Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Закатекас қаласы, Мексика
City in Zacatecas, Mexico
Закатекас (sakaˈtekas) – Мексикадағы осы аттас муниципалитеттегі бас қала, сондай-ақ Закатекас штатының астанасы және ең ірі қаласы. Мексиканың солтүстік-орталық бөлігінде орналасқан бұл қала 16 ғасырдың ортасында испандықтардың кен өндіру лагері ретінде пайда болды. Жергілікті халық бұл аймақтағы күміс және басқа да пайдалы қазбалардың мол қоры туралы бұрыннан білген. Кен байлықтарының арқасында Закатекас Жаңа Испанияның ең маңызды кен қалаларының біріне айналды. 19 ғасырда аймақта көптеген шайқастар болды, бірақ ең ірі оқиға – Мексика революциясы кезінде Франсиско Вилла қаланы басып алған Закатекас шайқасы. Бұл оқиға жыл сайын тойланады. Бүгінде қаланың колониялық бөлігі, кен өндіру дәуірінде салынған барокко және басқа да архитектуралық ескерткіштері үшін ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген. Кен өндіру саласы әлі де маңызды рөл атқарады. Закатекас атауы сакатеко халқынан шыққан және науатль тілінде түбірленген. Бұл атау "дала халқы" дегенді білдіреді.
Zacatecas (sakaˈtekas) is the principal city within the municipality in Mexico of the same name, and the capital and the largest city of the state of Zacatecas. Located in north central Mexico, the city had its start as a Spanish mining camp in the mid 16th century. Native Americans had already known about the area's rich deposits of silver and other minerals. Due to the wealth that the mines provided, Zacatecas quickly became one of the most important mining cities in New Spain. The area saw battles during the turbulent 19th century, but the next major event was the Battle of Zacatecas during the Mexican Revolution when Francisco Villa captured the town, an event still celebrated every anniversary. Today, the colonial part of the city is a World Heritage Site, due to the Baroque and other structures built during its mining days. Mining still remains an important industry. The name Zacatecas is derived from the Zacateco people and has its roots in Nahuatl. The name means "people of the grasslands".
Жергілікті халықтар
Бұл аймақты мекендеген алғашқы адамдар шамамен 10 000 жыл бұрын, климат ылғалды әрі жылы болған кезде, әртүрлі өсімдіктер мен жануарлар дүниесімен келді. Көп ұзамай, бұл аймақта Какскан, Гуачичил, Гуамаре, Уичоль, Закатеко және басқа да Чичимека тайпалары басымдыққа ие болды, ал қазіргі қала аумағында Закатеко тайпасы ең көп санды болды. Бұл халықтар еуропалықтар келгенге дейін тауларда күміс және басқа металдарды өндіріп, аймақты Колумбтан бұрынғы дәуірде маңызды орынға қойды. Cerro de la Bufa тауының етегінде кеншілер лагері құрылды. Толоса, Диего де Ибарра, Балтасар Теминьо де Бануэлос, Андрес де Вильянуэва және басқалар айналасындағы төбелерді зерттеді. 1548 жылы Сан-Бернабе шахтасында алғашқы ірі күміс кені табылды. Содан кейін Альбаррада-де-Сан-Бенито, Ветагранде, Пануко және басқа шахталарда да осындай жағдайлар тіркелді. Бұл Закатекасқа көптеген адамдарды – шеберлерді, саудагерлерді, дін қызметкерлерін және авантюристтерді әкелді. 16 ғасырдың соңына қарай қала Мексикадан кейін екінші орынды иеленді, ал оның кендерінен түскен табыс Испан тәжінің кірісін арттырып, Еуропадағы ең қуатты қалалардың біріне айналдырды. 1820-ші жылдардың ортасында қалада алғашқы опера театры, алғашқы мұғалімдер институты, мемлекеттік қазына, мемлекеттік жоғарғы сот және басқа да мекемелер ашылды. Штаттағы алғашқы газет 1825 жылы жарияланымды бастады. 1825 жылы муниципалитет құрылды. Мексика революциясынан кейін Закатекас қаласы Филипп II берген түпнұсқа мөрді қайта жаңғыртуға және оны қала мен штаттің ресми мөрі ретінде бекітуге шешім қабылдады. Бұл мөр Тәуелсіздік соғысынан кейін қолданыстан шығарылған еді. 20 ғасырдың басында Генаро Кодина жазған "Марша Аречига" немесе "Марша Закатекас" қала мен штаттің жартылай ресми әнұранына айналды. 1993 жылы қаланың тарихи орталығы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Закатекас колониялық кезеңнен бері бірнеше жер сілкінісіне ұшырады. Соңғысы 1995 жылы болды, ол аз ғана зиян келтірді. Қаланың өсуіне байланысты үйлер енді өзеннің жағасында және кен орындарынан шыққан қалдықтардың үстінде салынды. Бұл қала құрылысын жоспарлау және реттеудің жеткіліксіздігіне байланысты мүмкін болды. Қаланың 85% ауданында құрылыс ережелері бұзылған, бірақ Лазаро Карденас, Минера, CNOP, Ломас де ла Пимиента, Бенито Хуарес, Гонсалес Ортега аудандарында бұл мәселе ең өзекті. Бұл ғимараттардың көпшілігі құрылымдық және инфрақұрылымдық проблемаларға тап болып отыр, мысалы, жаңбыр кезінде су басу және осыдан туындайтын зақымдар.
The first people to populate the area arrived approximately 10,000 years ago, when the climate was wetter and warmer, with different vegetation and wildlife. Eventually, the area came to be dominated by Chichimeca tribes such as the Caxcans, Guachichils, Guamares, Huichols, Zacatecos and others, with the Zacatecos being the most numerous in the area of the city today. These peoples were mining silver and other metals in the hills long before the Europeans arrived, making the area important in pre Columbian times. A mining camp was soon established at the foot of Cerro de la Bufa. Surveys of the other surrounding hills were undertaken by Tolosa, Diego de Ibarra, Baltasar Temiño de Bañuelos, Andrés de Villanueva and others. The first major vein of silver was found in 1548 in a mine called San Bernabé. This was followed by similar finds in mines called Albarrada de San Benito, Vetagrande, Pánuco and others. This brought a large number of people to Zacatecas, including craftsmen, merchants, clerics and adventurers. By the end of the 16th century, the city was the second most important, after Mexico City, and the income its mines produced for the Spanish Crown made it one of the most powerful in Europe.]] In the mid 1820s, institutions such as the first opera house, first teachers’ college, the state treasury, the state supreme court and other institutions were founded in the city when the first state constitution was signed. The first newspaper in the state started circulation herein 1825. The municipality was established in 1825. After the Mexican Revolution, the city of Zacatecas decided to revive the original seal granted to it by Philip II, and make it the seal of both the city and the state. It had been discarded after the War of Independence. The "Marcha Aréchiga" or "Marcha Zacatecas" written by Genaro Codina in the early 20th century, became the semi official anthem of the city and state. The city center was named a World Heritage Site in 1993. Zacatecas has had a number of earthquakes since the colonial period. The last occurred in 1995 and caused minor damage. The city has grown to the point where houses now balance on the edge of a creek and over the mounds of waste from mines. This is possible due to the lack of regulation and urban planning by authorities. Irregularities exist in 85% of the city's neighborhoods but the neighborhoods of Lázaro Cárdenas, Minera, CNOP, Lomas de la Pimienta, Benito Juárez, González Ortega have the largest number of them. Many of these buildings have structural and infrastructure problems such as flooding during rains and the damage this creates.
Қала
Қала "con rostro de cantera rosa y corazón de plata" (қызғылт тас бетпен және күміс жүрекпен) деп аталады, себебі оның көптеген танымал ғимараттары қызғылт тастан салынған, ал қаланың дамуы мен тарихын дамытқан күміс оның құрамында бар. Мексикадағы Гуанахуато және Такско сияқты басқа да кенші қалалары сияқты, бұл қала да кендердің жанында, өте қиын жерге салынған. Қала Серро-де-ла-Буфа тауының етегінде орналасқан, онда әлемдегі ең ірі күміс кендерінің бірі болған. Оның жұмысы 16 ғасырда басталған, бірақ 17 және 18 ғасырларда өркендеген. Түнде кеннің бұрынғы тас ұнтақтау бөлмесі түнгі клубқа айналдырылған. Музей алдында Франсиско Вилла мен қалаға шабуылды сәтті басқарған тағы екі генералдың мүсіндері орналасқан Plaza de la Revolución алаңы бар. Мұражай орналасқан ғимарат бастапқыда Casa de la Caridad y Hospital de Pobres болған.
The city is called "con rostro de cantera rosa y corazón de plata" (with a face of pink stone and a heart of silver) because of the pink stone that many of its iconic buildings are made of and the silver that has spurred its development and history. Like other mining cities in Mexico, such as Guanajuato and Taxco, the city was built near the mines on very rough terrain. It is at the foot of the Cerro de la Bufa, in which was one of the greatest silver mines in the world. While operations began in the 16th century, its peak was reached in the 17th and 18th centuries. At night, the former rock crushing room of the mine has been converted into a nightclub. The museum is fronted by the Plaza de la Revolución, which contains statues of Francisco Villa and two other generals who successfully led the attack on the city. The building housing the museum was originally the Casa de la Caridad y Hospital de Pobres.
Собор
Қаланың орталық бөлігінде, негізгі алаңның оңтүстігінде собор орналасқан, ол испандықтарға дейінгі храмдардың қираған жерінде салынған. Қазіргі ғимарат 1752 жылға дейін салынды және мүсінделген қызғылт тас қасбетіне ие. Қасбетті бағалауға ең жақсы уақыт - кешкі сағаттарда, күн тікелей оған түскен кезде. Алғашқы приход шіркеуі осы жерде 1567 және 1585 жылдар аралығында салынған, бірақ ол 17 ғасырдың басында қирап кеткен. 1612-1625 жылдары екінші шіркеу салынды және ол Санто-Кристо капелласы деп аталды.
In the city proper just south of the main plaza, is the cathedral, which is located over the ruins of pre Hispanic temples. The current structure dates from 1752 and has a façade of sculpted pink stone. The best time to appreciate the façade is in the late afternoon when the sun shines directly on it. The first parish church was built on this site between 1567 and 1585, but it was in ruins by the beginning of the 17th century. A second church was built between 1612 and 1625 and was called the Chapel of Santo Cristo.
Ғимараттар мен Армас алаңы
Негізгі алаң Плаза-де-Армас деп аталады, оны Мемлекеттік үкімет сарайы, Мемлекеттік конгресс, собор және басқа да маңызды ғимараттар қоршайды. Эль-Кубо суарнасы 18-шы ғасырдың соңында Эль-Кубо кен аймағынан су жеткізу үшін салынды, осының арқасында құрылысқа осы ат берілді. Қазір одан тек бірнеше арка ғана қалған. Universidad Tecnológica del Estado de Zacatecas (UTEZ) – Мексика бойынша технологиялық университеттер жүйесінің бір бөлігі. Ол 1998 жылы Zacatecas штатының үкіметімен құрылды, технология және бизнес салаларына баса назар берілді. Басқа техникалық оқу орындары – Закатекас технологиялық институты, Закатекас политехникалық институты және ITESM колледждер жүйесінің кампусы.
The main square is called the Plaza de Armas, with the most important buildings such as the State Government Palace, the State Congress, the cathedral and others surrounding it. The El Cubo aqueduct was built at the end of the 18th century to carry water from the El Cubo mine area, which gave the structure its name. Only a few arches of it remain. The Universidad Tecnológica del Estado de Zacatecas (UTEZ) is part of a technological university system across the Mexico. It was founded in 1998 by the state government of Zacatecas focusing on majors in technology and business. Other technical schools are the Instituto Tecnológico de Zacatecas, the Instituto Politécnico de Zacatecas, and a campus of the ITESM college system.
Мерекелер мен мерекелер
Қалада жыл бойы бірқатар діни және мәдени фестивальдер өтеді. Жыл сайын Қасиетті аптада қалада "Festival Cultural de Zacatecas" фестивалі өткізіледі, онда классикалық және рок сияқты әртүрлі жанрдағы суретшілер бірігіп, келушілерге 130-дан астам көңіл көтеру мүмкіндігі ұсынылады. Фестивальге қатысқан суретшілердің арасында Ла Барранка, Реал де Каторсе, блюз әншісі Бетси Пеканнинс және әнші Вики Карр бар. Сонымен қатар, театрлық қойылымдар мен балаларға арналған шаралар да ұйымдастырылады. Іс-шаралардың шамамен 90% тегін. Бұл фестивальді Сакатекас штаты ұйымдастырады, оған Сакатекас автономиялық университеті, ISSSTE, IMSS, CONACULTA және басқа да мемлекеттік органдар қолдау көрсетеді. Тағы бір фестиваль қыркүйек айында Буфа тауының етегінде өтеді. Онда концерттер, бұқа күресі, Foro Infantil шаралары, қолөнер көрмелері, сондай-ақ мал, автокөлік және мәдениет көрмелері ұйымдастырылады. Дәстүр бойынша, бұл мерекелерді Хериберто есімді студент бастаған, бірақ оның тегі қазір белгісіз. Мұндай шаралар көбінесе оқу жылының соңында өткізіледі, бірақ оларды өткізу үшін арнайы себеп те қажет емес. Қаланың камералық музыка фестивалі 1993 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Оны Zacatecano de Cultura институты, Zacatecas университетінің Музыка мектебі және басқа да жергілікті және ұлттық ұйымдар қолдауымен ұйымдастырады.
The city hosts a number of religious and cultural festivals throughout the year. The Festival Cultural de Zacatecas is held each year in the city during Holy Week, which unites artists of different genres from classic to rock and offers visitors more than 130 attractions. Some of the artists have included La Barranca, Real de Catorce, blues singer Betsy Pecannins and singer Vicky Carr. There are also theatrical events and events for children. About 90% of the events are free. The event is organized by the state of Zacatecas with support from the Universidad Autónoma de Zacatecas, ISSSTE, IMSS, CONACULTA and other government agencies. is held during the month of September at the foot of the Cerro de la Bufa. It includes concerts, bullfighting, events at the Foro Infantil, crafts expositions as well as exhibitions of livestock, autos and culture. According to tradition, these parties were begun by a college student named Heriberto, whose last name has been lost. They are most commonly held at the end of the school year, but no reason is needed to hold one. The city's chamber music festival has been held annually since 1993. It is organized by the Instituto Zacatecano de Cultura with support from the Escuela de Musica of the Universidad de Zacatecas as well as other local and national entities.
Экономика
Қалалық экономиканың ең маңызды салалары – халықтың 21% жұмыспен қамтылған кен өндіру, жер бетінің 76% мал шаруашылығына бөлінген және халықтың 70% астамы жұмыс істейтін сауда. Кен өндірудің көп бөлігі бүгінде Пануко, Ветагранде және Морелос тауларында жүзеге асырылады, ал ең белсенді кен орындары – Эль Компас, Ла Галега, Сан Панунсио және Сан Рафаэль. Жылдық өндіріс алтын үшін 50,043 песо, күміс үшін 11,320 песо және қорғасын үшін 38,122 песоға бағаланады. Металл емес минералдарға каолин, құрылыс тасы және мұнай жинағыштар жатады. Ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығы көбінесе он құрылған ежидода бірлесіп жүргізіледі. Муниципалитет жерінің барлық 15% ғана егіс алқабына арналған. Бұл шаруашылық жылдық жаңбыр маусымына тәуелді және бұршақ, перец (шылыш), жүгері сияқты негізгі азық-түлік дақылдарын өндіреді. Мал шаруашылығына ірі қара, шошқа, қой, ешкі және жылқы кіреді. Тамақ өңдеу, тоқыма, ағаш өнімдері, қағаз және кен жабдықтары, сондай-ақ сараптар, тас кесу, былғары және құнды металдар сияқты қолөнер бұйымдарын жасаумен байланысты бірнеше өнеркәсіп салалары бар. Сауда жергілікті қажеттіліктерді қамтамасыз ету және туризмге бағытталған. Қаланың ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген мәртебесіне қоса, Сиерра-де-Органос, Каньон-де-Жучипила, Серро-дель-Микстон және Сиерра-де-Кардос тауларында кемпинг жасауға болады. Ла Кемада немесе Альта Виста Халчиуитс – Закатекастағы ең танымал археологиялық орын. Оның орналасуына байланысты, артефакттар Теотиуакан, Пурепеча және Толтек мәдениеттерінің ықпалын көрсетеді. Ол бірнеше деңгейден тұрады және үлкен төбеге салынған. Жаңбыр жауғанда, су жоғарғы деңгейлерден сарқылып ағып, тасқа ұрылып, көрініс тудырады.
The most important sectors of the municipal economy are mining, which employs about 21% of the population, livestock to which 76% of the surface area is dedicated and commerce, which employs over 70% of the population. Most mining today occurs on the Panuco, Vetagrande and Morelos mountains with the most active mines being El Compas, La Gallega, San Panuncio and San Rafael. Annual production is valued at 50,043 pesos for gold, 11,320 pesos for silver and 38,122 for lead. Non metallic minerals include kaolin, building stone and petroleum aggregates. Agriculture and livestock is mostly done communally, with ten established ejidos. Only 15% of the municipality's land is farmed. This agriculture is dependent on the annual rainy season and produces some basic staples such as beans, chili peppers and corn. Livestock includes cattle, pigs, sheep, goats and horses. There is some industry related to food processing, textiles, wood products, paper and mining equipment as well as the making of crafts such as sarapes, stonework, leather and precious metals. Commerce is divided between providing for local needs as well as tourism. In addition to the city's status as a World Heritage site, there is camping available in the Sierra de Organos, Canon de Juchipila, the Cerro del Mixton and the Sierra de Cardos. La Quemada or Alta Vista Chalchihuites is the best known archeological site in Zacatecas. Due to its location, the artifacts show influence of cultures such as Teotihuacan, the Purépechas and the Toltecs. It has several levels and built over a large hill. When it rains, water flows over the upper levels like a waterfall.