Кіріспе

Laker Airways әуежолының негізін қалаушы, ағылшын авиакәсіпкері (1922–2006)

Сэр Фредерик Альфред Лейкер (6 тамыз 1922 – 9 ақпан 2006) – ағылшын авиакәсіпкері, 1966 жылы құрылған, бірақ 1982 жылы банкротқа ұшыраған Laker Airways әуежолын іске қосуымен әйгілі. Фредди Лейкер деп танылған ол, Ryanair, Southwest Airlines, easyJet, Norwegian Air және AirAsia сияқты компаниялар қолданғанда бүкіл әлемде сәтті болып шыққан "төмен бағалы / қарапайым қызмет" әуе тасымалы бизнес-моделін қабылдаған алғашқы авиакомпания иелерінің бірі болды.

Өмірбаян

Лейкер Кенттегі Кентербериден келді және Рочестердегі Short Brothers авиациясында жұмыс істей бастамас бұрын Саймон Лэнгтон ұлдар мектебінде оқыды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және соғыстан кейін (1941–1946) Ұшу көлігінің қосымша құрамының мүшесі болды. Содан кейін ол British European Airways (BEA) және London Aero Motor Services (LAMS) компанияларында қысқа уақыт жұмыс істеді. Өзінің 4500 фунт стерлинг жинағын толықтыру үшін бай досынан 38000 фунт стерлинг қарыз алғаннан кейін, ол соғыстан қалған әуе кемелерін сату бизнесін бастады. 1948–1949 жылдары Батыс Берлиндегі кеңестік блокада кезінде, барлық қолдағы ұшақтар Батыс Берлинге қажетті жабдықты жеткізуге қатысты, бұл оның бизнесінің өркендеуіне жағдай жасады, өйткені бұл оның ұшақтары мен қызметкерлеріне бір жылдан астам жұмыс берді. Осы кезеңде Лейкер көбінесе ұшақты өзі ұшырып отырды. 1954 жылға қарай, оның екінші әуе компаниясы Channel Air Bridge, Bristol Freighter ұшақтарымен Саутхенд әуежайынан (Рочфорд) Кале қаласына автокөліктерді және олардың иелерін тасымалдады. 1958 жылы ол Air Charter, Aviation Traders және Channel Air Bridge компанияларын Airwork компаниясына сатты. Барлық үш компания 1959 жылы Airwork тобына қосылды. 1960 жылы Airwork пен Hunting Clan біріккеннен кейін, ол British United Airways компаниясының бас директоры болды. 1981 жылы ол Стратклайд университетінен құрметті диплом алды. Лейкер өмірінің соңғы жылдарын Принцесс-Айл, Гранд-Багама аралындағы, яхтасы "Леди Жаклин" орналасқан үйі мен Флорида арасында бөлісті. Лейкер 83 жасында Флорида штатының Голливуд қаласындағы ауруханада жүрекке кардиостимулятор орнату операциясынан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Ол 1985 жылы үйленген төртінші әйелі Жаклин Харви, бұрынғы әуе қызметкері және екі баласының артында қалды. Оның қызы Элейн, бірінші әйелі Джоаннан туған, ал оның ұлы Кевин 1965 жылы 17 жасында Фредди оған туған күніне сыйлаған спорттық көлігімен апатқа ұшырап қайтыс болды. Оның ұлы Фредди Аллен Лейкер – өзі де табысты кәсіпкер – үшінші әйелі Патриция Гейтстен туған, сондай-ақ нәсібиде қайтыс болған тағы бір ұлы болды.

Кәсіпкерлік жобалар

Өмірінің барысында Лейкер авиация саласындағы бірнеше кәсіптік жобаларға қатысты. Ол өзгелер үшін жұмыс істеген кезде де, оның қабылдаған шешімдері жұмыс беруші компанияның стратегиялық бағытына зор әсер етті.

Авиация саудагерлері

Фредди Лейкер 1947 жылғы қазанда Aviation Traders компаниясын құрды. Bond Air Services компаниясы осы ұшақтарды 1948–1949 жылдардағы Берлин блокадасы кезінде Батыс Берлинге қажетті жабдықты жеткізу үшін Батыс Германиядағы Уунсторф әуежайына орналастырды. Bond Air Services сондай-ақ Aviation Traders компаниясымен осы ұшақтарға техникалық қызмет көрсету үшін келісімшарт жасасты. Aviation Traders компаниясы Bond Air Services компаниясының жүк тасымалынан түскен табыстың жартысын алды. 1949 жылы Берлин әуе көпірі аяқталғаннан кейін, Лейкер әртүрлі тәуелсіз әуе компанияларына берген Halifax ұшақтарының көп бөлігін Саутхендтегі өзінің базасында бөлшектеп жіберді. Ол сондай-ақ осы базаны әлемнің әртүрлі операторлары үшін бірнеше DC 4/C 54 Skymaster ұшақтарын Carvair үлгісіне айналдыру үшін пайдаланды. Ол сонымен қатар ATL 90 Accountant деген жаңа ұшақ жобасын жасады. 1951 жылы Aviation Traders (Engineering) компаниясы, Aviation Traders компаниясының еншілес кәсіпорны, Bristol Aircraft компаниясынан Bristol Freighters ұшақтары үшін қанаттың орталық бөлімдерін жасауға келісім алды. 1952 жылдың басынан 1955 жылдың соңына дейін Aviation Traders (Engineering) Bristol Aircraft үшін 50 қанат бөлімін жасады. 1958 жылы Лейкер Aviation Traders және Air Charter компанияларын Airwork компаниясына 600 000 фунт стерлингке ақшамен, сонымен қатар акциялардың құнына байланысты тағы 200 000 фунт стерлингке сату туралы шешім қабылдады. Air Charter компаниясы 1947 жылы құрылғаннан бері Лондонның бұрынғы Кройдон әуежайында орналасқан. Бұл әуе компаниясы 1948–1949 жылдардағы Берлин әуе көпіріне қатысты. (1949 жылы әуе көпірі аяқталғаннан кейін, Лейкер әлі де ұшуға жарамды Air Charter York ұшақтарын басқа тәуелсіз әуе компанияларына сатты, олардың екеуін 1956 жылы Dan Air сатып алды.) 1955 жылғы 14 сәуірде Air Charter Саутхенд пен Кале арасындағы алғашқы автопаром қызметін ашып, Bristol 170 Mark 32 Super Freighter ұшағын пайдаланды. Біріктірілген компания British United Air Ferries деген атпен сауда жасады. Лейкер сондай-ақ British United атынан Vickers VC10 сериясы 1103 ұзын қашықтыққа арналған реактивтік ұшақтарына тапсырыс берді. Алғашқы екі ұшақ 1964 жылдың соңында жеткізілді. (Бұл ұшақтар басқа операторлардың VC10 ұшақтарынан алдыңғы фюзеляждың сол жағында орналасқан үлкен жүк есігімен ерекшеленді, онда ұшақтың бірінші классы орналасқан. Олар сонымен қатар ұшақтың ұшу жылдамдығын азайту және тұрақсыздықтан құтылу үшін сәл төмен қарай иілген кеңейтілген қанат ұштарымен жабдықталған.) Сол онжылдықтың соңына қарай British United толығымен реактивтік ұшақтардан тұратын паркті құрды, бұл оған заманауи тәуелсіз бәсекелестерінен үлкен артықшылық берді. Лейкер сонымен қатар BOAC компаниясының Аргентина, Бразилия, Чили және Уругвайға бағытталған, залалы бар Оңтүстік Америка бағыттарына қатысты құқықтарды British United компаниясына беруде маңызды рөл атқарды. Бұл әуе компаниясы 1964 жылғы қарашада жаңа VC10 ұшақтарын пайдаланып осы бағыттарда қызмет көрсетуді бастады және бес жыл ішінде оларды табысты етуге қол жеткізді. 1965 жылы Лейкер British United компаниясының төрағасы Майлс Уайаттпен келіспеушіліктер туындағаннан кейін British United компаниясынан шығып, өз әуе компаниясын құруға шешім қабылдады.

Лейкер Аэровейз

Лейкер әуе компаниясы 1966 жылы құрылған. Бұл Лейкердің үшінші және ең танымал әуе компаниясы болды. Laker Airways сол шілдеде екі бұрынғы BOAC Bristol Britannias ұшағынан тұратын паркімен коммерциялық авиакомпания қызметін бастады. Кейіннен олар жаңа BAC One Eleven реактивті ұшақтарымен толықтырылып, екі қолданылған Boeing 707 ұшағымен алмастырылды. Бастапқыда Laker Airways чартерлік авиакомпания және көтерме саудамен айналысатын туристік оператор болды. Сол кездегі британдық (және басқа да еуропалық) әуе компанияларының ережелері, чартерлік негіздегі арзан бағадағы әуе саяхатын әуе және қонақүй пакетінің бір бөлігі ретінде ғана халыққа сатуды талап етті. Басқа ірі британдық чартерлік әуе компаниялары да туристік операторларға тиесілі болды, олар негізінен Жерорта теңізі жағажайларына арзан пакеттерді сататын. Көп жылдар бойы Лейкер Ұлыбританиядағы ең табысты және ең жақсы басқарылатын чартерлік авиакомпания болды. Laker Airways көптеген жаңа, шығынды үнемдейтін және пайданы арттыратын коммерциялық тұжырымдамалар мен операциялық әдістерді енгізді. 1969 жылы Laker Airways екі Rolls Royce RB211 қозғалтқышымен жұмыс істейтін, толығымен британдық кең корпусты BAC Three Eleven ұшағын сатып алу ниеті туралы хабарлады. Авиакомпанияның ниет хаты бойынша 1974 жылы төрт ұшақ жеткізілуі тиіс еді. Бұл 250 орындық ұшақтар сол кездегі 158 орындық екі Boeing 707 және төрт 84 орындық BAC One Eleven ұшақтарынан тұратын тар корпусты флотты алмастыруы күтілді. 1971 жылы жоба үкіметтік қаржыландырудың жетіспеуіне байланысты тоқтатылды. Лейкер бұл оны 3 миллиард фунт стерлингті британдық кең корпусты ұшақтар паркіне (опцияларды қоса алғанда) инвестициялау жоспарынан бәсекелес шетелдік үлгілерге жұмсауға мәжбүр ететінін айтты. Laker Airways 1972 жылдың қараша айында McDonnell Douglas DC 10 сериясындағы алғашқы екі ұшағын коммерциялық авиакомпания қызметіне енгізген кезде кең корпусты жабдықты пайдалануға алғашқы тәуелсіз британдық авиакомпания атанды, сонымен қатар бұл Еуропадағы алғашқы оператор болды. Бұл ұшақтар Ұлыбританияда тіркелген алғашқы DC-10 ұшақтары еді. 1973 жылы Laker Airways әлемдегі алғашқы Advance Booking Charter (ABC) рейсін орындады. 1970 жылдардың ортасына қарай ол даусыз әлемдік ABC рейсі нарығының көшбасшысы болды. Laker Airways тағы бір индустриядағы алғашқылықты 1977 жылдың 26 қыркүйегінде Лондон Гатвик пен Нью-Йорк Джон Ф. Кеннеди әуежайлары арасындағы бірінші күнделікті Skytrain арзан тарифті жоспарлы рейсін енгізген кезде иеленді.

Аспан пойызы

1971 жылғы 15 маусымда Laker Airways Ұлыбританияның Әуе көлігін лицензиялау жөніндегі кеңеске (ATLB), қазіргі Азаматтық авиация органының (CAA) алдыңғы қатарлыларының біріне, өтініш берді. Ол Лондон мен Нью-Йорк арасында күн сайынғы трансатлантикалық, арзан тарифті жоспарлы рейсті іске қосу үшін, қысқы уақытта 32,50 фунт стерлинг және жазғы уақытта 37,50 фунт стерлинг болатын өте төмен бір жолғы тариф ұсынды. Бұл сол кездегі ірі, белгілі "ту көтергіш" әуе компанияларының бағасының үштен бір бөлігі еді. Ұсынылған қызмет Skytrain тауарлық белгісімен сатылатын және бастапқыда 158 орындық, бір сыныпты Boeing 707 138B ұшақтарымен, олар қолданылған күйде алынған болатын, пайдаланылатын еді. Жазғы кестеде Laker-дің жаңа DC 10 кең корпусты ұшағымен жұмыс істеуге тиіс еді, ол маусым мен қыркүйек аралығындағы ең көп сұраныс болатын айларда жаңа арзан тарифтік қызметтеріне деген сұраныстың артуын, сондай-ақ DC 10 ұшағының жүктеме коэффициентінің төмендігін (тек 52%) пайдалануға мүмкіндік берді. Laker Skytrain қызметінің Ұлыбританиядағы шығу/келу нүктесінің күтпеген өзгеруі, сондай-ақ қысқы маусымдағы сыйымдылық шегі British Caledonian (BCal) Gatwick—JFK толық қызмет көрсету жоспарланған рейсінің басталуын бұзуға жол бермеуді көздеді, ал ATLB сол жылдың басында өткен "канондық доп" тыңдауларында осы әуе компаниясына 15 жылдық лицензияны, сондай-ақ Gatwick—Los Angeles International Airport арасындағы күн сайынғы толық қызмет көрсету бойынша 15 жылдық лицензияны берген еді. Ұлыбритания үкіметі 1973 жылғы 11 қаңтарда Laker Airways-ті Ұлыбританияның трансатлантикалық "ту көтергіш" тасымалдаушысы ретінде тағайындады. Laker-дің соңғы мақұлдауына тағы екі жыл кетті, оның ішінде АҚШ-тың тиісті органдарынан өзара рұқсат алынды, ол 1977 жылғы 13 маусымда АҚШ президенті Джимми Картер тарапынан бір жылдық тәжірибелік мерзімге берілді. Сол жылы Питер Шордың орнына келген Эдмунд Делл 1946 жылғы Бермуда әуе қызметтері туралы түпнұсқа келісімнен бас тартып, АҚШ-тағы әріптестерімен екіжақты келіссөздерді бастады, нәтижесінде 1977 жылғы "Бермуда II" келісімі жасалды. Laker-дің ұзақ жылдар бойы Skytrain өтініші 1977 жылы қанағаттандырылды, әуе компаниясы Лондон мен Нью-Йорк арасындағы екінші Ұлыбританияның "ту көтергіш" тасымалдаушысы ретінде тағайындалды, бұл жаңа бекітілген "Бермуда II" Ұлыбритания-АҚШ әуе келісіміне сәйкес жасалды. Skytrain әуеге алғаш рет 1977 жылғы 26 қыркүйекте ұшып шықты, ал бастапқы рейс Лондонның Gatwick әуежайынан Нью-Йорктің JFK әуежайына бағытталды. Бұл рейсте әуе компаниясының 345 орындық McDonnell Douglas DC 10 кең корпусты ұшағының бірінде 272 жолаушы тасымалданды. Ол кездегі тарифтер Лондоннан бір бағытқа 59 фунт стерлинг (1977 жылғы 59,0 фунт стерлинг, соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең) және Нью-Йорктан бір бағытқа 135 доллар (1977 жылғы 135,0 доллар, соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең) құрады. (1977 жылғы қараша және желтоқсан айларының, сондай-ақ 1978 жылғы қаңтар-маусым айларының статистикасы көрсеткендей, Лондон-Нью-Йорк нарығындағы жалпы айлық өсім осы кезеңнің соңына дейін сол деңгейде сақталды, ал Skytrain жалпы айлық өсімдегі үлесін 50%-ға дейін арттыра алды және осы көрсеткішті кезеңнің соңына дейін сақтап тұрды), бұл келесі жылдары жаңа бағыттар мен қосымша рейстер бойынша одан әрі кеңейтуге әкелді. Фредди Лейкердің Лондон-Нью-Йорк Skytrain қызметін жарнамалау үшін жасаған ақылды әрекеттерінің нәтижесінде ол жұртшылық арасында танымал болды ("ұмытылған адамның батыры") және Маргарет Тэтчердің өнеркәсіптегі "алтын балаларының" бірі ретінде қарастырылды (Сэр Клайв Синклер және Сэр Алан Шугармен бірге). Болашақ консервативті премьер-министр өзін "Фредди Лейкердің жанкүйері" деп мойындады. Алайда, 1978 жылы Маргарет Тэтчердің кейіннен "бизнеске бауырсалық" көрсеткен консервативті әкімшілігі емес, Джеймс Каллахеннің "кәсіби одақтарды қолдайтын" Лейборист үкіметі Лейкерге әуе компаниясы саласына қызмет еткені үшін рыцарлық атақ берді (бірақ соңғысы оны жеке кәсіпкерлікке қызмет еткені үшін ұсынғанмен). Кейбір жолаушылар 1970 жылдардың аяғында ұшақпен байланысты болған бірқатар қаза тағдырлы оқиғалардың нәтижесінде DC 10 ұшағын қауіпсіз емес деп санаған болуы мүмкін (соның ішінде жоғарыда аталған 1979 жылы Чикаго О'Харде American Airlines ұшағының апаты және 1974 жылы Парижге жақын Боведе Turkish Airlines DC10 ұшағының апаты). Компанияның бизнесін тек арзан бағамен саяхаттаушыларға бағытталған стратегиялық шешімінің салдары. Еуропа мен Солтүстік Америкадағы ірі әуе компанияларының құпия конспирациясы, олар Laker Airways-тің бағасын тіпті үлкен шығынға ұшырап, белсенді түрде теңестірді. Бұл айыптау тарихтағы ең ірі авиациялық монополияға қарсы іс ретінде сотқа берілді, бірақ кейіннен соттан тыс келісімге келді.

Laker Airways Mark II әуе компаниясы

Лейкер қайырған жоқ және британдық индустрияның алыптарының бірі, Lonrho компаниясының бас директоры Тинни Роулендтің көмегімен әуе компаниясын қайта іске қосуға дерлік бірден тырысты. Бұл елдің ең ірі конгломераттарының бірі болатын. Алайда, Роулендтің қаржыландыру ұсынысын Лейкер «жеткілікті» деп сипаттағанына қарамастан, қажетті лицензияны алуға қол жеткізе алмағандықтан әрекет сәтсіз аяқталды. Лейкер, енді Багама аралдарында тұрып, 1990 жылдардың басында қайтадан бизнес құрып, кеңсесін Фрипортқа көшірді. Laker Airways Фредди сыйлығы Петерсеннің пікірінше, жиі саяхаттайтындар үшін «Оскар», «Эмми» және «Грэмми» сыйлықтарына берілетін жауап ретінде қарастырылды. Фредди сыйлығының жекелеген номинациялары: Ең жақсы сыйлық, Ең жақсы бонус, Ең жақсы серіктес кредиттік картасы, Ең жақсы жаңалықтар/мүшелік хабарламасы, Ең жақсы веб-сайт, Ең жақсы клиенттерге қызмет көрсету, Ең жақсы сыйлықтарды қолдану, Ең жақсы элиталық деңгей және Жыл бағдарламасы. 2017 жылдың маусым айында Norwegian Air International компаниясы Лейкердің суретін өзінің алғашқы 737 8 MAX (EI FYA) ұшағының құйрығына бейнеледі. Лейкер компанияның бес «британдық құйрық қанатының батырларының» бірі, Queen тобының вокалисі Фредди Меркьюри, балалар жазушысы Роальд Даль, пионер ұшқыш Эми Джонсон және Англия құрамасының әлем чемпионатында жеңіске жеткен капитаны Бобби Мур осы тізімге қосылды.