының жеңіндегі шевронды алмастыру үшін воль қолданылды. Ал 1945 жылға дейін Румыния Әуе күштері вольді уәкіл сержанттарының иық белгісі ретінде пайдаланған. UBS инвестициялық банкі қазіргі уақытта өздерінің құбылмалылық сауда департаментінде иық ранг белгілерін қолданады.

Жағаның белгісі

Британдық армия офицерлерінің киімінде, сондай-ақ неміс армиясының көптеген түрлерінде, олардың жағасының үстіне киімнің қалған бөлігінен өзге түстегі "жаға белдеулері" тігілген. Deutsche Luftstreitkräfte (немесе Шығыс Германия Әуе күштері) әскери қызметшілері мен офицерлерінің киімдерінде де осы белдеулер болды. Олардың үстінде дәреже белгілеріне ұқсас ою-өрнектер тігілген.

Геральдикалық қолданыс

"Vol" термині ағылшын және француз геральдикасында, мысалы, Канаданың Рипштейн елтаңбасында қолданылады. "Vol" және "demi vol" (жартылай vol, яғни жалғыз қанат) терминдері 17 ғасырдың соңынан бері шотланд геральдикасында кейде кездеседі. Сэр Томас Брэндтің қанатты елтаңбасы, "оның қызмет таяғымен [Жасыл таяқтың сарай күзетшісі] тік бойымен", Шотландия мемлекеттік тіркелімі 1-том, 123-бет, ал Престон виконты Ричард Грэмнің қанатты елтаңбасы, 1-том, 84-бет.