Кіріспе

Британдық, құрылған әуе компаниясы

CityFlyer Express – Англиядағы Лондон Гатвик әуежайының жанындағы Иен Стюарт орталығында бас кеңсесі орналасқан, қысқа қашықтыққа ұшатын аймақтық әуе компаниясы болды. 1993 жылы ол British Airways (BA) франчайзисі ретінде British Airways Express болып жұмыс істеуді бастады. CityFlyer-дің меншігі 1999 жылы BA-ға өтті, ол компания бастапқы ұйымдастырушыларды және сол кезде әуе компаниясының негізгі акционері болған 3i-ді сатып алды. Бастапқыда CityFlyer жеке бөлімше ретінде жұмыс істеді, бірақ 2001 жылы British Airways-тің Гатвик операциясы бойынша стратегиясы өзгергенінің нәтижесінде British Airways-тің негізгі қысқа қашықтыққа қызмет көрсетуіне енгізілді. British Airways-ке енгеннен кейін, әуе компаниясының турбовинтоцилді ұшақтары пайдаланудан шығарылды, ал компанияның аймақтық қысқа қашықтыққа ұшатын реактивті ұшақтары мен оларға қатысты экипаждар British Airways-тің Бирмингем мен Манчестердегі аймақтық операцияларына берілді. Бұл өз кезегінде Гатвикке орналасқан British Airways-тің негізгі қысқа қашықтыққа ұшатын экипаждары бұрынғы CityFlyer Express бағыттарының көп бөлігін Гатвикке орналасқан Boeing 737 паркі арқылы орындауын қамтамасыз етті.

CityFlyer-дің шығу тегі

CityFlyer Express компаниясының тарихы 1983 жылы Connectair компаниясы құрылғаннан бастау алады. Connectair 1984 жылдың 30 мамырында Gatwick пен Антверпен қалалары арасында жалға алынған Embraer EMB 110 Bandeirante турбовинттік ұшағымен өңірлік жоспарлы рейстерді бастаған кезде, сол кездегі Ұлыбританияның «екінші күш» деп аталған British Caledonian әуе компаниясының қоректендіруші әуе компаниясына айналды. Кейін Embraer Bandeirante ұшақтарының орнына, сыйымдылығы жоғары және тиімді Shorts 330 турбовинттік ұшақтары қолданысқа енгізілді. Екі әуе компаниясы үшін де бірлескен билеттер сатылды, Connectair рейстерінің нөмірлері British Caledonian әуе компаниясының BR кодымен белгіленді – бұл код Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының (IATA) екі әріпті коды болып табылады және рейсті қамтамасыз ететін әуе компаниясын анықтайды. Компанияның барлық ұшақтары British Caledonian жолаушыларына арналған түс схемасымен боялды. Дегенмен, бұл қарым-қатынас франчайзинг келісіміне дейін тоқталды. 1987 жылдың желтоқсанында British Airways British Caledonian әуе компаниясын сатып алғаннан кейін Connectair рейстерін Ұлыбританияның BA кодымен орындады, бірақ уақытша кезеңде British Airways түс схемасын қолданбады.

ILG дәуірі

1988 жылдың маусым айында компания International Leisure Group (ILG) тобына, Air Europe компаниясының бас компаниясына сатылды. ILG Connectair компаниясын сатып алғаннан кейін, әуе компаниясы Air Europe Express деп қайта аталды және 1989 жылдың 1 ақпанынан бастап жаңа корпоративтік имиджді қабылдады. ILG-нің Connectair-ді сатып алу шешімі сол кезде Air Europe компаниясының корпоративтік стратегиясының бір бөлігі болды, мақсаты – Гатвик базасында ірі, қысқа қашықтыққа арналған әуе операторы ретінде бекіну еді. 1980-ші жылдардың соңында Гатвик өте қарбалас болды. Бұл Air Europe үшін бизнес-саяхатшыларға тартымды және бәсекелестерімен ұшу және қону уақыттарына сәйкес келетін таңертеңгілік уақыт слотын алу қиынға соқты. Connectair британдық Caledonian Commuter кезеңінен бері Гатвикте жеткілікті слоттар жинақтаған еді. Сондықтан ILG-нің Connectair-ді сатып алуы – топтың әуе компанияларының Гатвик әуежайындағы слоттар санын едәуір арттырудың және Air Europe компаниясының бәсекеге қабілеттілігін күшейтудің алтын мүмкіндігі болды. Shorts 360 ұшақтары Shorts 330 ұшақтарын бірте-бірте алмастырды. 1989 жылдың 29 қазанында ILG Guernsey Airlines компаниясын өзінің Air Europe Express операциясына толыққандай енгізді. Бұл Air Europe компаниясына дамып келе жатқан Еуропалық қысқа қашықтыққа арналған бағыттар желісі үшін қосымша транзиттік трафикті қамтамасыз етті. Сондай-ақ Air Europe компаниясына үлкен Boeing 737 және Fokker 100 ұшақтарын қолдау үшін жеткіліксіз трафик болатын немесе осы ұшақтардың бастапқы кезеңде жиі кесте жасау үшін тым үлкен болатын жаңа бағыттарды іске қосуға мүмкіндік берді, мысалы, Гатвик – Дюссельдорф және Гатвик – Джерси сияқты. Air Europe Express Shorts 360 турбовинтоциптерін Air Europe компаниясының үлкен және жылдам Fokker 100 ұшақтарымен Гатвик – Дюссельдорф және Гатвик – Джерси бағыттарында алмастырғаннан кейін, Air Europe Express Shorts 360 ұшақтарымен Гатвик – Бирмингем бағыты бойынша күніне үш рет іске қосылатын жаңа кесте ұсынды. 1990 жылдың тамызында аяқталған жыл ішінде Air Europe Express операциясы өзінің бағыттар желісінде бірінші рет ширек миллионнан астам жолаушыны тасымалдады. British Caledonian компаниясы, BA 1987 жылдың соңында сатып алған, бұл компанияның құлдырауынан және оның активтерінің шетелдік иеліктегі немесе басқаратын бәсекелестердің қолына өтуінен сақтандыру үшін жасалған құтқару мәмілесі деп танылды. Ол 1970 жылдың қараша айының соңында құрылған кезде British United компаниясының бағыттар желісіне мұрагерлік етті, сол кезде тасымалдаушы Caledonian Airways компаниясына қосылды. Гатвикке хаб ретінде пайдаланған нәтижелі трафик ағынын дамыту қиын болды. Сондықтан Генуя немесе Джерси сияқты салыстырмалы түрде шағын жерлерден Гатвикке ұшып, әуежайда Африка немесе Оңтүстік Америкадағы екінші деңгейлі орындарға байланыс жасау үшін адамдарды көндіру қиынға соқты, және мұны тиімді ету одан да қиын болды. Жоспарланған альянсқа қажетті мақұлдауларды, соның ішінде антитрест иммунитетін алуды күтуде, BA 1996 жылғы жазғы кесте кезеңінде және 1996/7 жылғы қысқы кесте кезеңінде Шығыс, Орталық және Оңтүстік Африкаға (Оңтүстік Африкадан басқа) және Латын Америкасына барлық ұзақ қашықтыққа арналған рейстерді Гатвикке көшіруге шешім қабылдады, соның арқасында Хитроудағы қажетті слоттар резервтелді. BA осы бағыттарды Гатвикке ауыстыруды таңдады, өйткені олардың трафик көлемі төмен болды және сол себепті Солтүстік Америкаға, Таяу Шығысқа, Үндістанға және Қиыр Шығысқа бағыттарынан аз табыс әкелді. Сонымен қатар, олар салыстырмалы түрде аз транзиттік жолаушыларды тасымалдады. Бұл Гатвик әуежайындағы Хитроумен салыстырғанда азырақ байланыстардың салдарынан осы жолаушыларды бәсекелеске жоғалту қаупінің төмен екенін білдірді. BA сонымен қатар Ұлыбритания мен Шығыс Еуропадағы екінші деңгейлі бағыттарға қысқа қашықтыққа арналған бірнеше аз табысты немесе толыққандай шығынды бағыттарды Гатвикке ауыстыруды шешті, өйткені BA осы слоттарды осы альянс аясында Хитроудан трансатлантикалық рейстерді ұлғайту үшін тиімдірек пайдалана алатын еді. Кері көзқараспен қарағанда, BA American Airlines компаниясымен жоспарланған "виртуалды" бірігуіне қарсылық күшінің күшін бағаламады. Сонымен қатар ол қарсыластарының Ұлыбритания мен АҚШ-тың, сондай-ақ Еуропалық Одақтың реттеуші органдарымен саяси ықпалын бағаламады. Сол кезде сэр Ричард Брэнсон бұл мега-одақты "тозақтан келген одақ" деп атады. Ол бұл BA-ның негізгі британдық трансатлантикалық бәсекелесі Virgin Atlantic компаниясын бизнестен шығаруға бағытталған жаңа стратегиясының бір бөлігі деп қорқып, оны тоқтатуға бар күшін жұмсады. BA-ның АҚШ-тағы трансатлантикалық бәсекелестері, әсіресе қатаң Bermuda II реттеуші режимінде Хитроуға кіруге рұқсат етілмегендер, осы альянстың мақұлдануын жаңа Ұлыбритания-АҚШ "Ашық аспан" әуе қызметі келісімінің табысты келісіміне байланысты етуді қалады, ол Bermuda II-ні жойып, Хитроуға кіруге барлық шектеулерді алып тастайтын еді. Ақырында альянс екі жақтан дағы реттеушілер BA-ның Хитроудағы жүздерше слоттарды тапсыруын және Хитроу – JFK "басты" бағыты үшін антитрест иммунитетін ұстап қалуын талап еткеннен кейін тиімсіз деп танылды. Сонымен қатар BA-ның басқарушы жатағы осы альянсқа тым көп көңіл бөлгендіктен, сол кезде әуе тасымалдау саласын өзгерте бастаған маңызды өзгерістерге назар аудармады. Бұл өзгерістер BA компаниясының жұмыс жағдайына үлкен әсер ететін еді. Оларға EasyJet және Ryanair сияқты төмен бағалы, "қызметі жоқ" әуе компанияларының BA компаниясының өзінің арт жағындағы өсуі және BA-ның негізгі еуропалық толық қызмет көрсететін әуе компаниялары Lufthansa және Air France компанияларының үкіметтік көмекпен қалпына келуінен туындаған бәсекелестік қаупі кірді, олар 1990-шы жылдардың басында банкротқа жақын болғандықтан BA компаниясына коммерциялық жағынан қарсы тұра алмады. Осы себептердің бәріне байланысты BA AA альянсы BA басшылығы үшін өте қымбат шағылысқа айналды және Роберт Айлингтің құлауына басты себепкер болды, ол сол кезеңде BA компаниясының бас директоры болған еді.

Жоба Юпитер

"Жупитер" жобасы – BA компаниясының Гатвик операцияларын толыққанды хабқа айналдыру стратегиясын әзірлеудің ішкі жұмыс атауы. Авиакомпания мұның өзіне әуежайдағы жұмысының нашар қаржылық көрсеткіштерін жылдар бойы ауыр шығындардан кейін жақсартуға мүмкіндік береді деп санады. BA осы жердегі өзінің қызметін масштабты үнемдеумен, сондай-ақ тұрақты пайда табуға жететін жеткілікті жоғары тарифтерді төлеуге дайын саяхатшыларды тартуға қажетті ұшу байланыстарының ауқымымен қамтамасыз етуге шешім қабылдады. Мақсаты – Гатвикті BA желісіндегі екінші ірі хаб және спицалық жүйеге, сондай-ақ АҚШ-тан тыс ең ірілерінің біріне айналдыру болды. "Жупитер" жобасы іске қосылғаннан кейін үш жыл ішінде BA негізгі операциясы Гатвик әуежайындағы алыс қашықтыққа ұшатын ұшақтардың санын екі еседен астамға арттырды және жақын қашықтыққа ұшатын ұшақтардың санын жартысынан астамға көбейтті. Сонымен қатар, авиакомпанияның франчайзилері, атап айтқанда CityFlyer Express және GB Airways, Гатвик әуежайындағы флоттарын да арттырды. Осы кезеңде BA арқылы өтетін жолаушылардың саны да екі есеге өсті. BA франчайзилерге және әсіресе CityFlyer-ге "Жупитер" жобасын іске асыру үшін берген рөл – өзінің табысты болуы күтілетін қоректендіру рейстерін ұсыну және транзиттік жолаушыларға BA-ның Гатвик әуежайындағы алыс қашықтыққа арналған рейстерімен оңай байланысуға мүмкіндік беру, осылайша олардың жүктеме коэффициенттерін жақсарту және пайдалылығын арттыру болды. Солтүстік Американың кейбір аймақтық авиакомпанияларынан айырмашылығы, олар франчайзилік келісімдер бойынша өздерінің негізгі серіктестерімен бірдей бағыттарда, аз трафик болатын уақытта кішігірім ұшақтарды пайдаланады, BA-ның франчайзилері тек компанияның негізгі жақын қашықтыққа арналған рейстері Гатвиктен тиімді қызмет көрсете алмайтын бағыттарда ғана жұмыс істеді, себебі олардың шығындары жоғары болды. Мыңжылдық басында BA, фирманың франчайзилері, сондай-ақ оның еншілес компаниялары мен Oneworld әлемдік авиакомпаниялар альянсындағы серіктестері Гатвик әуежайындағы барлық ұшу және қону слоттарының шамамен 40%-ын бақылады және әлемнің 120 бағытына қызмет көрсету үшін 100-ден астам ұшақты пайдаланды, бұл Ұлыбританиядағы кез келген әуежайдан басқа авиакомпаниядан көп. Олар жыл сайын Гатвик арқылы 8 миллион жолаушыны тасымалдады. Бұл осы кезеңде әуежай арқылы өтетін жолаушылардың жалпы санының шамамен 30%-ын құрады. BA және оның еншілес компанияларымен Гатвик арқылы саяхаттайтын жолаушылардың 45%-ы сол жерде рейстерін ауыстырды. Ол кезде CityFlyer Express және басқа BA франчайзилері, сондай-ақ оның еншілес компаниялары мен Гатвик әуежайындағы серіктес авиакомпаниялары күн сайын осы жолаушылардың 1000-ына қызмет көрсетті. Соңында, BA-ның Гатвик операцияларын толыққанды хаб және спицалық жүйеге айналдыру арқылы табысты етуге жасаған тырысы сәтсіз аяқталды. Род Эддингтон 2000 жылы BA-ның бас атқарушы директоры болып тағайындалғаннан кейін, ол авиакомпанияның әлемдік операциясын тиімділікті арттыру мақсатымен түбегейлі тексеруді бастады, себебі ол 1999/2000 қаржы жылында жекешелендіруден кейін алғашқы таза шығынға ұшыраған еді. Бұл шығынға ұшыраған Гатвик операциясын тексеруді де қамтыды. Ол кезде Эддингтон BA-ның Гатвик операциясы жалпы шығындарды есептемесстен бұрын 40 миллион фунт стерлингтік шығынға ұшырағанын, әуежайда 4,5 миллиард фунт активтерге ие болғанына қарамастан, акционерлердің құнын жойғанын мәлімдеді. (Салалық көздер осы кезеңде авиакомпанияның Гатвик операциясы бойынша жалпы шығын барлық шығындарды есептегеннен кейін 200 миллион фунт стерлингті құрады деп есептеді.) Эддингтон бұл шығынды Гатвиктің жеткілікті жоғары тарифтік трафикті тартуға сәтсіздігіне байланысты деп түсіндірді. Осы талдаушылар сонымен қатар BA-ның сол уақытта әуежайдағы жұмыспен қамту көлемінің өсуі мен жылдамдығын осы операцияның үлкен шығынының басты себебі ретінде көрсетті. Үш жылдың ішінде ғана авиакомпания Гатвиктегі қызметкерлерінің санын 8500-ге дейін арттырды. Бұл 1986 жылдың жазының басында British Caledonian компаниясының ең жақсы көрсеткіштері кезінде жұмыс істеген 7700 қызметкерден көп. BA Гатвик әуежайында Heathrow-ге негізделген ұйымдық иерархияның шағын көшірмесін жасады, осылайша оның жалпы шығындарын арттырып, соңғы әуежайдағы шығын базасын ұлғайтты. Бұл тек жергілікті нарықта жеткілікті сұраныс болған жағдайларда ғана Гатвиктен қызметтер ұсынуға және оны жергілікті кіріс ортасы қолдауға болатын шығындармен жасауға бағытталған жаңа стратегияның бір бөлігі болды. Сондықтан BA барлық бизнесге бағытталған алыс қашықтыққа арналған рейстерді (екіжақты келісімдерге байланысты Гатвикте қалуға тиіс болған рейстерден басқа, мысалы Атланта, Даллас және Хьюстонға тікелей рейстер) Heathrow-қа қайтаруға шешім қабылдады. Авиакомпания сонымен қатар әуежайдан шығынға ұшыраған барлық рейстерді тоқтатуға және Гатвик әуежайындағы флотты қысқарту арқылы Гатвик негізіндегі флотты жеңілдетуге, әуежайдан тек екі түрлі ұшақпен ғана жұмыс істеуге шешім қабылдады. Енді Гатвиктен барлық жақын және орта қашықтыққа арналған рейстер тек Boeing 737 ұшақтарымен орындалатын болды, ал Boeing 777 ұшақтары әуежайдан алыс қашықтыққа арналған рейстерді орындау үшін ғана пайдаланылатын болды.

British Airways-тің қысқа қашықтыққа рейстерін қайта ұйымдастыру

1999 жылы BA-мен франшизалық келісімге қол қойғанға дейін, CityFlyer Express Gatwick әуежайынан BA негізгі желісі ұсынбайтын, бірқатар еуропалық және Ұлыбритания аймақтық бағыттарында тәуелсіз бизнес-бөлім ретінде жұмыс істеді. Алайда, 2000 жылдың қазанында BA Гатвик әуежайындағы хаб-және-сөйлеу стратегиясынан бас тартқаннан кейін, 2001 жылы CityFlyer BA негізгі операцияларына енгізіліп, жеке құрылым ретінде тоқтатылды. CityFlyer-ді BA Гатвик әуежайындағы қысқа қашықтыққа арналған операцияларына толық интеграциялаудың екі себебі болды. Біріншісі – операциялық себеп. CityFlyer BA-ға қосылғаннан кейін де табысты бизнес болып қала берді және сарапшылар BA-ның 2000/1 қаржы жылында кем дегенде 7 миллион фунт стерлинг пайда табатынын күткенімен, BA франшиза жалпы алғанда күткендей қаржылық табысқа жетпеді. Франчайзилердің саны тым көп болды, олардың әкімшілік және сату қолдауы әуе компаниясына франшиза ақыларынан және серіктес франчайзилерден түскен трафиктан түсетін кірістен артық шығынға түсті. Сондықтан, BA басшылығы франшизалық келісімдердің барлығының өзі табысты болғанымен, франчайзилерге көбірек пайда келгенін атап өтті. Екінші себеп – менеджмент пен қызметкерлер арасындағы жақсы қарым-қатынасты сақтау, әсіресе Гатвик әуежайындағы қысқа қашықтыққа арналған операциялардағылар. Бұл қызметкерлер франшиза тұжырымын, әсіресе CityFlyer Express-ті трояндық жылқы деп қарады. Олар BA-ның ұзақ мерзімді стратегиясы жоғары зиянға ұшыраған негізгі қысқа қашықтыққа арналған операцияларын CityFlyer сияқты табысты франчайзилерге беру екенінен қорқып, көптеген жұмыс орындарына және қалған негізгі қызметкерлердің еңбек шарттарына қауіп тудырады деп ойлады. Олар BA ақырында «виртуалды» әуе компаниясына айналады деп те қорқып жүрді. Сондықтан BA басшылығы франшизалық келісімдер санын азайтуды және BA өзі қызмет көрсетпейтін нарықтарда қатысуға мүмкіндік бергенде ғана франчайзилерді пайдалануды жөн деп шешті, ал мұндай қызметті негізгі операциясы арқылы пайдалы ету перспективасы болмады. CityFlyer Express BA Гатвик әуежайындағы қысқа қашықтыққа арналған операцияларына енгізілгеннен кейін, ұшқыштар паркінде жұмыс істейтін ұшқыштар экипажы мен инженерлерден басқа барлық бұрынғы CityFlyer қызметкерлері жұмыстан босатылды. BA жұмысын жалғастырған CityFlyer ұшақ экипажы мен инженерлері жабдықтарымен бірге BA-ның Бирмингем және Манчестердегі өңірлік базаларына ауыстырылды. BA бұрынғы CityFlyer турбовинторын шығару туралы шешім қабылдағаннан кейін, әуекомпанияның Gatwick-тен Антверпен, Гернси және Роттердамға бағыттары тоқтатылды. Сонымен қатар, арзан CityFlyer Express-тің BA негізгі қысқа қашықтыққа арналған операциясына қосылуы бұрынғы табысты CityFlyer бағыттары енді BA негізгі операциясының қымбат шығындарымен жүктелгенін білдірді, нәтижесінде бірнеше жыл ішінде Gatwick әуежайынан BA-ның қосымша қысқа қашықтыққа арналған рейстері, соның ішінде CityFlyer-дің Кельн және Дюссельдорфқа бағыттары тоқтатылды. Сонымен қатар, British Regional Airlines, тағы бір British Airways франчайзи операторы, Ман аралында British Airways сатып алды және 2002 жылы British Airways-тің толық меншігіндегі өңірлік еншілес компаниясы Brymon Airways-пен біріктіріліп, British Airways Citiexpress құрылды, ол Ұлыбританияның өңірлік әуежайларынан ішкі және еуропалық рейстерді орындауды қолға алды. 2006 жылдың 1 ақпанында British Airways Citiexpress BA Connect деп қайта аталды.

Қызықты деректер

Брэд Берджесс Connectair құруда шешуші рөл атқарды. Ол Air Europe Express және CityFlyer Express компанияларының бас директоры болған, сосын Astraeus компаниясының төрағасы қызметін атқарды. 7000 және 8000 нөмірлері CityFlyer Express компаниясының British Airways франшизасы бойынша орындалған рейстеріне берілетін. CityFlyer Gatwick әуежайындағы British Airways негізгі желісіне қосылғаннан кейін, соңғысының осы әуежайдан Амстердам Схипхол, Бордо, Дублин, Джерси, Люксембург, Ницца және Тулуза қалаларына жасаған жолдарда бұрынғы рейс нөмірлері сақталды, осылайша олар бұрынғы CityFlyer Express бағыттары екенін көрсетеді.