Кіріспе

Икстлахуакан-дель-Рио – Мексика штатының орталығындағы қала және муниципалитет, штат астанасы Гвадалахарадан шамалы алыс орналасқан. Қала теңіз деңгейінен жоғарыда жатыр; климаты жартылай шөлейтті, қысы жұмсақ, ал жылдық орташа температурасы .

Икслахуакан дель Рионың испандықтарға дейінгі ата-бабалары

Икстлахуакан – науатль тілінен шыққан сөз, бұл атаудың мағынасы «жалпақ жер». Оны тольтектер шамамен 610 жылы құрған; аймақты мекендеген Текуекстер, Тепехуандар, Коандар, Каскандар және Закатеколар сияқты тайпалардың бұл кезеңде жазба тілі болмағандықтан, құрылған нақты күнін анықтау қиын.

Топонимика

Икслахуакан – науатль тілінен шыққан сөз, ол "Икстлахуатль" (жазықтар) және "Кан" (жер) сөздерінің бірігісінен құралған; демек, ол "жазықтың жері" деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Оны 7 ғасырдың басында аймақтан өткен толтектер құрған. Бұл орын алғаш Тлакотан болып белгіленген, онда тотонака, тепехуан және коан тайпалары қоныстанды, ал негізін қалаушылар тепехуандар болды, олар өздерінің соғысшылдығымен ерекшеленді. Тлакотанға жақындаған жаулап алушылар Икслахуакан жергілікті тұрғындарымен үнемі мазаланды. Жаулау 1529 жылы Нуньо де Гусман Тлакотанға келген кезде жүзеге асырылды. Бұл орын бүкіл Атемажак аңғарын қорғау және билеу үшін стратегиялық маңызға ие болды. 1531 жылы Нуньо де Гусман жаулап алған жерлерге Новая Галисия деген ат берілді, ол губернатор болып тағайындалды және Ночистлан қаласында Гвадалахараны құрды; бұйрық орындалмағандықтан, 1533 жылдың мамырында оны Тлакотанға көшіруге бұйрық берді, содан кейін оған Гвадалахара деген ат берілді; негіз 1535 жылға дейін салынбады, ал 1539 жылы қалаға (Тлакотанға) қару-жарақ берген корольдік рұқсаты алынды, ол 1535 жылдан 1540 жылға дейін Гвадалахараның орталығы болды. 1825 жылы қалада әкімшілік болды және сол жылдан бастап 1910 жылға дейін Гвадалахараның 1-ші кантонына қарады; 1838 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1878 жылы ол муниципалитет ретінде танылды. Олардың қарауында Тепак, Тлакотан және Сан-Антонио қауымдарының полиция бөлімшелері болды. 1894 жылдың 28 ақпанында Тепак полиция бекеті таратылды және Сан-Антонио қауымы полиция бекеті ретінде құрылды; 1912 жылдың наурыз айында Тлакотан полиция бекеті Трехосқа көшірілді, ал 1922 жылы полиция бекеті қайта жаңартылды.

Орналасқан жері

Икслахуакан-дель-Рио штатының шамамен ортасында орналасқан, оның ең шеткі координаттары 20°42'40" және 21°05'23" солтүстік ендік, ал 103°63'09" және 103°22'35" батыс бойлық; шамамен [биіктік көрсетілмеген]. Муниципалитет солтүстікте Закатекас штатымен, шығыста Кукио муниципалитетімен, оңтүстікте Запотоланхо және Гвадалахара муниципалитеттерімен, батыста Запопан және Сан-Кристобаль-де-ла-Барранка муниципалитеттерімен шектеседі.

Топография

Жалпы, оның беті жартылай тегіс (40%) және тегіс (35%), сондай-ақ тік беткейлі аймақтар (25%) бар, олардың биіктігі 1900 метрге дейін жетеді, оның ішінде Монте-Гранде және Игера төбелері ерекше аталады.

Топырақ

Аумақ үшіншілік кезеңге жататын жерлерден құралған. Топырағы негізінен шығу текті магмалық тау жыныстарынан – қышқыл эффузивтерден тұрады, сондай-ақ базальт, риолит және туфтан тұратын жанартаулық кеңістіктер де бар; ең биік бөліктерінде басым түрлері: гаплик феозем, таздық вертисол, қара топырақ және литосол. Муниципалитеттің аумағы 56 494 гектарды құрайды, оның 14 200 гектары ауыл шаруашылығына, 23 270 гектары мал шаруашылығына, 12 900 гектары орман шаруашылығына, 390 гектары қалалық жерлерге, ал 5 734 гектары басқа мақсаттарға пайдаланылады. Меншік құқығы бойынша, 45 045 гектар жеке меншікте, ал 11 449 гектары – эхидальдік жер; меншігі жоқ.

Гидрографиялық

Гидрологиялық ресурстарын Лерма-Чапала-Сантьяго гидрологиялық аймағының Джучипила-Сантьяго Рио-Верде-Гранде-Белен кіші бассейнін құрайтын өзендер мен арналар қамтамасыз етеді. Басты өзендер: Сантьяго, Ачичилько, Кукио, Верде және Джучипила; арналар: Эль-Тигр, Карризалильо, Лос-Куартос, Сауситос, Текомастес, Агуа-Колорада және Сан-Пабло; тоғандар: Сан-Антонио және Лос-Соусес.

Климат

Климаты жартылай құрғақ, көктем мен қысы құрғақ, ал жартылай жылы, қысы жұмсақ. Жылдық орташа температурасы - , ең жоғарысы - және ең төменгісі - . Жауын-шашын режимі маусым, шілде және тамыз айларында байқалады, орташа жауын-шашын мөлшері 855,2 миллиметрді құрайды. Басым желдер солтүстік бағытында соғады.

Флора мен фауна

Өсімдіктер кедр, қарағай, емен, және окоттен тұрады. Жануарлар дүниесін бұғы, бүркіт, жабайы мысық, койот, скунк, армадилло, тлакуаче (заригуэя) және көптеген түрлі құстар құрайды.

Экономика

Тұрғындардың 39,82% бірінші секторда, 23,41% екінші секторда, 34,80% үшінші секторда жұмыс істейді, ал қалғандары туралы мәлімет жоқ.

Денсаулық

Денсаулық сақтау мемлекеттік денсаулық сақтау департаменті, мексикалық әлеуметтік қамсыздандыру институты және жеке дәрігерлермен айналысады. Отбасының жан-жақты дамуы жүйесі (DIF) әлеуметтік көмек көрсетуге жауапты.

Спорт

Онда футбол, баскетбол, жеңіл атлетика және волейбол сияқты спорт түрлері ойналатын спорт орталықтары бар. Сонымен қатар, мәдени орталықтар, алаңдар, саябақтар, бақтар және кітапхана да бар.

Тұрғылықты жері

Онда 4 286 үй бар, олар көбінесе жекеменшік. Оның құрылысы негізінен кірпіш, бетон және бөліп тұрғызудан тұрады.

Қызметтер

Муниципалитетте ауыз су, телефон және интернет қызметтері, кәріз жүйесі, көше жарықтандыруы, базарлар, серуендеу жолдары, зираттар, жолдар, қоғамдық дәретханалар, қоғамдық қауіпсіздік, саябақтар, бақшалар және спорт орталықтары бар. Тұрғындардың 69,2%-ы ішуге жарамды сумен, 74,2%-ы кәріз жүйесімен және 95,9%-ы электр энергиясымен қамтамасыз етілген.

БАҚ және байланыс арналары

Онда пошта, факс, телеграф, телефон және радиобайланыс қызметтері бар. Көлік Гуадалахара-Сальтильо тас жолы арқылы, Икслахуакан-дель-Рио қиылысынан өтеді. Елді мекендерді байланыстыратын ауылдық жолдар желісі бар; көлік жүзеге асыру қоғамдық автобустармен, жалдамалы көліктермен немесе жеке көліктермен жүзеге асырылады. Қазіргі уақытта муниципалитет үкіметінің тегін қызмет көрсетуге арналған шағын жүк көліктері паркі бар, бұл көліктер Халиско штатының үкіметімен сыйға берілген.

Дін

98,53% католик дінін ұстанады, сонымен қатар Ехоба куәгерлері, жетінші күндік адвентистер, протестанттар және басқа да діндердің жаттырушылары бар. Тұрғындардың 0,24% ешқандай дінді ұстанбайды.

Мәдениет

"Гастрономия" – тамалес, бирия тауық немесе индейка, моле; ал ішімдіктерінен текила мен мескаль ерекше көзге түседі. "Типикалық киімдер" – шарро костюмі. "Қолөнер" – ағаштан жасалған жиһаз, кестелеу, тоқыма және қамшылар жасалады.

Тараптар

Сан-Паскуаль-Байлонға арналған мереке: 15-17 мамыр аралығында. Гваделупа Әзіресіне арналған мереке: 1-12 желтоқсан. Паленке: 9-16 қыркүйек. Ұлттық мерекелер: 15 және 16 қыркүйек. Маусым мерекелері (Сан-Антонио) 5-13 маусым. 1 қаңтардағы (Сан-Антонио) мерекесі. Палос-Альтостың қамқоршылық мерекесі: 7-15 мамыр аралығында.